ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਮ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਵਹਿੰਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਸਿੰਘ, ਇਹ ਨੌਕਾ ਤਿਆਰ ਖੜੀ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਤੂੰ ਚੜ੍ਹ ਜਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੜ੍ਹਾ ਦੇ।" ਭਰਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਥਿਲੀ ਸਿਤਾ ਨੂੰ ਨੌਕਾ 'ਚ ਬਿਠਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਰਾਮ, ਵੀ ਨੌਕਾ 'ਚ ਬੈਠ ਗਏ। ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਗੁਹਾ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨੌਕਾ ਚਲਾਈ ਜਾਵੇ। ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਤਨ, ਰਾਮ, ਨੌਕਾ 'ਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸੁਖ-ਚੈਨ ਲਈ ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹਨ। ਫਿਰ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਨਦੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਗੁਹਾ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੌਕਾ 'ਚ ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਮਲਾਹਾਂ ਨੂੰ ਨੌਕਾ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਆਖਿਆ। ਮਲਾਹ ਨੇ ਨੌਕਾ ਨੂੰ ਹੁਨਰ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ, ਤੇਜ਼ ਪੈਡਲ ਨਾਲ ਨਦੀ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਭਾਗੀਰਥੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਵੈਦੇਹੀ, ਸਿਤਾ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ: "ਇਹ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਰਾਜਾ ਦਾ ਲਾਲ; ਹੇ ਗੰਗਾ, ਤੂੰ ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸਮੇਤ ਰਹਿ ਕੇ, ਇਹ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਆਵੇਗਾ।" ਸਿਤਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, "ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾਲੂ ਗੰਗਾ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗੀ। ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਛੂਹਦੀ ਹੈਂ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਪਤੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਗੁਣ ਗਾਉਂਦੀ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਮੁੜ ਲੈ ਕੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਆ ਜਾਵੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਲੱਖ ਗਾਂਵਾਂ, ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸੁਆਦਿਸ਼ਟ ਭੋਜਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿਆਂਗੀ। ਹਜ਼ਾਰ ਮਟਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਦਿਰਾ ਤੇ ਮਾਸ-ਚਾਵਲ ਦੀ ਭੇਟ ਲੈ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾਂਗੀ। ਤੇਰੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਸਭ ਦੇਵਤੇ, ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਮੰਦਰ—ਸਭ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗੀ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਗੰਗਾ, ਮੇਰੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬਲਵਾਨ ਪਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਸਮੇਤ ਫਿਰ ਆਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਜਾਵਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਸਿਤਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਕਿ ਪੁਰੁਸ਼ ਸਿੰਘ ਸੀ, ਨੌਕਾ ਤੋਂ ਉਤਰੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਸੁਮੀਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਚਾਹੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਹੋਵਾਂ ਜਾਂ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ, ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਦਾ ਚੌਕਸ ਰਹਿ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਅੱਗੇ ਚੱਲ, ਸਿਤਾ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਆਵੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੱਛੋਂ ਆਵਾਂਗਾ ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ। ਅੱਜ ਵੈਦੇਹੀ ਜੰਗਲ ਦੀ ਕਠਿਨਾਈ ਨੂੰ ਦੇਖੇਗੀ। ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਮ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਅੱਜ ਸਿਤਾ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲਤਾ ਦਾ ਅਸਲੀ ਅਨੁਭਵ ਹੋਵੇਗਾ। ਅੱਜ ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਲੋਕ ਹਨ, ਨਾ ਖੇਤ-ਬਾਗ, ਸਿਰਫ਼ ਔਖੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਢਲਾਨਾਂ ਹਨ।" ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਤੁਰ ਪਿਆ; ਪਿੱਛੋਂ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਤਨ ਰਾਮ, ਸਿਤਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਿੰਨ ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਕਰ ਚੁੱਕੇ, ਸੁਮੀਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਮ ਵੱਲ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਪਰ ਦੂਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਕੇ ਤਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਈਆਂ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਆਕਾਰਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ, ਵੱਡੀ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸੋਹਣੇ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ ਬਛੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਉਥੇ, ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਜਾਨਵਰ—ਇੱਕ ਸੂਰ, ਇੱਕ ਰਿਸ਼ਯ, ਇੱਕ ਚਿਤਾਬਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿਰਣ—ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਾਸ ਲੈ ਕੇ, ਭੁੱਖੇ ਤੇ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਛਲੇ ਅਧਿਆਇ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਰਾਮ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੰਧਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਅੱਜ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਪਹਿਲੀ ਰਾਤ ਹੈ; ਹੇ ਸੁਮੀਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਅੱਜ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਹਰ ਰਾਤ ਜਾਗਦੇ ਰਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਿਤਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ। ਆਓ, ਅੱਜ ਦੀ ਰਾਤ ਕੁਝ ਪੱਤਿਆਂ ਆਦਿ ਦੀ ਚਾਦਰ ਬਣਾ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰ ਲਈਏ।" ਰਾਮ, ਜੋ ਸਦਾ ਨਰਮ ਵਿਛੋਣੇ ਤੇ ਸੁਤਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੇਟ ਗਏ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਆਖੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅੱਜ ਰਾਤ ਮਹਾਰਾਜ ਦੁਖੀ ਨੀਂਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣਗੇ, ਪਰ ਕੈਕੇਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਹ ਰਾਣੀ ਕੈਕੇਈ, ਰਾਜ ਲਈ, ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਵੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਿਚਕਚਾਏਗੀ। ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਬੁੱਢੇ ਤੇ ਬੇਬਸ ਪਿਤਾ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਹੁਣ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਕੀ ਕਰਨਗੇ? ਇਹ ਸਾਰਾ ਦੁਖ ਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮਤ ਭਟਕਣਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇੱਛਾ, ਧਨ ਤੇ ਧਰਮ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਕੌਣ, ਭਾਵੇਂ ਅਗਿਆਨੀ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਦਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੀ ਖਾਤਰ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ?