ਸਿਤਾ ਨੇ ਗੰਗਾ ਮਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, "ਚੌਦਾਂ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਦੇਵਰ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਣਗੇ।" ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਭਾਗਵਤੀ ਅਤੇ ਦਇਆਲੂ ਗੰਗਾ ਮਾਂ! ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਲਈ, ਤੁਹਾਡੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗਾ।" ਸਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਗੰਗਾ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਤ੍ਰਿਪਥਗਾ! ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਵਿਚ ਵੀ ਵੱਸ ਰਹੇ ਹੋ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿਚ ਵੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਗੰਗਾ ਮਾਂ! ਜਦੋਂ ਮੇਰਾ ਵਿਰ ਪਤੀ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡੀ ਸਤਕਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।" ਉਸ ਨੇ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਲੱਖ ਗਾਂਵਾਂ, ਕਪੜੇ, ਅਤੇ ਸੁਆਦਲੇ ਭੋਜਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿਆਂਗਾ। ਹਜ਼ਾਰ ਮਟਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਦਿਰਾ ਅਤੇ ਮਾਸ-ਚਾਵਲ ਦੀ ਭੇਟ ਤੁਹਾਡੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਸ਼ਹਿਰ ਪਹੁੰਚਾਂਗਾ। ਤੁਹਾਡੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਮੰਦਰ—ਸਭ ਦੀ ਮੈਂ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਗੰਗਾ ਮਾਂ! ਮੇਰੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਪਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਫਿਰ ਮਿਲ ਕੇ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਆ ਸਕਾਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸਿਤਾ ਜਲਦੀ ਹੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਉਥੇ, ਰਾਮ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਸਿਤਾ ਸਮੇਤ—ਨਾਵ ਛੱਡ ਕੇ ਅੱਗੇ ਤੁਰ ਪਏ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਚਾਹੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਹੋਈਏ ਜਾਂ ਇਕੱਲੇ, ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ। ਜੰਗਲ ਦੀ ਇਕੱਲਤਾ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੱਖਿਆ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਅੱਗੇ ਤੁਰ, ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਸਿਤਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਮੈਂ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਆਵਾਂਗਾ। ਅੱਜ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੀ ਕਠਿਨਾਈ ਦਾ ਅਸਲ ਅਨੁਭਵ ਹੋਵੇਗਾ।" ਰਾਮ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਮ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਅੱਜ ਸਿਤਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਈ ਨੂੰ ਜਾਣੇਗੀ। ਅੱਜ ਉਹ ਐਸੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਲੋਕ ਹਨ, ਨਾ ਖੇਤ-ਬਾਗ, ਸਿਰਫ ਔਖੇ ਰਾਹ ਤੇ ਡੂੰਘੇ ਢਲਾਨ ਹਨ।" ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅੱਗੇ ਤੁਰ ਪਏ; ਫਿਰ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਚੰਨਣ ਰਾਮ, ਸਿਤਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰੇ। ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਰ ਉੱਤਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਰਾਮ ਵੱਲ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਪਰ ਲੰਮੇ ਰਸਤੇ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਪਿੱਛੇ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਝੂ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਵੱਡੀ ਗੰਗਾ ਲੰਘ ਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸੁਫਲ ਪਿੰਡਾਂ ਵੱਲ ਵਧੇ, ਜਿਥੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਵਿਛੋੜੇ ਬਛੜੇ ਸੀ। ਉਥੇ, ਦੋਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਜਾਨਵਰ—ਇੱਕ ਸੂਰ, ਇੱਕ ਰਿਸ਼ਯ, ਇੱਕ ਚਿਤਰਾਂ ਹਿਰਣ ਅਤੇ ਇਕ ਵੱਡਾ ਹਿਰਣ—ਮਾਰੇ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਮਾਸ ਲੈ ਕੇ, ਭੁੱਖੇ ਤੇ ਉਤਸੁਕ, ਜਲਦੀ ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ, ਜਦ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋਇਆ, ਰਾਮ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ 'ਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਇਹ ਅਸੀਂ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਪਹਿਲੀ ਰਾਤ ਬਿਤਾ ਰਹੇ ਹਾਂ; ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ। ਹੁਣ ਤੋਂ, ਸਾਨੂੰ ਹਰ ਰਾਤ ਜਾਗ ਕੇ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਿਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ, ਲਕਸ਼ਮਣ।" "ਆਓ, ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਹ ਰਾਤ ਕੱਟੀਏ, ਸੌਣ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਚਾਦਰ ਵਿਛਾਈਏ।" ਰਾਮ, ਜੋ ਮਹਲਾਂ ਦੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਸੈਜਾਂ ਦੇ ਆਦੀ ਸਨ, ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੇਟ ਗਏ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਆਖਣ ਲੱਗੇ। "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਅੱਜ ਰਾਤ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਸੌਂ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ; ਪਰ ਕੈਕਈ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਹ ਰਾਣੀ ਕੈਕਈ, ਰਾਜ ਲਈ, ਭਰਤ ਦੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਵੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਿਚਕਚਾਏਗੀ।" "ਜੋ ਰਾਜਾ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ, ਕੈਕਈ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ, ਬੁੱਢਾ ਤੇ ਬੇਬਸ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਕੀ ਕਰੇਗਾ? ਇਹ ਸਾਰਾ ਦੁੱਖ ਤੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਮਤਿ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਛਾ, ਧਨ ਤੇ ਧਰਮ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ, ਕੌਣ ਮੂਰਖ ਵੀ, ਇੱਕ ਔਰਤ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਦੇ ਰਹੇ?" "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਭਰਤ, ਕੈਕਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਕੋਸਲ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਸੁਤੰਤਰਤ ਸੁਆਮੀ ਬਣੇਗਾ। ਪਿਤਾ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਹਾਂ, ਰਾਜ ਤੇ ਭਰਤ ਦਾ ਹੀ ਹੱਕ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੋ ਇਨਸਾਨ ਧਨ ਤੇ ਧਰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਛਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਹੋਇਆ।" "ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਿੱਠੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਕੈਕਈ ਮੇਰੀ ਜ਼ਵਾਨੀ ਖਤਮ ਕਰਨ, ਮੈਨੂੰ ਜ਼ਵਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭਰਤ ਲਈ ਰਾਜ ਲੈਣ ਆਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਹੁਣ, ਆਪਣੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਮਸਤ ਹੋਈ ਕੈਕਈ, ਕੌਸਲਿਆ ਤੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕਰਕੇ ਤੰਗ ਨਾ ਕਰੇ।" "ਕਦੇ ਮੇਰੇ ਕਰਕੇ ਰਾਣੀ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦੁਖੀ ਨਾ ਰਹੇ; ਤੂੰ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸਮਾਂ ਆਉਣ 'ਤੇ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਜਾਈਂ। ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਸਿਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦੰਡਕ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਜਿਹੜੀ ਮਾਂ ਬਿਨਾਂ ਆਸਰੇ ਰਹਿ ਗਈ, ਉਸ ਦੀ ਤੂੰ ਰੱਖਿਆ ਕਰੀਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ।" "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਕੈਕਈ ਵੈਰੀਤਾ ਨਾਲ ਕੁਝ ਅਣਚਾਹੇ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਭਰਤ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿਚ, ਮਾਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜਾ ਸਹਿਣ ਵਾਲਾ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਹੁਣ ਉਹੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ।" "ਕੌਸਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਕੇ ਪਾਲਿਆ, ਅੱਜ, ਇਨਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਮੈਨੂੰ ਖੋ ਬੈਠੀ—ਮੈਂ ਤੇ ਧਿਕਕਾਰ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸਿਤਾ ਨੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਸਤੇ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿਚ ਵੀ, ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਯਾਤਰਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ, ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨ ਵਿਚ ਰੱਖੀ।