ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਗੁਹਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਨਾਵ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਮਲਾਹਾਂ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਨਾਵ ਚਲਾਈ ਜਾਵੇ। ਮਾਹਿਰ ਮਲਾਹ ਨੇ ਵਧੀਆ ਚਪੂ ਨਾਲ ਨਾਵ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭਗਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਭਾਗੀਰਥੀ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਰ ਵੱਲ ਵਧ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਨਦੀ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਗੰਗਾ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ: "ਇਹ ਦਸ਼ਰਥ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਵੱਡੇ ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦੇ ਲਾਲ। ਹੇ ਗੰਗਾ ਮਾਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਣ। ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਸ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਆਉਣਗੇ। ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ ਗੰਗਾ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗੀ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਉੱਤੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗੀ।" "ਤੁਸੀਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਤ੍ਰਿਪਥਗਾ ਹੋ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਦੀ ਵੀ ਸਾਖੀ ਹੋ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਗੰਗਾ, ਜਦੋਂ ਰਘੁਕੁਲ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਾਜ ਪੂਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਗੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਾਂਗੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਾਂਗੀ।" "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਲੱਖ ਗਾਈਆਂ, ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਸੁਆਦਿਸ਼ਟ ਭੋਜਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿਆਂਗੀ। ਹਜ਼ਾਰ ਮਟਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਦਿਰਾ ਤੇ ਮਾਸ-ਚਾਵਲ ਦੇ ਨੈਵੇਦਿਆਂ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗੀ। ਤੁਹਾਡੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਦੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਤੀਰਥ ਤੇ ਮੰਦਰ—ਸਭ ਦੀ ਮੈਂ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗੀ।" "ਮੇਰੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬਲਵਾਨ ਪਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮਿਲ ਕੇ, ਪਾਪਰਹਿਤ ਗੰਗਾ, ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਜਾ ਸਕਾਂ।" ਇਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਕੇ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੀਤਾ ਜੀ ਜਲਦੀ ਹੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰਮੌਰ ਸਨ, ਨਾਵ ਤੋਂ ਉਤਰੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲੱਖਣ ਤੇ ਸੀਤਾ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਲੱਖਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੁਮੀਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਖਿਆ, "ਚਾਹੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਹੋਈਏ ਜਾਂ ਇਕੱਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ।" "ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਅਣਜਾਣ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਵਧਾਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਲੱਖਣ, ਤੂੰ ਅੱਗੇ ਚੱਲ, ਤੇ ਸੀਤਾ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਆਏ। ਮੈਂ ਪਿੱਛੋਂ ਆਵਾਂਗਾ, ਤੁਹਾਡੀ ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ। ਅੱਜ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਅਨੁਭਵ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਮ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਅੱਜ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਦਾ ਦੁੱਖ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇਗਾ। ਅੱਜ ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰੇਗੀ, ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਲੋਕ ਹਨ, ਨਾ ਖੇਤ-ਬਾਗ, ਸਿਰਫ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਅਤੇ ਥੱਲੇ ਉਤਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਹਨ।" ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਲੱਖਣ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਪਿਆ, ਫਿਰ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈ ਗਏ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਜਦ ਉਹ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਲੱਖਣ ਨੇ ਰਾਮ ਵੱਲ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਪਰ ਦੂਰੀ ਵਧਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਕੇ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਭਰ ਆਇਆ, ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਜੂ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ, ਵੱਡੀ ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅਜਿਹੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵੱਲ ਵਧੇ ਜੋ ਖੇਤਾਂ ਤੇ ਖਿੜੇ ਵਛਿਆਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸਨ। ਉੱਥੇ, ਦੋਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ—ਇੱਕ ਸੂਰ, ਇੱਕ ਰਿਸ਼ਯ, ਚਿੱਤਲ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਹਿਰਨ—ਮਾਰੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਾਸ ਲੈ ਕੇ, ਭੁੱਖੇ ਤੇ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਲਈ ਤੁਰ ਪਏ। ਫਿਰ, ਉਹ ਇਕ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਪੱਛਮੀ ਸੰਧਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਸਦਾ ਸਭ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਲੱਖਣ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲੀ ਰਾਤ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਗੁਜ਼ਾਰ ਰਹੇ ਹਾਂ; ਸੁਮੀਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਇਸ ਵਿਛੋੜੇ ਤੋਂ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੀਂ।" "ਅੱਜ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਹਰ ਰਾਤ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੀਤਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਲੱਖਣ। ਆਓ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਬਿਸਤਰਾ ਵਿਛਾ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਰਾਤ ਕੱਟੀਏ।" ਰਾਮ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਰਮ ਬਿਸਤਰੇ ਤੇ ਸੌਂਦੇ ਰਹੇ, ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੇਟ ਗਏ ਅਤੇ ਸੁਮੀਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮੰਗਲਮਈ ਬਚਨ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਅੱਜ ਰਾਤ ਮਹਾਰਾਜ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਸੌਂਦੇ ਹੋਣਗੇ, ਲੱਖਣ; ਪਰ ਕੈਕਈ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਜ਼ਰੂਰ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇਗੀ।" "ਉਹ ਰਾਣੀ ਕੈਕਈ, ਰਾਜ ਲਈ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਲੱਖਣ, ਅਸਹਾਇ ਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਪਿਤਾ, ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ, ਹੁਣ ਕੈਕਈ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਆ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਕੀ ਕਰਨਗੇ?" "ਇਹ ਸਭ ਦੁਖ ਤੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਮੱਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਛਾ, ਧਨ ਤੇ ਧਰਮ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਰੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਕੌਣ, ਭਾਵੇਂ ਅਗਿਆਨੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਦੇ ਰਹੇ।" "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਕੈਕਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਸਮੇਤ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਉਹੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਕੋਸਲ ਰਾਜ ਦਾ ਸੁਤੰਤਰਤ ਰਾਜਾ ਬਣੇਗਾ। ਪਿਤਾ ਵੱਡੇ ਹੋ ਗਏ, ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਾਂ, ਤੇ ਭਰਤ ਹੀ ਪੂਰੇ ਰਾਜ ਦਾ ਮੁੱਖ ਚਿਹਰਾ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਧਨ ਤੇ ਧਰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਛਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਲੇ ਲੱਖਣ, ਕੈਕਈ ਦਾ ਆਉਣਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਅੰਤ, ਮੇਰੀ ਵਨਵਾਸ ਅਤੇ ਭਰਤ ਲਈ ਰਾਜ ਲਈ ਹੋਇਆ।" "ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਹੁਣ, ਆਪਣੇ ਸੁਖ-ਸੌਭਾਗ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ, ਕੈਕਈ ਕੌਸਲਿਆ ਤੇ ਸੁਮੀਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕਰਕੇ ਪੀੜ੍ਹਾ ਨਾ ਦੇਵੇ। ਰਾਣੀ ਸੁਮੀਤ੍ਰਾ ਵੀ ਮੇਰੇ ਕਰਕੇ ਦੁਖੀ ਨਾ ਰਹੇ; ਤੂੰ, ਲੱਖਣ, ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਜਾ ਰਹੀਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਲੱਖਣ ਤੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਨਵੇਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਫਰ ਵਿਚ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਧੀਰਜ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਪਰਸਪਰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਹਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨੂੰ ਝੱਲ ਰਹੇ ਸਨ।