ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਭਰਦਵਾਜ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਚਾਰਾਂ ਵੱਡੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ, ਕੁਝ ਦੂਰ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਆਸ਼੍ਰਮ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਭਰਦਵਾਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚੇਲੇਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ—ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਵਚਨਾਂ ਤੇ ਅਡੋਲ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਅਤੇ ਤਪਸਿਆ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ। ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨਿ-ਹੋਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ (ਜੋ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ), ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਰਾਮ—ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ—ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਸੀਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤ੍ਰ—ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ—ਹਾਂ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਵੈਦੇਹੀ ਹੈ, ਜਨਕ ਦੀ ਧਰਮਵਤੀ ਧੀ, ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਸ ਤਪੋ-ਵਨ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੈ। ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਨਿਕਾਲੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਨ ਆਇਆ ਹੈ—ਇਹ ਆਪਣੇ ਵਚਨਾਂ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀ ਜੀ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਸੀਂ ਇਸ ਤਪੋ-ਵਨ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਧਰਮ ਦੀ ਹੀ ਪ੍ਰਕਟੀਕਾ ਕਰਾਂਗੇ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਜੜਾਂ ਤੇ ਫਲ ਖਾ ਕੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜਾਰਾਂਗੇ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਲਈ ਗਾਂ, ਭੋਗ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਲਿਆ ਕੇ ਦਿੱਤੇ। ਤਪਸਿਆ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਤਪੇ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਣ ਦੇ ਭੋਜਨ, ਜੜਾਂ ਅਤੇ ਫਲ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਰਹਿਣ ਦੀ ਵਸਤੀ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਹਿਰਣ, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਮ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਧਰਮ-ਭਰਪੂਰ ਵਚਨ ਕਹੇ: “ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਨਿਕਾਸੇ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ, ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸੁਹਾਵਣੀ ਥਾਂ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਸ ਸਕਦੇ ਹੋ।” ਭਰਦਵਾਜ ਦੇ ਇਸ ਆਮੰਤ੍ਰਣ ਤੇ, ਰਾਮ—ਜੋ ਸਭ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ—ਮੰਗਲਮਈ ਵਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਨੇੜੇ ਹਨ; ਜੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਰਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਉਣਗੇ। ਲੋਕ ਵੈਦੇਹੀ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦੇਖਣ ਆਉਣਗੇ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਵਸਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਰਿਸ਼ੀ ਜੀ, ਉੱਥੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀ ਵਧੀਆ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਵੈਦੇਹੀ ਸੁਖੀ ਰਹੇਗੀ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ: “ਇੱਥੋਂ ਦਸ ਕਰੋਸ ਦੂਰ, ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਵਸ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਸੁਹਾਵਣਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਚਿੱਤਰਕੂਟ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਗਾਂ, ਲੰਗੂਰ, ਬਾਂਦਰ ਅਤੇ ਰੀਛ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਚਿੱਤਰਕੂਟ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਬੁਰਾਈ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਕਈ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਸੌ ਸਾਲ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਖੋਪੜੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੰਡਾਸਾ ਬਣਾਕੇ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਿਰਜਨ ਥਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਹੋਵੇਗੀ; ਚਾਹੇ ਇੱਥੇ ਰਹੋ ਜਾਂ ਵਨ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹੋ।” ਭਰਦਵਾਜ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੇ ਰਾਮ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਭਰਾ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਪ੍ਰਯਾਗ ਪਹੁੰਚੇ ਭਰਦਵਾਜ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਤ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਕਈ ਅਦਭੁਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਦੇ-ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰ ਗਏ। ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ, ਜੋ ਆਰਾਮ ਦਾ ਆਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਭਰਦਵਾਜ ਦੇ ਸੁਹਾਵਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਬਿਤਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਰਾਮ ਨੇ ਭਰਦਵਾਜ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਜੋ ਤਪਸਿਆ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਸਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਜੀ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਬਿਤਾ ਲਈ ਹੈ; ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਇੱਥੋਂ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈਣ ਆਏ ਹਾਂ।” ਰਾਤ ਦੇ ਬੀਤਣ ਤੇ, ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਚਿੱਤਰਕੂਟ ਜਾਓ, ਜਿੱਥੇ ਮਧੂ, ਜੜਾਂ ਅਤੇ ਫਲ ਪ੍ਰਚੁਰ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਥਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਸਤੇ ਸੁਹਾਵਣੀ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਰਾਮ—ਉੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਕਿੰਨਰ ਅਤੇ ਸੱਪ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਮਯੂਰਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ, ਮਹਾਨ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਹਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਿੱਤਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਤੁਹਾਡਾ ਗੰਤਵ ਬਣੇ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸੁਹਾਵਣਾ ਹੈ, ਕਈ ਜੜਾਂ-ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ; ਉੱਥੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਅਤੇ ਹਿਰਣਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਘਵ, ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਨ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀ-ਨਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੇਖੋਗੇ। ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਉੱਥੇ ਘੁੰਮੋਗੇ, ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ—ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ ਧਰਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਖੁਸ਼-ਮਿਜਾਜ ਸਾਰਸ ਅਤੇ ਕੋਇਲਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਈ ਮਸਤ ਹਿਰਣ-ਹਾਥੀ ਵੀ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਹਾਵਣਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਮਿਲੇਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਅਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਪਚਵੀਂ-ਪੰਜਵੀਂ ਸਰਗ ਸੁਣੀ ਜਾਵੇ। ਉਥੇ ਰਾਤ ਬਿਤਾ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ—ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ, ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਤਕਦੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀ ਭਰਦਵਾਜ, ਜੋ ਤਪਸਿਆ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਚ ਅਤੇ ਸ਼ੌਰਤ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸੀ, ਇਹ ਵਚਨ ਕਹੇ: “ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੁਸੀਂ ਕਾਲਿੰਦੀ ਨਦੀ (ਯਮੁਨਾ) ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਗਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰੋ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਤੇਜ਼ ਵਗਦੀ ਕਾਲਿੰਦੀ ਨਦੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਓ, ਅਤੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ, ਪੁਰਾਤਨ ਘਾਟ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੇ ਹਨ।” ਇਸ ਤਰੀਕੇ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਭਰਦਵਾਜ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਦਰ-ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਤ ਬਿਤਾਈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਚਿੱਤਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ।