ਜਦੋਂ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਾਲਿੰਦੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ—"ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆਉਣਗੇ, ਤਦ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਾਂਗੀ।" ਸੁੰਦਰ ਸੀਤਾ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢਾ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਇੱਕ ਪਟੇਲ ਦੇ ਜਰੀਏ, ਜਲਦ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ। ਨਦੀ ਦੇ ਦੋਨੋਂ ਕੰਢਿਆਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੁੱਖ ਸਨ; ਤਿੰਨੇ ਨੇ ਯਮੁਨਾ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਪਟੇਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਉਹ ਇੱਕ ਘਣੇ ਤੇ ਠੰਢੇ ਬਰਗਦ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠ ਬੈਠ ਗਏ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਹਰੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਸੀ। ਉਸ ਰੁੱਖ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਸੀਤਾ ਨੇ ਕਹਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰੁੱਖ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਮੇਰਾ ਪਤੀ-ਵ੍ਰਤ ਸਫਲ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਮੈਂ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੁਮਿਤਰਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਦੇਖ ਸਕਾਂ।" ਸੀਤਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਨਿਰਮਲ ਭਾਵਨਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਭਰਤ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲੋ।" "ਮੈਂ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਆਵਾਂਗਾ; ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਜਿਹੜਾ ਫਲ ਜਾਂ ਫੁੱਲ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਕਰ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਚਾਹੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਦੋਨੋਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲੀ। ਉਹ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਹਾਥਣੀ ਦੋ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਹਰ ਰੁੱਖ, ਬੂਟਾ ਜਾਂ ਫੁੱਲਦਾਰ ਲਤਾ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੀ ਹੋਈ ਚੱਲੀ। ਰਸਿੱਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਵੇਖ ਕੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਰਾਮ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਸੀਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਦੀ ਕੋਲ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਰੇਤ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਹੰਸ ਅਤੇ ਸਾਰਸ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਨਦੀ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਕਰੋਸ਼ ਦੂਰ ਚੱਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਕਈ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਹਿਰਨ ਮਾਰੇ, ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਜੰਗਲ 'ਚ ਭਟਕਦੇ ਰਹੇ। ਮੋਰਾਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੁੰਦਰ ਜੰਗਲ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਸੁਹਾਵਣੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ ਉੱਥੇ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਚਵੰਜਾ ਸਰਗ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਜਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹਜੇ ਵੀ ਸੌ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਜਗਾਇਆ। "ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ; ਹੁਣ ਚਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਤਪਸਵੀ।" ਭਰਾ ਵੱਲੋਂ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਜਗਾਏ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਨੀਂਦ, ਸੁस्ती ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਤਿੰਨੇ ਨੇ ਉੱਠ ਕੇ, ਨਦੀ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਜਲ ਛੂਹਿਆ ਅਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ। ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਨਾਲ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀ ਸਨ, ਕਿਹਾ, "ਵੈਦੇਹੀ, ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਰੁੱਖ ਫੁੱਲਿਆਂ ਹੋਏ, ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ; ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਸਿਲਕ-ਕਾਟਨ ਦੇ ਰੁੱਖ ਆਪਣੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।" "ਭੱਲਾਤਕ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਫੁੱਲਾਂ-ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਝੁਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਛੂਹਦੇ ਨਹੀਂ; ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਜੀਉਣਾ ਆਸਾਨ ਹੈ।" "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੇਖੋ—ਹਰ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਟੋकरਿਆਂ ਜਿਤਨੇ ਵੱਡੇ ਮਧੂ-ਚਿੱਟੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਮਧੂ ਮੱਖੀਆਂ ਭਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।" "ਇੱਥੇ ਨਤਯੂਹਾ ਪੰਛੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਮੋਰ ਉਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ; ਇਹ ਜੰਗਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ।" "ਇਹ ਪਹਾੜ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਹਨ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਪਿੱਛੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਹੈ, ਤੇ ਢਲਾਨਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਹਨ।" "ਇਸ ਪਲੈਦਾਰ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਰੁੱਖ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਆਤਮ-ਸੰਤੋਸ਼ ਨਾਲ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲ 'ਚ ਰਹਾਂਗੇ।" ਤਿੰਨੇ, ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ, ਚਲਦੇ-ਚਲਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲੀ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉੱਥੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪੰਛੀ, ਜੜਾਂ-ਫਲ-ਫੂਲ, ਤੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। "ਇਹ ਸੋਹਣੀ ਨਦੀ ਦਾ ਕੰਢਾ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜੜਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਇਹ ਸਾਡੀ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ।" "ਇਸ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਚਟਾਨਾਂ 'ਤੇ ਮਹਾਨ ਸਾਧੂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਆਉ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਰਹੀਏ ਤੇ ਆਨੰਦ ਲਈਏ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੀਤਾ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਵਾਅਲਮੀਕਿ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ, ਧਰਮ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਬੈਠੋ" ਕਹਿ ਕੇ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਰਾਮ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਰੀਚਯ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਵਧੀਆ ਲੱਕੜ ਲਿਆ; ਇੱਕ ਵਾਸ ਲਈ ਝੋਪੜੀ ਬਣਾਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ 'ਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।" ਭਰਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀ ਲੱਕੜ ਲਿਆ ਕੇ, ਵਧੀਆ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਝੋਪੜੀ ਤਿਆਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਝੋਪੜੀ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਿਆਨ-ਮਗਨ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਝੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਹਿਰਨ ਦਾ ਮਾਸ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਵਾਸ-ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਠਾ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਯਜਨਾ ਕਰੀਏ, ਜੋ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਹੈ।" "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਹਿਰਨ ਮਾਰ ਕੇ ਜਲਦੀ ਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ; ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਨਿਯਮ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ।" ਭਰਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸਮਝ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ ਯਜਨਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰੋ; ਅਸੀਂ ਯਜਨਾ ਕਰਾਂਗੇ। ਜਲਦੀ ਕਰੋ, ਹੇ ਸੁਭਾਵਕ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਾਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਦਿਨ ਵੀ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੇ ਸੁਹਾਵਣੇ ਜੰਗਲ 'ਚ, ਵਾਅਲਮੀਕਿ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਆਸ਼੍ਰਮ, ਨਵੀਂ ਝੋਪੜੀ 'ਚ, ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਸ-ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਠਾ ਦੀ ਰੀਤ ਅਦਾ ਕਰੀ।