ਸੁਣੋ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਵਾਚਕ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮায়ਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਚੌਂਵੰਜਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਸੁਖ-ਸਲਾਮਤ ਉਸ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤ ਹੇਠਾਂ ਬਿਤੀ, ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੀਤਾ ਉਥੋਂ ਚਲ ਪਏ। ਉਹ ਭਾਗੀਰਥੀ ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਵਧੇ, ਜਿੱਥੇ ਇਕ ਵੱਡਾ ਤੇ ਘਣਾ ਜੰਗਲ ਸੀ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਅਨੇਕਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਗਏ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀਆਂ ਸਨ। ਰਸਤੇ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤੌਰ ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜਦੋਂ ਦਿਨ ਲੰਘਣ ਲੱਗਾ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਵੇਖ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਧੂੰਆਂ ਉਠ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਇਹ ਕਿਸੇ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਹਵਨ-ਅੱਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਅਗਨਿ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ।" "ਸੱਚਮੁੱਚ, ਅਸੀਂ ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ।" ਉਥੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚੀਰੇ ਹੋਏ ਲੱਕੜ ਵੀ ਦਿਸ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਭਰਦਵਾਜ਼ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ 'ਚ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵੀ। ਦਿਨ ਢਲਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦੋਵੇਂ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਅੱਗੇ ਵਧੇ ਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਗੰਗਾ-ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਸੰਗਮ 'ਤੇ ਭਰਦਵਾਜ਼ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਰਾਮ ਜਦ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਉਹ ਉਥੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਿਰਣਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਬੈਠੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਚਲਦੇ ਹੋਏ, ਭਰਦਵਾਜ਼ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਫਿਰ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੀਤਾ—ਇਹ ਤਿੰਨੇ, ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਕੁਝ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਅੰਦਰ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਭਰਦਵਾਜ਼ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਰਤਾਂ ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਤੇ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਰਾਮ ਨੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਹਵਨ-ਕੁੰਡ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਹਨ, ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪਰਚਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਅਸੀਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ—ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ, ਵੈਦੇਹੀ, ਜਨਕ ਦੀ ਧਰਮਪਤ੍ਰੀ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਸਤਵਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਹ ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੈ। ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਮੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਨਿਕਲੇ ਬਨਵਾਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਰਤਾਂ ਤੇ ਡਿੱਠਾ ਹੈ।" "ਮਹਾਰਾਜ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸੀਂ ਇਹ ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਕੇਵਲ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਾਂਗੇ, ਜੜੀਆਂ ਤੇ ਫਲਾਂ 'ਤੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਾਂਗੇ।" ਇਹ ਵਿਅਕਤ ਕਰਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਮ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਕ ਗਾਂ, ਭੋਜਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਲਿਆਇਆ। ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਤਪੇ ਹੋਏ ਭਰਦਵਾਜ਼ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਾਣੇ, ਜੜੀਆਂ ਤੇ ਫਲ ਦਿੱਤੇ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਹਿਰਣ, ਪੰਛੀ ਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਭਰਦਵਾਜ਼ ਨੇ ਆਏ ਹੋਏ ਰਾਮ ਦਾ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਉਪਹਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਭਰਦਵਾਜ਼ ਨੇ ਧਰਮ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, "ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਬਨਵਾਸ ਦੀ ਵਾਰਤਾ ਸੁਣੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਮ 'ਤੇ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਖੁਸ਼ ਰਹੋ।" ਭਰਦਵਾਜ਼ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਸਦਾ ਸਭ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨੇ ਸੌਭਾਗਯ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਨਗਰ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਨੇੜੇ ਹਨ, ਜੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਰਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਲੋਕ ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਉਣਗੇ। ਲੋਕ ਵੈਦੇਹੀ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਉਣਗੇ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।" "ਮਹਾਰਾਜ, ਤੁਸੀਂ ਉਥੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਇਕ ਵਧੀਆ ਆਸ਼ਰਮ ਥਾਂ ਵੇਖੋ, ਉਥੇ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਵੈਦੇਹੀ, ਜੋ ਸੁਖ ਦੀ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ, ਖੁਸ਼ ਰਹੇਗੀ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਭਰਦਵਾਜ਼ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਅਰਥਪੂਰਨ ਬਚਨ ਆਖੇ, "ਇੱਥੋਂ ਦੱਸ ਕਰੋਸ਼ ਦੂਰ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਰਹੋਗੇ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਵਾਲਾ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਸੁਹਾਵਣਾ।" "ਉਹ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਨਾਮਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਗਾਂਵਾਂ, ਲੰਗੂਰਾਂ, ਬਾਂਦਰਾਂ, ਤੇ ਰੀਛਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਦੂਰ ਤੱਕ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਭਾਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦਾ ਮਨ ਮਾੜੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਕਈ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਸੌ ਵਾਰ ਪਤਝੜ ਬਿਤਾਏ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਤਪ ਨਾਲ, ਖੋਪੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਿਰ-ਬੰਧ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ।" "ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਇਹ ਨਿਰਜਨ ਥਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੋਵੇਗੀ; ਚਾਹੇ ਇੱਥੇ ਰਹੋ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹੋ, ਹੇ ਰਾਮ।" ਫਿਰ ਭਰਦਵਾਜ਼, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣੂ ਹਨ, ਨੇ ਰਾਮ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਭਰਾ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਪ੍ਰਯਾਗ ਆਏ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਰਾਤ ਵੱਡੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਗਈ, ਤੇ ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਅਦਭੁਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ, ਜੋ ਥਕੇ ਹੋਏ ਤੇ ਆਰਾਮ ਦੇ ਆਦੀ ਸਨ, ਨੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਭਰਦਵਾਜ਼ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਬਿਤਾਈ। ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਰਾਮ, ਭਰਦਵਾਜ਼ ਕੋਲ ਗਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਤੁਹਾਡੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਬਿਤਾ ਕੇ, ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਇੱਥੋਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।" ਜਦ ਉਹ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ, ਭਰਦਵਾਜ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਜਾਓ, ਜਿੱਥੇ ਮਧੂ, ਜੜੀਆਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਭਰਪੂਰਤਾ ਹੈ।" "ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ ਰਾਮ, ਉਹ ਥਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਸ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਕਿੰਨਰ ਤੇ ਸੱਪ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।