ਰਾਮ, ਜੋ ਪਿਆਰ ਭਰਿਆ ਅਤੇ ਫਰਜੀ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੂੰ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲ, ਹੇ ਭਰਤ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ।” ਫਿਰ ਰਾਮ ਕਹਿੰਦਾ, “ਮੈਂ ਹਥਿਆਰ ਫੜ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੱਛੇ ਆਵਾਂਗਾ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ। ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਫਲ ਜਾਂ ਫੁੱਲ ਮੰਗੇ, ਉਹ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਕਰੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੰਣਾ।” ਤਿੰਨੇ ਜਣੇ ਚਲ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਸੀਤਾ, ਜੋ ਸੋਹਣੀ ਮਾਦਾ ਹਾਥਣ ਵਾਂਗ ਦੋ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੁਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਰੁੱਖ, ਬੂਟਾ ਜਾਂ ਫੁੱਲਦਾਰ ਵੱਲ ਨਿਹਾਰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਸਮਈ ਸੀਤਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਵੇਖੇ ਹੋਏ ਸੋਹਣੇ-ਸੋਹਣੇ ਰੁੱਖ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਰਿਆ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ, ਜਿੱਥੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਰੇਤਾਂ ਤੇ ਹੰਸ ਤੇ ਬਗਲੇ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਥੇ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਤੱਕ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ ਹੋਰ ਤੁਰ ਕੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉੱਤਮ ਹਿਰਣ ਮਾਰੇ। ਉਹ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਮੋਰ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ। ਸੁੰਦਰ ਜੰਗਲ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਸੋਹਣੇ ਦਰਿਆ-ਕਿਨਾਰੇ ਵਾਲੇ ਵਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਨਿਰਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਚਵੰਜਾ ਸਰਗਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਰਾਤ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਜੇ ਵੀ ਸੋ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਰਘੁ ਕੁਲ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ ਰਾਮ ਉਸ ਨੂੰ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। “ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ, ਵਣ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਸੁਣ; ਹੁਣ ਚਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ।” ਭਰਾ ਦੀ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਪਣੀ ਨੀਂਦ, ਆਲਸ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸਾਰੀ ਥਕਾਵਟ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਤਿੰਨੇ ਜਣੇ ਉੱਠਦੇ ਹਨ, ਦਰਿਆ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਜਲ ਛੁਹਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਰਾਹ ਸਾਧੂਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਚਿਤਰਕੂਟ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਠੀਕ ਸਮੇਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਚਲਦਿਆਂ, ਰਾਮ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਵੈਦੇਹੀ, ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੇਖ, ਜਿਹੜੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੇਮਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਆਪਣੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਝੁਕ ਗਏ ਹਨ, ਜਦ ਸਰਦੀ ਮੁੱਕ ਰਹੀ ਹੈ।” ਫਿਰ ਰਾਮ ਕਹਿੰਦਾ, “ਭੱਲਾਤਕ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੇਖ, ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਛੂਤੇ ਹਨ, ਫਲਾਂ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਝੁਕੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਬੇਸ਼ਕ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੇਖ, ਹਰ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਟੋکرਿਆਂ ਜਿਹੇ ਮੋਟੇ ਛੱਤੇ ਲਟਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਖੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਹਦ ਭਰਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਨਟਯੂਹਾ ਪੰਛੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੋਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਸੋਹਣੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ। ਵੇਖ, ਇਹ ਪਹਾੜ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਹਨ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਹਨ, ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੰਡਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹਨ।” ਰਾਮ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਇਸ ਸੁੰਦਰ, ਸਮਤਲ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਆਨੰਦ ਮਾਣਾਂਗੇ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਚਿਤਰਕੂਟ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਰਣਿਆਂ ਵਿੱਚ।” ਫਿਰ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਤੁਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਚਿਤਰਕੂਟ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਮੂਲ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਰਾਮ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਇਹ ਸੋਹਣੀ ਤਟ, ਹੇ ਮਧੁਰ, ਕਈ ਰੁੱਖ ਤੇ ਵੱਲੀਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਮੂਲ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਇਹ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੱਥਰੀਲੇ ਟਿਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਆਉ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਵੱਸ ਲਈਏ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਤੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣੀਏ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੀਤਾ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, “ਆਓ, ਬੈਠੋ,” ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਰਮਜੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਢੰਗ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਰਚੈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਵਧੀਆ ਲੱਕੜ ਲਿਆ; ਇੱਕ ਝੋਪੜੀ ਬਣਾਉ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੈ।” ਭਰਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲੱਕੜਾਂ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਝੋਪੜੀ ਤਿਆਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਝੋਪੜੀ ਪੂਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਧੀਆ ਬੰਨੀ ਹੋਈ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਹੈ, ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਖੜੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਆਉ, ਇੱਥੇ ਝੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਹਿਰਣ ਦਾ ਮਾਸ ਚੜ੍ਹਾਈਏ, ਲਕਸ਼ਮਣ; ਜਿਹੜੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਵੀਂ ਵਸਤੀ ਨੂੰ ਵੱਸਾਉਣ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਕਰਦੇ ਹਨ।” ਰਾਮ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਇੱਕ ਹਿਰਣ ਮਾਰ ਕੇ ਜਲਦੀ ਲਿਆ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਰਨਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ; ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਨਿਯਮ ਹੈ।” ਭਰਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸਮਝ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਆਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਇਹ ਕਾਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਮ੍ਰਿਗ ਤਿਆਰ ਕਰ, ਅਸੀਂ ਯਜਨਾ ਕਰਾਂਗੇ। ਜਲਦੀ ਕਰ, ਹੇ ਮਧੁਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਾਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਦਿਨ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ।” ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਸੁਮਿਤਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਾਲੇ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਇਹ ਕਾਲਾ ਹਿਰਣ ਹੁਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਹੇ ਉੱਤਮ; ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਪੱਕ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਵਰਗੇ, ਤੂੰ ਯਜਨਾ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਰੀਤਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈਂ।” ਰਾਮ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਣ ਹੈ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਯਜਨਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਤਿਮ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਅਣਮਾਪ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਝੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵ, ਉਗ੍ਰ ਅਤੇ ਵੈਸ਼੍ਣਵ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਰ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਨਵੀਂ ਵਸਤੀ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਚਿਤਰਕੂਟ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ, ਨਵੀਂ ਝੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਰੀਤਾਂ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।