ਜਦੋਂ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਾਂਗਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ—ਸੀਤਾ—ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੋਵੇ, ਫਲ ਜਾਂ ਫੁੱਲ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਕਰੇ, ਦੇ ਦਿਉਂਗਾ।" ਇਉਂ ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ, ਸੀਤਾ ਦੋਨਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਮੋਹਣੀ ਸੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਥਣੀ ਹੋਵੇ, ਹਰ ਰੁੱਖ, ਬੂਟੀ ਜਾਂ ਫੁੱਲਦਾਰ ਲਤਾ ਵੱਲ ਤੱਕਦੀ ਹੋਈ, ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਸੋਹਣੇ, ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਰੁੱਖ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇ ਸਨ। ਮ੍ਰਿਦੁਭਾਵ ਸੀਤਾ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਸੀਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਾਵਲੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਰਿਆ ਕੋਲ ਲੈ ਗਏ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਰੇਤ ਅਤੇ ਹੰਸਾਂ-ਬਗਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਥੇ ਜਨਕਨੰਦਨੀ ਸੀਤਾ ਨੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਨਜ਼ਾਰੇ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਕੋਸ ਹੋਰ ਤੁਰ ਕੇ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਕਈ ਉੱਤਮ ਹਰਣਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਫਿਰੇ, ਜਿੱਥੇ ਮੋਰ ਤੇ ਹਾਥੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਤਟਕੰਢੀ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਥੇ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਵਿਹੜਾ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਜਵੀਂ ਪਚਵੀਂ ਸਰਗਾ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਛਪੰਜਵੀਂ ਸਰਗਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਜੇ ਵੀ ਸੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਤਨ ਰਾਮ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹੌਲੇ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਜਗਾਇਆ। "ਸੌਮਿਤ੍ਰ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣ, ਹੁਣ ਚਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ।" ਭਰਾ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ 'ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਨੀਂਦ, ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਮਲਾਲ ਸਭ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਉੱਠੇ, ਦਰਿਆ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਛੂਹ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਰਸਤਾ ਲੰਘਦੇ ਹੋਏ ਚਿਤਰਕੂਟ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ। ਢੁਕਵੇ ਸਮੇਂ ਉੱਥੋਂ ਚਲ ਪਏ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਨੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਵੈਦੇਹੀ, ਦੇਖੋ, ਇਹ ਰੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਜਗਮਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸੇਮਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਆਪਣੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਾਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।" "ਇਹ ਭਲਾਤਕ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੇਖੋ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਅਛੂਤੇ ਹਨ, ਫਲਾਂ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਝੁੱਕੇ ਹੋਏ। ਲਗਦਾ ਹੈ, ਇਥੇ ਰਹਿਣਾ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੇਖੋ, ਹਰ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਟੋਕਰੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਮਹੂਆਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਭਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਥੇ ਨਟਯੂਹਾ ਪੰਛੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਮੋਰ ਉਸਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਇਹ ਜੰਗਲ ਖੇਤਰ ਬੜਾ ਸੁਹਾਵਣਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਪਹਾੜ ਵੇਖੋ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਹਨ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਪਿੱਛੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਢਲਾਣਾਂ ਬੜੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਮੈਦਾਨੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਚਿਤਰਕੂਟ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਾਂਗੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਤੁਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਚਿਤਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ ਬਹੁਤ ਤਰਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀ, ਮੂਲ-ਫਲਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਸੋਹਣੀ ਤਟਕੰਢੀ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਕਈ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਮੂਲ-ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਇਹ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਬੜੀ ਉਚਿਤ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਪੱਥਰੀਲੇ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਆਓ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਅਸੀਂ ਇਥੇ ਵੱਸ ਚੱਲੀਏ ਤੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣੀਏ।" ਫਿਰ ਤਿੰਨੇ, ਸੀਤਾ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕੀ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਬੜੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਆਖਿਆ। ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਨੇ, ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪਰਚਯ ਦੇ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਵਧੀਆ ਲੱਕੜ ਲਿਆ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਇਥੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਝੋਪੜੀ ਬਣਾਵੋ।" ਭਰਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ, ਸੌਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰਾਂ ਦੀ ਲੱਕੜ ਲਿਆਈ ਤੇ ਸੋਹਣੀ, ਪੱਕੀ ਝੋਪੜੀ ਤਿਆਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਤਿਆਰ ਹੋਈ ਝੋਪੜੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਖੜੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਸੌਮਿਤ੍ਰ, ਇਥੇ ਝੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਹਰਣ ਦਾ ਮਾਸ ਅਰਪਣ ਕਰੀਏ; ਨਵਾਂ ਘਰ ਵਸਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਲਈ ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਇੱਕ ਹਰਣ ਮਾਰ ਕੇ ਜਲਦੀ ਲਿਆ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮ ਹੈ।" ਭਰਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸਮਝ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਕਾਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮ੍ਰਿਗ ਤਿਆਰ ਕਰ, ਅਸੀਂ ਯਜਨਾ ਕਰੀਏ। ਜਲਦੀ ਕਰ, ਹੇ ਮ੍ਰਿਦੁਭਾਵ, ਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਸੌਮਿਤ੍ਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਕਾਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮ੍ਰਿਗ ਮਾਰਿਆ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖ ਗਿਆ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁੰਨ ਗਿਆ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮ੍ਰਿਗ ਹੁਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਹੇ ਉੱਤਮ, ਜਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ, ਤੂੰ ਯਜਨਾ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਰੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈਂ।" ਰਾਮ, ਜੋ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਨੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਯਜਨਾ ਦੇ ਸਭ ਅੰਤ ਮੰਤ੍ਰ ਪੂਰਨਤਾ ਨਾਲ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤੇ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਅਪਾਰ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰਾਮ, ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਝੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ, ਉਗ੍ਰ ਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਘਰ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਮੰਗਲਚਰਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਸਾਰੇ ਮੰਤ੍ਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਚਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਪਾਪ ਨਾਸਕ ਉੱਤਮ ਹਵਨ ਕੀਤਾ।