ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇਂ, ਮੇਰੀ ਛੋਟੀ ਮਾਂ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਰਾਮ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਰਾਣੀ ਲਈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਜੰਗਲ ਜਾਣ 'ਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ ਕਿ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਝੂਠੇ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਛੋਟੀ ਮਾਂ, ਕੈਕੇਈ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਲਈ ਸੁਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਖਿੜਦੇ ਹੋਏ ਰਾਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਈ ਹੋਵੇ। ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਤੂੰ ਰਥ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਲ ਜਾ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਤੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੀਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਤੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੰਤੁੰਨਾ ਦੇ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਗੁਹਾ ਵਲ ਪੱਕੇ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਮੁੜ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। "ਗੁਹਾ, ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਵਸੇ-ਬਸੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਮੈਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਵਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਤਪੱਸਵੀ ਵਾਂਗ ਜਟਾ ਧਾਰਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਪਿਤਾ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਾਂਗਾ। ਜਦੋਂ ਜਟਾ ਬਣ ਜਾਵੇਗੀ, ਮੈ ਚਲ ਪਵਾਂਗਾ। ਤੂੰ ਬੜ੍ਹ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦਾ ਦੁੱਧ ਲਿਆ ਕੇ ਦੇ।" ਗੁਹਾ ਨੇ ਫ਼ੌਰਨ ਉਹ ਦੁੱਧ ਲਿਆ ਕੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੁੱਧ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਜਟਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ, ਲੰਮੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਤਪੱਸਵੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਟਾਵਾਂ ਅਤੇ ਛਾਲਾਂ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਦੋ ਤਪੋਧੀ ਭਰਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਵਾਲਾ ਜੀਵਨ ਅਪਣਾਇਆ ਅਤੇ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੌਕਸ ਰਹੀਂ, ਗੁਹਾ—ਸੈਨਾ, ਖਜ਼ਾਨਾ, ਕੋਟ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਰਾਜ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਇක්ෂਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਇਹ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਮ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਚਿੰਤਾ ਦੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਨਰਸ਼ੇਰ, ਇਹ ਨੌਕਾ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਤੂੰ ਚੜ੍ਹ, ਫਿਰ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੜ੍ਹਾ ਦੇ।" ਭਰਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਨੌਕਾ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ, ਫਿਰ ਆਪ ਚੜ੍ਹਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਆਪ ਨੌਕਾ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ। ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਗੁਹਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨੌਕਾ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ। ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਨੌਕਾ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਲਈ ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਲ ਆਚਮਨ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਖਿੜਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਨਦੀ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ। ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਗੁਹਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਨੌਕਾ ਚੜ੍ਹੀ ਤੇ ਮਲਾਹਾਂ ਨੂੰ ਚਲਣ ਲਈ ਆਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਮਾਹਰ ਮਲਾਹ ਨੇ ਨੌਕਾ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਕਸਰ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਤੇ ਨੌਕਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਾਰ ਲੰਘ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਗੀਰਥੀ ਨਦੀ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ: "ਇਹ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਰਾਜਾ ਹੈ; ਹੇ ਗੰਗਾ ਮਾਂ, ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰ ਸਕੇ।" "ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਆਵੇਗਾ।" "ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗੀ, ਤਦ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗੀ, ਹੇ ਗੰਗਾ, ਆਪਣੇ ਸਭ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ।" "ਤੂੰ, ਹੇ ਤ੍ਰਿਪਥਗਾ ਦੇਵੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈਂ; ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈਂ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਗੰਗਾ ਮਾਂ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਨਰਸ਼ੇਰ ਮੁੜ ਰਾਜ ਪਾਵੇ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਆ ਜਾਵੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰਾਂਗੀ।" "ਮੈਂ ਇੱਕ ਲੱਖ ਗਾਂਵਾਂ, ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਚੰਗਾ ਭੋਜਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿਆਂਗੀ, ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ।" "ਹਜ਼ਾਰ ਮਟਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਦਿਰਾ ਤੇ ਮਾਸ-ਚਾਵਲ ਦੀ ਭੇਟ ਲਿਆ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗੀ, ਜਦੋਂ ਵਾਪਸ ਸ਼ਹਿਰ ਆਵਾਂਗੀ।" "ਤੇਰੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਤੀਰਥ ਤੇ ਮੰਦਰ, ਮੈਂ ਸਭ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗੀ।" "ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਗੰਗਾ, ਮੈਂ ਦੁਬਾਰਾ ਆਪਣੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਪਤੀ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਆ ਸਕਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਕੇ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੀਤਾ ਜਲਦੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਪੁਰਸ਼ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ, ਨੌਕਾ ਤੋਂ ਉਤਰੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਵਧੀਆ ਵੈਦੇਹੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੀਂ, ਚਾਹੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਹੋਈਏ ਜਾਂ ਇਕੱਲੇ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਸੁੰਨੇ ਤੇ ਅਣਜਾਣ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈਏ, ਤਦ ਰੱਖਿਆ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਅੱਗੇ ਚੱਲ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੇ ਸੀਤਾ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਆਵੇ।" "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪਿੱਛੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ। ਅੱਜ ਵੈਦੇਹੀ ਜੰਗਲ ਦੀ ਕਠਿਨਾਈ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰੇਗੀ। ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਮ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਅੱਜ ਵੈਦੇਹੀ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਈ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇਗੀ।" "ਅੱਜ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਰੱਖੇਗੀ, ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਲੋਕ ਹਨ, ਨਾ ਖੇਤ ਜਾਂ ਬਾਗ, ਸਗੋਂ ਔਖਾ ਰਸਤਾ ਤੇ ਥੱਲੇ ਉਤਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਹਨ।" ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅੱਗੇ ਤੁਰ ਪਿਆ; ਫਿਰ ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦਾ ਆਨੰਦ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਜਲਦੀ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਤਾਂ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਮ ਵਲ ਡਿੱਗਦੇ ਮਨ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ; ਪਰ ਰਸਤੇ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਤਪੋਧੀ, ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਜੂ ਲੈ ਆਇਆ।