ਲਖ਼ਮਣ ਨੇ ਜਦੋਂ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਕੱਟ ਕੇ ਸਾਫ ਕੀਤੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸੀਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁਖਦਾਈ ਅਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ। ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਉਂਦੇ ਹੋਣ, ਉਥੇ ਬੈਠਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਉਸ ਬੇੜੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਕੋਲ ਉਸਦੇ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਗਰਮ ਚਾਦਰਾਂ ਵੀ ਰਖੀਆਂ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਠੋਰ ਤੂਣੀ ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਬੇੜੀ ਉੱਤੇ ਰਖੇ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਬੈਠਾ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਬੇੜੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਉਹ ਦੋ ਬਹਾਦਰ ਪੁੱਤਰ ਬੇੜੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਾਲਿੰਦੀ ਨਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਸੀਤਾ ਨੇ ਨਦੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੀ ਹਾਂ! ਮੇਰੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਸਦਾ ਬਣੀ ਰਹੇ, ਮੈਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਵਾਂ। ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਆਂ ਤੇ ਸੌ ਘੜੇ ਮਦਿਰਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗੀ।" ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, "ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਇੱਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵਲੋਂ ਰਖਿਆ ਕੀਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਾਂ।" ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਕਾਲਿੰਦੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਸੀਤਾ ਬੇੜੀ ਰਾਹੀਂ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਵਹਿੰਦੀ, ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕਿੰਨੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਬਹੁਤ ਦਰੱਖਤ ਸਨ। ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਬੇੜੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਥੱਕ ਕੇ ਉਹ ਇੱਕ ਘਣੇ, ਠੰਢੇ ਅਤੇ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਵਟਵ੍ਰਿੱਛ ਹੇਠ ਬੈਠ ਗਏ। ਉਸ ਵਟਵ੍ਰਿੱਛ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਸੀਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਵਟਵ੍ਰਿੱਛ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ! ਮੇਰੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਫਿਰ ਕਉਸਲਿਆ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸੁਮੀਤਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂ।" ਸੀਤਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਭਾਵਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਪਿਆਰ ਤੇ ਕਰਤਵਯ ਭਾਵ ਨਾਲ ਲਖ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਲਖ਼ਮਣ, ਤੂੰ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲ, ਹੇ ਭਰਤ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ।" "ਮੈਂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਹੋ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੱਛੇ ਆਵਾਂਗਾ। ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਫਲ ਜਾਂ ਫੁੱਲ ਚਾਹੀਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਦੇ ਦਿੰਣਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਚਲੇ, ਤਾਂ ਸੀਤਾ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹਾਥਣ ਹੋਵੇ, ਹਰ ਦਰੱਖਤ, ਬੂਟਾ ਜਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਲਤਾ ਨੂੰ ਤੱਕਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਖਿੜਦੇ ਹੋਏ ਦਰੱਖਤ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਨਰਮਤਾ ਨਾਲ ਰਾਮ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਸੀਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ, ਲਖ਼ਮਣ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਦਰਿਆ ਕੋਲ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀ ਰੇਤ ਸੀ, ਤੇ ਹੰਸਾਂ ਤੇ ਬਗਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਥੇ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਨੇ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਤੱਕ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ ਹੋਰ ਤੁਰ ਕੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਖ਼ਮਣ ਨੇ ਕਈ ਉੱਤਮ ਹਿਰਣਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ, ਮੋਰਾਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੁੰਦਰ ਜੰਗਲ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਸੁਹਾਵਣੇ ਦਰਿਆ-ਕਿਨਾਰੇ ਵਾਲੇ ਉਪਵਨ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਚਿੰਤਾ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਚਵੰਜਾ ਸਰਗਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਛਪੰਜਵੇਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ ਤੇ ਲਖ਼ਮਣ ਅਜੇ ਵੀ ਸੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੇ ਬੜੀ ਨਰਮਤਾ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਜਗਾਇਆ। "ਸੌਮਿਤ੍ਰ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਸੁਣ, ਹੁਣ ਚਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ!" ਭਰਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਖ਼ਮਣ ਨੇ ਨੀਂਦ, ਆਲਸ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸਾਰੀ ਥਕਾਵਟ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਭ ਉੱਠੇ, ਨਦੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ, ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਰਾਹ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ। ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਲਖ਼ਮਣ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ ਨੇ ਕਮਲ-ਨੈਨੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਵੈਦੇਹੀ, ਦੇਖੋ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਦਰੱਖਤ ਕਿੰਨੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ। ਸ਼ੇਮਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਆਪਣੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਝੁਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।" "ਭੱਲਾਤਕ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵੇਖ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਛੂਹਿਆ ਨਹੀਂ, ਫਲ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਝੁਕੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਸਾਡੀ ਲਈ ਸੁਖਦਾਈ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਲਖ਼ਮਣ, ਵੇਖ, ਹਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਟੋکرਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਮਧੂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।" "ਇੱਥੇ ਨਟਯੂਹਾ ਪੰਛੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਮੋਰ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਜੰਗਲ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰਿਆ ਹੈ।" "ਇਹ ਪਹਾੜ ਵੇਖ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਹਨ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹਨ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਹੈ, ਢਲਾਣਾਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।" "ਇਸ ਸੁੰਦਰ, ਸਮਤਲ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਦਰੱਖਤ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਰਹਾਂਗੇ, ਹੇ ਪਿਆਰੀ, ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਤੁਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਸੋਹਣੇ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ, ਜੜਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ, ਸੋਹਣੇ ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਪਹਾੜ ਸੀ। "ਇਹ ਸੋਹਣਾ ਕਿਨਾਰਾ, ਹੇ ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ, ਕਈ ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਜੜਾਂ ਤੇ ਫਲ ਪ੍ਰਚੁਰ ਹਨ, ਇਹ ਸਾਡੀ ਵਾਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਹੈ।" "ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੱਥਰੀਲੇ ਟਿਲ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਆਓ, ਹੇ ਪਿਆਰੀ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੀਏ ਤੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣੀਏ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੀਤਾ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਖ਼ਮਣ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਗਏ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਬੈਠਣ ਲਈ ਆਖਿਆ ਤੇ ਗਰਮਜੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਲਖ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਰਾਮ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਯਥਾ-ਉਚਿਤ ਆਪਣਾ ਪਰਚੈ ਦਿੱਤਾ। "ਲਖ਼ਮਣ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਵਧੀਆ ਲੱਕੜ ਲੈ ਆ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਵੱਸਣ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਝੋਪੜੀ ਬਣਾਓ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੌਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀ ਲੱਕੜ ਲਿਆਈ, ਅਤੇ ਫਿਰ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਝੋਪੜੀ ਤਿਆਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।