ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਬੁਲਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ, ਮਹਾਂਜਨ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਲਈ ਮੰਜ਼ਿਲ ਬਣੀ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੜਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਅਤੇ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਰਾਘਵ, ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਝੁੰਡਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਤਟਾਂ, ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਨਾਂ ਅਤੇ ਚਸ਼ਮੇ-ਕਿਨਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਵੇਖੋਗੇ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਘੁੰਮੋਗੇ, ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਉੱਥੇ, ਮੋਰਾਂ, ਕੌਲੀਆਂ ਅਤੇ ਕ੍ਰੇਨਾਂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੀਆਂ ਬੁਲਾਂ, ਮਸਤ ਹਿਰਣਾਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਭਰਪੂਰਤਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਮਿਲੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦਾ ਪਚਵਾਂ-ਪੰਜਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਇਕ ਰਾਤ ਉਥੇ ਗੁਜ਼ਾਰ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ — ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ — ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ ਹਨ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਭਰਦਵਾਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ, ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲਿਆ। ਤਦ, ਰਿਸ਼ੀ ਭਰਦਵਾਜ, ਆਪਣੀ ਤਪ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੱਚ ਅਤੇ ਸ਼ੌਰਿਆ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: "ਰਾਮ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਸੰਗਮ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਓ, ਤਦ ਕਾਲਿੰਦੀ ਨਦੀ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਪਕੜੋ।" ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਤੇਜ਼ ਵਹਾਉਂਦੀ ਕਾਲਿੰਦੀ ਨਦੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਉਸ ਪੁਰਾਣੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਟ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਇੱਕ ਪੱਲਾ (ਰਾਫਟ) ਬਣਾਇਆ। ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਵੱਡੇ, ਹਰੇ-ਭਰੇ ਬਰਗਦ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਕਈ ਹੋਰ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਗੂੜ੍ਹਾ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮੰਗਲਮਈ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਿਆ। ਉਸ ਦਰੱਖਤ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਰਹਿ ਵੀ ਸਕਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਕ੍ਰੋਸ਼ (ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਮੀਲ) ਅੱਗੇ, ਉਹ ਨੀਲ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਲਾਸ਼ ਅਤੇ ਬੇਰੀ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ, ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਬਾਂਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਭਰਦਵਾਜ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਰਸਤਾ ਮੈਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਲਈ ਲਿਆ ਹੈ।" ਇਹ ਰਸਤਾ ਸੁਖਦਾਇਕ, ਨਰਮ ਅਤੇ ਜੰਗਲ-ਅੱਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਰਸਤਾ ਦੱਸ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਏ। ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ 'ਜੈ ਹੋਵੇ' ਕਹਿ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ। ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਜਾ ਚਲਣ 'ਤੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਅਸੀਂ ਵਾਕਈ ਧਨਿਆ ਹਾਂ ਕਿ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਇਤਨੀ ਦਇਆ ਦਿਖਾਈ।" ਦੋਵੇਂ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਭਰਾਵਾਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਕਾਲਿੰਦੀ ਨਦੀ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਤੇਜ਼ ਵਹਾਉਂਦੀ ਨਦੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੱਕੜਾਂ ਦੀ ਗੱਡੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪੱਲਾ ਬਣਾਇਆ। ਸੁੱਕੀ ਬਾਂਸ ਅਤੇ ਜੜਾਂ ਨਾਲ ਪੱਲਾ ਢੱਕਿਆ ਗਿਆ; ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਕੇਨ ਅਤੇ ਜੰਬੂ ਦੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਸੀਤਾ ਲਈ ਸੁਖਦਾਇਕ ਬੈਠਕ ਬਣਾਈ। ਰਾਮ ਨੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਐਸਾ ਬੈਠਾਇਆ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਸੁਭਾਗਾ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਧਨੁਸ਼, ਤੀਰ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਕਪੜੇ ਅਤੇ ਗਰਮ ਚਾਦਰਾਂ ਪੱਲੇ 'ਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ। ਰਾਮ ਨੇ ਸਖਤ ਤੂਣੀ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਪੱਲੇ 'ਤੇ ਰੱਖੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਬੈਠਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਪੱਲਾ ਫੜਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਦਸ਼ਰਥ-ਪੁੱਤਰ ਪੱਲੇ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਨਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਨਦੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ: "ਹੇ ਦੇਵੀ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਵਾਂ, ਮੇਰਾ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਧਰਮ ਬਣਿਆ ਰਹੇ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਜਾ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਊਂ ਅਤੇ ਸੌ ਘੜੀਆਂ ਮਦਿਰਾ ਨਾਲ ਕਰਾਂਗੀ।" "ਜਦ ਰਾਮ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਵੇ, ਤਦ ਨਮਸਕਾਰ!" ਸੀਤਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਾਲਿੰਦੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਨਦੀ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਤਟ ਪਾਰ ਕਰ ਗਏ; ਸੁੰਦਰ ਸੀਤਾ, ਪੱਲੇ 'ਤੇ, ਚਮਕਦਾਰ, ਤੇਜ਼ ਵਹਾਉਂਦੀ, ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈ। ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ 'ਤੇ ਕਈ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰ ਗਏ। ਪੱਲਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਚੱਲ ਪਏ। ਇੱਕ ਗੂੜ੍ਹਾ, ਹਰੇ-ਭਰੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਬਰਗਦ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹੇਠ ਬੈਠੇ। ਉਸ ਦਰੱਖਤ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਸੀਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਦਰੱਖਤ! ਮੇਰਾ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਧਰਮ ਬਣਿਆ ਰਹੇ, ਮੈਂ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸੁਮੀਤਰਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵੇਖਾਂ।" ਸੀਤਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ। ਸੀਤਾ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧੋ, ਹੇ ਭਰਤ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ।" "ਮੈਂ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਪਿੱਛੇ ਆਵਾਂਗਾ; ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਜੋ ਵੀ ਫਲ ਜਾਂ ਫੁੱਲ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਓ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇ।" ਜਦ ਉਹ ਚੱਲ ਪਏ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲੀ। ਸੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁੰਦਰ ਹਾਥਣ, ਹਰ ਦਰੱਖਤ, ਬੂਟਾ ਜਾਂ ਫੁੱਲਦਾਰ ਲਤਾ ਨੂੰ ਤੱਕਦੀ ਚੱਲੀ। ਉਹ ਕਈ ਸੁੰਦਰ, ਫੁੱਲਦਾਰ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇਖਦੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਵੇਖੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਨਰਮ ਸੀਤਾ ਨੇ ਰਾਮ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਦੀ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਰੇਤ ਅਤੇ ਹੰਸਾਂ, ਕ੍ਰੇਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬੁਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਸੀ। ਉੱਥੇ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਤੱਕ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ। ਇੱਕ ਕ੍ਰੋਸ਼ ਅੱਗੇ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਕਈ ਉੱਤਮ ਹਿਰਣਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਜੰਗਲ 'ਚ ਘੁੰਮੇ। ਮੋਰਾਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੁੰਦਰ ਜੰਗਲ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਮਨੋਹਰ ਨਦੀ-ਕਿਨਾਰੇ ਬਾਗ 'ਚ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਨਿਰ-ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕ ਗਏ। ਹੁਣ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੀ ਛਪਨਵੀਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਚਵਾਂ-ਪੰਜਵਾਂ ਸਰਗ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।