ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਕ ਬੇੜੇ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਰੱਖੇ। ਸੀਤਾ ਦੇ ਕੋਲ ਉਸਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਗਰਮ ਚਾਦਰਾਂ ਵੀ ਰੱਖ ਦਿਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਠੋਰ ਤੂਣੀਰ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਬੇੜੇ 'ਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਬੈਠਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਬੇੜੇ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਜਦੋਂ ਕਾਲਿੰਦੀ (ਯਮੁਨਾ) ਨਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਸੀਤਾ ਨੇ ਨਦੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਅਲਵਿਦਾ! ਮੈਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਾਰ ਕਰਾ ਦੇ। ਮੇਰੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਸਦਾ ਬਣੀ ਰਹੇ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਸੌ ਮਟਕਿਆਂ ਮਦਿਰਾ ਨਾਲ ਕਰਾਂਗੀ।" ਫਿਰ ਸੀਤਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਇੱਖਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ, ਤਦ ਤੈਨੂੰ ਫਿਰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ।" ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਬੇੜੇ ਰਾਹੀਂ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੇੜਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਏ। ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਲਗੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਉਹ ਇਕ ਘਣੇ, ਠੰਢੇ ਅਤੇ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਵਟਵૃਖਸ਼ ਹੇਠ ਬੈਠ ਗਏ। ਇਸ ਵਟਵૃਖਸ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਸੀਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਮਹਾ-ਵਟਵૃਖਸ਼! ਮੇਰੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਮੈਂ ਫਿਰ ਕੌਸਲਿਆ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸੁਮਿਤਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਾਂ।" ਸੀਤਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਰੁੱਖ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਿਰਦੋਸ਼ਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਕਰਤਵਯ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਤੂੰ ਅੱਗੇ ਚੱਲ, ਹੇ ਭਰਤ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ। ਮੈਂ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ ਪਿੱਛੋਂ ਆਵਾਂਗਾ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਫਲ ਜਾਂ ਫੁੱਲ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਮੰਗੇ, ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਦੇ ਦਈਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਚੱਲੇ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਬਿਲਕੁਲ ਐਂਝ ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਾਥਣ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਹਰ ਰੁੱਖ, ਬੂਟਾ ਜਾਂ ਫੁੱਲਦਾਰ ਵੱਲ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਤੱਕਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਸੀਤਾ ਨੇ ਕਈ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਅਣਜਾਣੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਰਾਮ ਕੋਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਸੀਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸਦਾ ਤਤਪਰ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਇਕ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਰੰਗ-ਬਰੰਗੀ ਰੇਤ ਸੀ ਅਤੇ ਹੰਸ ਤੇ ਬਗਲੇਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉੱਥੇ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਨੇ ਨਦੀ ਦੇ ਨਜ਼ਾਰੇ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ। ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ ਹੋਰ ਤੁਰ ਕੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਕਈ ਮਾਨਯੋਗ ਹਿਰਣ ਮਾਰੇ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਮੋਰਾਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸੋਹਣੇ ਜੰਗਲ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਸੁਹਾਵਣੇ ਨਦੀ-ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਪੁੱਜੇ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਚਿੰਤਾ-ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਜਵੰਜਾ ਸਰਗਾ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਛਪੰਜਵਾਂ ਸਰਗਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਜੇ ਵੀ ਸੌਂ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਰਘੁਕੁਲ ਸ਼ੀਰੋਮਣੀ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜਗਾਇਆ। "ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣ। ਹੁਣ ਉਠਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ।" ਭਰਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਨੀਂਦ, ਆਲਸ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਥਕਾਵਟ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਉਠੇ, ਨਦੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ ਅਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੇ ਰਸਤੇ ਚਿਤਰਕੂਟ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ। ਜਦ ਸਹੀ ਸਮਾਂ ਹੋਇਆ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਕਮਲ-ਨੈਨੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਵੈਦੇਹੀ, ਦੇਖੋ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਰੁੱਖ ਫੁੱਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਭੜਕ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਸੇਮਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਆਪਣੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਝੁਕ ਗਏ ਹਨ।" "ਉਹ ਭੱਲਾਤਕ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੇਖੋ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਛੂਹਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਫਲ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਝੁਕ ਗਏ ਹਨ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੇਖ, ਹਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਟੋکرਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਮਧੂ-ਭਰਪੂਰ ਛੱਤੀਆਂ ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।" "ਇੱਥੇ ਨਟਯੂਹ ਪੰਛੀ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮੋਰ ਉਸਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੁਹਾਵਣਾ ਜੰਗਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਬਿਸਤਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਾੜ ਵੇਖੋ, ਜਿਸਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਹਨ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਹਨ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਢਲਾਣਾਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਹਨ।" "ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸਮਤਲ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਕਈ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਚਿਤਰਕੂਟ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਾਂਗੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਤੇ ਸੀਤਾ ਇਕੱਠੇ ਤੁਰਦਿਆਂ, ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਂਦੇ ਚਿਤਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉਹ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੜਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਪਰਪੂਰਨ, ਸੋਹਣਾ ਅਤੇ ਜਲ-ਸਰੋਵਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। "ਇਹ ਸੋਹਣਾ ਕੰਢਾ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਕਈ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੜਾਂ ਤੇ ਫਲ ਇੱਥੇ ਵਾਫਰ ਹਨ, ਇਹ ਸਾਡੀ ਵਾਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉਚਿਤ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਪੱਥਰੀਲੇ ਥਾਂਵਾਂ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਆਓ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਵੱਸੀਏ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣੀਏ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੀਤਾ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵਲਮੀਕੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਬੈਠਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਨੇ ਵਲਮੀਕੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਰਚੇ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਵਧੀਆ ਲੱਕੜ ਲਿਆ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ। ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਕ ਝੋੰਪੜੀ ਬਣਾਵਾਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀ ਲੱਕੜ ਲੈ ਆਇਆ ਅਤੇ ਸੋਹਣੀ ਝੋੰਪੜੀ ਬਣਾਈ। ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਝੋੰਪੜੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ...