ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਚਿਤਰਕੂਟ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਓਥੇ ਤੱਕ ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਮਨ ਕਦੇ ਮਾੜੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੌਂ ਪਤਝੜਾਂ ਬੀਤਾਈਆਂ ਹਨ; ਆਪਣੇ ਤਪ ਨਾਲ, ਖੋਪੜੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਮੋਰੀਆਂ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਵਿਰਾਨ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਥਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੋਵੇਗੀ, ਰਾਮ ਜੀ—ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹੋ। ਫਿਰ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਅਤਿਥੀ ਰਾਮ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਜੀ ਪ੍ਰਯਾਗ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ, ਉਹ ਰਾਤ ਬੜੀ ਆਨੰਦਮਈ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲੰਘੀ। ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਮ, ਜੋ ਆਰਾਮ ਦੇ ਆਦੀ ਸਨ, ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਭਰਦਵਾਜ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਹ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਮੌਰ ਰਾਮ, ਭਰਦਵਾਜ ਦੇ ਕੋਲ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਮਹਾਤਪਸੀ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਮਹਾਰਾਜ! ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਬਿਤਾਈ ਹੈ; ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਇਥੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।” ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਚਿਤਰਕੂਟ ਜਾਓ, ਜਿੱਥੇ ਮਧੁਰ ਮਧੁ, ਜੜਾਂ ਅਤੇ ਫਲ ਪ੍ਰਚੁਰ ਹਨ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਉਹ ਥਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਸ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ—ਉਥੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਕਿੰਨਰ ਅਤੇ ਸੱਪ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੁਲੰਦ ਬੁਲੰਦ ਬੋਲੀਆਂ, ਮਹਾਂ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ, ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਿਤਰਕੂਟ ਪਹਾੜੀ ਤੁਹਾਡਾ ਗੰਤਵ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਜੜਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ; ਇੱਥੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਅਤੇ ਹਰਣਾਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ, ਰਾਘਵ, ਉਹ ਝੁੰਡ ਜੰਗਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਨਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੇਖੋਗੇ। ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਘੁੰਮੋਗੇ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਵੇਗਾ—ਇਸ ਮੰਗਲਮਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਖੁਸ਼ ਸਾਰਸ ਅਤੇ ਕੋਇਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹਿਰਨ ਤੇ ਹਾਥੀ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੁਖਦਾਇਕ ਆਸ਼ਰਮ ਮਿਲੇਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਪਚਵੀਂਅੰਜ ਸ਼ਲੋਕ ਸੁਣੀ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਤ ਬਿਤਾ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਭਾਈ—ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ ਸਨ—ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ। ਭਰਦਵਾਜ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਮੰਗਲ ਕਾਮਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਪਿਓ ਵਾਂਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੇ। ਫਿਰ, ਉਹ ਮਹਾਤਪਸੀ ਭਰਦਵਾਜ, ਜੋ ਤਪ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਲੱਗੇ: “ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਪਹੁੰਚੋ, ਰਾਮ, ਤਦ ਤੁਸੀਂ ਕਾਲਿੰਦੀ (ਯਮੁਨਾ) ਨਦੀ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਗਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਪੈਰ ਰੱਖੋ। ਫਿਰ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਤੇਜ਼ ਵਹਿੰਦੀ ਕਾਲਿੰਦੀ ਤੇ ਉਸ ਪੁਰਾਤਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਟ ਨੂੰ ਦੇਖੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੋਗੇ। ਉਥੇ, ਤੁਸੀਂ ਇਕ ਬੜੀ ਨੌਕਾ ਬਣਾਉ, ਤੇ ਉਸ ਚਮਕਦਾਰ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰੋ; ਫਿਰ, ਹਰੇ-ਭਰੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਇਕ ਵੱਡੇ ਬੋਹੜ ਦੇ ਦਰਖਤ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੋਗੇ। ਉਹ ਦਰਖਤ ਹੋਰ ਦਰਖਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਘਣੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਧ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮੰਗਲਮਈ ਵਚਨ ਉਚਾਰੇ। ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦਰਖਤ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੋ, ਤਾਂ ਠਹਿਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਸਕਦੇ ਹੋ; ਇਕ ਕੋਸ਼ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਨੀਲੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਵੇਖੋਗੇ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਸੋਹਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਲਾਸ਼ ਅਤੇ ਬੇਰੀ ਦੇ ਦਰਖਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਬਾਂਸ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਰਸਤਾ ਚਿਤਰਕੂਟ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਇਹ ਰਸਤਾ ਸੁਖਦਾਇਕ, ਨਰਮ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।” ਐਸਾ ਆਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਮੁੜ ਗਏ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ “ਜਿਵੇਂ ਆਗਿਆ” ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਵਿਦਾ ਲੈ ਲਈ। ਜਦ ਰਿਸ਼ੀ ਚਲੇ ਗਏ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ! ਅਸੀਂ ਬੜੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਐਸਾ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸਾਨੂੰ ਇੰਨਾ ਪਿਆਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।” ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਭਾਈ ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਕਾਲਿੰਦੀ ਨਦੀ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ। ਜਦ ਉਹ ਤੇਜ਼ ਵਹਿੰਦੀ ਕਾਲਿੰਦੀ ਨਦੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੱਕੜਾਂ ਦੇ ਗੱਛੇ ਨਾਲ ਇਕ ਵੱਡੀ ਨੌਕਾ ਬਣਾਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਸੁੱਕੇ ਬਾਂਸਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ ਤੇ ਜੜਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਬਲਦਾਨੀ ਹੋ ਕੇ, ਕਸੀਆ ਅਤੇ ਜਾਮੁਨ ਦੀਆਂ ਡਾਲੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਸੀਤਾ ਲਈ ਸੁਖਦਾਇਕ ਬੈਠਕ ਬਣਾਈ; ਉੱਥੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤ੍ਰ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਐਵੇਂ ਬਿਠਾਇਆ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਸੁਭਾਗ ਸ਼ਯਾ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਨੌਕਾ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ, ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਕੋਲ ਉਸਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਕੰਬਲ ਵੀ ਰੱਖੇ। ਰਾਮ ਨੇ ਨੌਕਾ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਤੀਖੇ ਤੂਣੀਰ ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ; ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਬੈਠਾ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਨੌਕਾ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਚਲੇ। ਫਿਰ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਦੋ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ; ਜਦ ਉਹ ਨਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਸੀਤਾ ਨੇ ਨਦੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ। "ਨਮਸਕਾਰ, ਮਾਂ! ਮੈਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦੇਵੀਂ; ਮੇਰਾ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਧਰਮ ਸਦਾ ਬਣਿਆ ਰਹੇ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਸੌ ਮਟਕਿਆਂ ਮਦਿਰਾ ਨਾਲ ਕਰਾਂਗੀ।" "ਨਮਸਕਾਰ, ਜਦ ਰਾਮ ਇੱਛਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ," ਐਸਾ ਆਖ ਕੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸੋਹਣੀ ਸੀਤਾ ਨੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਤੇਜ਼ ਵਹਿੰਦੀ, ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਨੌਕਾ ਰਾਹੀਂ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਦਰਖਤ ਸਨ; ਉਹ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਨੌਕਾ ਛੱਡਕੇ, ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਉਹ ਇੱਕ ਘਣੇ, ਠੰਢੇ, ਹਰੇ ਭਰੇ ਬੋਹੜ ਦੇ ਦਰਖਤ ਹੇਠ ਬੈਠ ਗਏ। ਉਸ ਬੋਹੜ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਖਿਆ: “ਨਮਸਕਾਰ, ਵੱਡੇ ਦਰਖਤ! ਮੇਰਾ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਧਰਮ ਸਦਾ ਬਣਿਆ ਰਹੇ, ਮੈਂ ਕੌਸਲਿਆ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸੁਮਿਤਰਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵੇਖ ਸਕਾਂ।