ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪਟ (ਬੈਲ) ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਪਟ 'ਤੇ ਰੱਖੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਬੈਠਾਇਆ, ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਪਟ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਦਾਸਰਥ ਦੇ ਦੋ ਬਹਾਦਰ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਪਟ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਪਾਰ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਜਦ ਉਹ ਨਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਹੁੰਚੇ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਨਦੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਲਿੰਦੀ (ਯਮੁਨਾ) ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ, "ਹੇ ਦੇਵੀ! ਮੈਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਵਾਂ, ਮੇਰੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਅਟੁੱਟ ਰਹੇ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਜਾ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਸੌ ਘੜੀਆਂ ਮਦਿਰਾ ਨਾਲ ਕਰਾਂਗੀ।" ਫਿਰ ਸੀਤਾ ਨੇ ਕਲਿੰਦੀ ਨੂੰ ਦੁਆ ਦਿੱਤੀ, "ਜਦ ਰਾਮ ਆਈਲਵਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆਵੇ, ਤਦ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਦਾ।" ਪਟ ਨੇ ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਬਹਿੰਦੀ, ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਯਮੁਨਾ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਪਟ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ, ਪਟ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਇੱਕ ਘਣੀ, ਠੰਡੀ, ਹਰੀ-ਭਰੀ ਬਰਗਦ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠ ਬੈਠੇ। ਸੀਤਾ ਨੇ ਉਸ ਬਰਗਦ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰੁੱਖ! ਮੇਰੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਨਿਭ ਜਾਵੇ, ਮੈਂ ਫਿਰ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਾਂ।" ਸੀਤਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲੋ, ਮੈਂ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਜੋ ਫਲ-ਫੁੱਲ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਓ।" ਤਿੰਨੇ, ਸੀਤਾ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਚੱਲ ਪਏ। ਸੀਤਾ, ਦੋ ਬਲਵਾਨ ਹਾਥੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹਾਥਣ ਵਾਂਗ, ਹਰ ਰੁੱਖ, ਬੂਟਾ, ਫੁੱਲਦਾਰ ਲਤਾ ਨੂੰ ਤੱਕਦੀ ਚੱਲੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਸੁੰਦਰ, ਕਦੇ ਨਾ ਵੇਖੇ ਰੁੱਖ ਵੇਖਕੇ, ਰਾਮ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਦੀ ਕੋਲ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀ ਰੇਤ ਸੀ, ਹੰਸ ਅਤੇ ਸਾਰਸ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਨਦੀ ਨੂੰ ਤੱਕ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਕੋਸ਼ (ਕੁਝ ਦੂਰੀ) ਹੋਰ ਚੱਲ ਕੇ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਕਈ ਉੱਤਮ ਹਿਰਣਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੇ, ਮੋਰਾਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੁੰਦਰ ਜੰਗਲ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਇਕ ਸੁਹਾਵਣੇ, ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਚਿੰਤਾ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਪਚਵੀਂ-ਪੰਜਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ। ਹੁਣ ਛਪਣਵੀਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਰਾਤ ਬੀਤ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਜੇ ਵੀ ਸੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਜਗਾਇਆ। "ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ, ਹੁਣ ਸਾਡਾ ਚਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ।" ਭਰਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ 'ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਨੀਂਦ, ਥਕਾਵਟ, ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਥਕਾਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਤਿੰਨੇ ਨੇ ਨਦੀ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਜਲ ਛੂਹ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਰਾਹ ਫੋਲਦੇ, ਚਿਤਰਕੂਟ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਰਾਮ, ਸਹੀ ਸਮੇਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਂਵਲ ਦੀ ਪਤੀਆਂ ਵਾਂਗ ਸਨ, ਕਿਹਾ, "ਵੈਦੇਹੀ, ਦੇਖ, ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਰੁੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਸਲਮਲ ਰੁੱਖ ਸर्दੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਆਪਣੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ।" "ਦੇਖ, ਭੱਲਾਤਕ ਰੁੱਖ, ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਅਣਛੁਏ, ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਝੁਕੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਸਾਡੀ ਲਈ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਦੇਖ, ਹਰ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਟੋکرਿਆਂ ਵਾਂਗ ਵੱਡੇ ਮਧੂ-ਛੱਤੇ ਹਨ, ਮਧੁ-ਮੱਖੀਆਂ ਨੇ ਭਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।" "ਇੱਥੇ ਨਤਯੂਹਾ ਪੰਛੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਮੋਰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਸੇਜਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੁਹਾਵਣਾ ਜੰਗਲ ਹੈ।" "ਇਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚੋਟੀ ਉੱਚੀਆਂ ਹਨ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਪਿੱਛੇ ਹਨ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ, ਢਲਾਨਾਂ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ।" "ਇਸ ਸੁਹਾਵਣੀ, ਹਰੀ-ਭਰੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ, ਅਸੀਂ ਚਿਤਰਕੂਟ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਲਵਾਂਗੇ।" ਤਿੰਨੇ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਚਿਤਰਕੂਟ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਪਹਾੜੀ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਮੂਲ-ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਸੀ। "ਇਹ ਕੰਢਾ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਮੂਲ-ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਾਡੀ ਰਹਿਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉਚਿਤ ਹੈ।" "ਇਸ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ 'ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸਦੇ ਹਨ; ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਨੰਦ ਲਵਾਂ।" ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਵਣਵਾਸੀ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਬੈਠੋ' ਆਦਿ ਕਹਿ ਕੇ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਰਚਾ ਦੇ ਕੇ, ਕਿਹਾ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਵਧੀਆ ਲੱਕੜ ਲੈ ਆ; ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਟਿਕਣ 'ਚ ਆਨੰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਕ ਵਾਸ ਲਈ ਝੋਪੜੀ ਬਣਾਓ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀ ਲੱਕੜ ਲਿਆ ਕੇ, ਵਧੀਆ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਝੋਪੜੀ ਬਣਾਈ। ਰਾਮ ਨੇ, ਝੋਪੜੀ ਨੂੰ ਵਧੀਆ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਦੇਖ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਝੋਪੜੀ ਵਿਚ ਹਿਰਣ ਦਾ ਮਾਸ ਅਰਪਣ ਕਰੀਏ; ਜੋ ਵਾਸ ਦੀ ਰੀਤ ਹੈ, ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਚਾਹਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਉਹ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਚਿਤਰਕੂਟ ਦੇ ਸੁਹਾਵਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਨਵਾਂ ਵਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।