ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਜਦੋਂ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਭਰਦਵਾਜ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਜਦ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਅੱਗਨਿ ਹੋਮ ਕਰਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਤਿੰਨੋ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਹਨ, ਨੇ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ, “ਮੁਨਿਵਰ, ਅਸੀਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ—ਮੈਂ ਰਾਮ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਵੈਦੇਹੀ, ਜਨਕ ਮੁਨਿ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਜੋ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਹ ਵਨਵਾਸ ਦੇ ਦੁਖਾਂ ਭਰੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਆਈ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਇਹ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆਇਆ, ਆਪਣੇ ਵਚਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਸੀਂ ਇਹ ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਥੇ ਸਿਰਫ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੂਲ-ਫਲ ਖਾ ਕੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜਾਰਾਂਗੇ।” ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗਾਊ, ਹੋਮ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਲਿਆਇਆ। ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਤਪੇ ਹੋਏ ਉਸ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗਲ ਦੇ ਭੋਜਨ, ਮੂਲ ਤੇ ਫਲ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਰਹਿਣ ਦੀ ਥਾਂ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹਿਰਣ, ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਮ ਦਾ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਉਪਹਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਤੇ ਰਾਗਵ ਨੂੰ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਧਰਮ ਭਰੇ ਬਚਨ ਆਖੇ, “ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਤੇਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤਿ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ। ਤੇਰਾ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਵਨਵਾਸ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਜੋ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਸ ਸਕਦੇ ਹੋ।” ਭਰਦਵਾਜ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਦੇ ਭਲੇ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੁਨਿਵਰ, ਇੱਥੇ ਨਗਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਨੇੜੇ ਹਨ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਰਹੀਏ ਤਾਂ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਅਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਉਣਗੇ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਵੱਸਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਅਸੀਂ ਉਥੇ, ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਕੋਨੇ ਵਾਲੀ ਸੁੰਦਰ ਥਾਂ ਤੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੇ।” ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, “ਇੱਥੋਂ ਦੱਸ ਕਰੋਸ਼ ਦੂਰ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਵੱਸ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਉਹ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਹੈ, ਗਾਂ, ਵਾਨਰ, ਰੀਛ ਤੇ ਲੰਗੂਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਭ ਪਾਸਿਓਂ ਸੁੰਦਰ। ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੇ ਚੋਟੀਆਂ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸੁਭ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਖੋਟੇ ਵਿਚਾਰ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਸੌ ਸਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਇਹ ਨਿਰਜਨ ਥਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੋਵੇਗੀ। ਚਾਹੇ ਇੱਥੇ ਰਹੋ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਾਮ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਸੋ।” ਭਰਦਵਾਜ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਹਨ, ਨੇ ਫਿਰ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਰਾਮ ਪ੍ਰਯਾਗ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਰਾਤ ਚਮਤਕਾਰੀ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਦਿਆਂ ਬਿਤੀਤ ਹੋਈ। ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ, ਜੋ ਵਿਲਾਸੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਦੀ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਭਰਦਵਾਜ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਹ ਰਾਤ ਬਿਤਾਈ। ਜਦ ਸਵੇਰ ਹੋਈ, ਰਾਮ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਭਰਦਵਾਜ ਕੋਲ ਗਏ ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, “ਮੁਨਿਵਰ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਬਿਤਾ ਲਈ, ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਇੱਥੋਂ ਚਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।” ਜਦ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ, ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਜਾਓ, ਜੋ ਮਧੁ, ਮੂਲ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਥਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਸਤੇ ਢੁਕਵੀਂ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਮ—ਇੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਕਿਨਰ ਤੇ ਸੱਪ, ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ, ਮਹਾਰਥੀ ਹਾਥੀ, ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਹਿਰਣ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਉਥੇ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੇ ਝਰਨਿਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੋਗੇ। ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਫਿਰਦਿਆਂ, ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਥੇ ਕ੍ਰੌਂਚ, ਕੋਇਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਲਮਈ ਬੋਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਮਸਤ ਹਿਰਣ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੁੰਦਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਮਿਲੇਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਦਿਕ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਪਚਵੰਜਾ ਸਰਗ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਰਾਤ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਦੋਵੇਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ ਹਨ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੱਕ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ, ਸੱਚ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਪਹੁੰਚੋ, ਕਾਲਿੰਦੀ ਨਦੀ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਗਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚਲੋ। ਫਿਰ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਤੇਜ਼ ਵਹਿੰਦੀ ਕਾਲਿੰਦੀ ਨਦੀ ਤੇ ਉਸ ਪੁਰਾਤਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਟ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਰਾ ਭਰਾਓ ਬਰਗਦ ਦਾ ਰੁੱਖ ਵੀ ਪਾਵੋਗੇ। ਉਥੇ, ਤੁਸੀਂ ਪਤਵਾਂ ਦੀ ਨਾਵ ਬਣਾਉਣੀ ਤੇ ਚਮਕਦੀ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਨੀ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਭਰਦਵਾਜ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਲੈ ਕੇ, ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਆਪਣਾ ਯਾਤਰਾ ਆਰੰਭੀ।