ਰਾਮ ਜੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਬਿਨਾਂ ਲੌਂ ਦੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਪੈ ਗਈਆਂ ਹੋਣ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸੰਤੁਣਾ ਦਿਤੀ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆ, ਅੱਜ ਅਯੋਧਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇਰਾ ਵਿਛੋੜਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਚਾਨਣ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਚੰਦ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਸੁੰਨੀ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਹੇ ਰਾਮ, ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇਂ, ਤੂੰ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਿਤਾ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ, "ਨਾ ਤਾਂ ਸਿਤਾ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਮੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੱਛੀ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਨਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ, ਨਾ ਹੀ ਤਪਸਵੀ ਮਾਂ ਸੁਮੀਤਰਾ ਨੂੰ, ਨਾ ਹੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਹੋਵੇ।" ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਨੇੜੇ ਹੀ ਸਿਤਾ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠਿਆ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਨਿਆਨ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਬਿਸਤਰ 'ਤੇ ਲੇਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਇਹ ਉੱਤਮ ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਕ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਅਰਣ੍ਯ ਵਾਸ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਨਿਆਂ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਉੱਚਤ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਰਘੁ ਕੁਲ ਦੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਉਸ ਸੁੰਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਪਰਬਤਾਂ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਵਾਂਗ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਡਰ ਵਿਚ ਆਏ ਨਾ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਰਾਤ ਸੁੱਖ-ਸਲਾਮਤ ਕੱਟ ਗਈ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਲਈ। ਹੁਣ ਉਹ ਭਗੀਰਥੀ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਵੱਲ ਵਧੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਡਾ ਤੇ ਘਣਾ ਜੰਗਲ ਪਾਰ ਕੀਤਾ। ਰਾਹ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਸੁੰਦਰ ਜਗ੍ਹਾਂ ਤੇ ਨਵੇਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇ ਸਨ। ਜਦ ਦਿਨ ਲੰਘਣ ਲੱਗਾ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਵੇਖੋ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਨੇੜੇ ਧੂੰਆਂ ਉਠ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਮੇਰਾ ਮਨ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਤਪਸਵੀ ਦੀ ਯਜਨ-ਅੱਗ ਹੈ, ਜੋ ਅਗਨਿ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਂਗ ਹੈ।" ਫਿਰ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਅਸੀਂ ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਉੱਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਣੀ ਦੇ ਟੱਕਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।" ਉਹ ਉਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚਿਰੇ ਹੋਏ ਲੱਕੜ, ਅਤੇ ਭਰਦਵਾਜ਼ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਦਿਨ ਲੰਘ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਦੋਵੇਂ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਜਦ ਰਾਮ ਜੀ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਹਿਰਣ ਤੇ ਪੰਛੀ ਚੌਕਣੇ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਸਿਤਾ ਸਮੇਤ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਕੁਝ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਅੰਦਰ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀ ਭਰਦਵਾਜ਼ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਹਵਨ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸਿਤਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਹਨ, ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਰਚਿਆ ਦਿੰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, "ਮੁਨਿਵਰ, ਅਸੀਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹਾਂ।" "ਇਹ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਵੈਦੇਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਜਨਕ ਦੀ ਧਰਮਪਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੈ; ਇਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਸ ਸੁੰਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੈ। ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਮੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਵਲੋਂ ਨਿਕਾਲੇ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਚਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਹੇ ਮੁਨਿਵਰ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਅਸੀਂ ਇਸ ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਾਂਗੇ, ਮੁੱਲ-ਫਲ ਤੇ ਨਿਵਾਲਾ ਕਰਾਂਗੇ।" ਇਹ ਵਾਕ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਭਰਦਵਾਜ਼ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗਾਂ, ਹਵਨ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਲਿਆਇਆ। ਉਸ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਤਪੇ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗਲੀ ਖਾਣੇ, ਮੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਰਹਿਣ ਦੀ ਥਾਂ ਵੀ ਬਣਾਈ। ਹਿਰਣ, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਏ ਹੋਏ ਰਾਮ ਦੀ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਅਤਿਥੀ ਨਿਵਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ। ਭਰਦਵਾਜ਼ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੈਠਾ ਕੇ ਧਰਮ ਭਰੇ ਬਚਨ ਆਖੇ, "ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੇਖ ਕੇ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਤੇਰੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਵਨਵਾਸ ਦੀ ਘਟਨਾ ਸੁਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਥਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਦੋ ਮਹਾਨ ਦਰਿਆ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੁਖਦਾਈ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਵੱਸੋ।" ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੁਨਿਵਰ, ਇੱਥੇ ਨਗਰ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਨੇੜੇ ਹਨ। ਜੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਰਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਉਣਗੇ। ਲੋਕ ਵੈਦੇਹੀ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਉਣਗੇ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਵੱਸਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਤੁਸੀਂ ਉੱਥੇ ਦੇਖੋ, ਕੋਨੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਜਨਕ ਸੁਤਾ ਵੈਦੇਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹੇਗੀ।" ਇਹ ਸੁਭਾਸ਼ਿਤ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਭਰਦਵਾਜ਼ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਅਰਥਪੂਰਨ ਬਚਨ ਆਖੇ, "ਇੱਥੋਂ ਦਸ ਕੋਸ ਦੂਰ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਤੁਸੀਂ ਵੱਸੋਗੇ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਵਾਲਾ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ। ਇਹ ਚਿਤਰਕੂਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਗਾਂ, ਲੰਗੂਰ, ਬੰਦਰ ਤੇ ਰੀਛ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਚਿਤਰਕੂਟ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਗਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਕੁਕਰਮ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਸੌ ਪਤਝੜ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਤੇ ਖੋਪੜੀਆਂ ਦੀ ਮੁਕਟ ਪਾ ਕੇ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।