ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਵਿਅਸਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਰਾਮ, ਤੁਸੀਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਵਿਅਸਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਲੋਕ ਕਿੰਨੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਦੁਖ ਨਾਲ ਥੱਕ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਜਦ ਮੈਂ ਵਿਅਸਨ 'ਤੇ ਆਇਆ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਜੋ ਦੁਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਰਥ 'ਤੇ ਦੇਖ ਕੇ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਕਹਾਂ? ਕਿ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤ ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ ਹਾਂ—ਉਹ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੇ? ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਗਲਤ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਐਸਾ ਕਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕਠੋਰ ਸੱਚ ਕਹਿਣਾ ਵੀ ਔਖਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਜੋ ਤੇਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਥ ਦੇ ਘੋੜੇ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਣਗੇ ਕਿ ਰਥ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਹੈ? ਰਾਮ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਅਯੋਧਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਮੈਨੂੰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਚੱਲਾਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਰਥ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਅੱਗ ਵਿਚ ਚੱਲ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਜੋ ਵੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਰਸਤੇ ਰੁਕਾਵਟ ਆਵੇਗੀ, ਰਾਘਵ, ਮੈਂ ਰਥ ਨਾਲ ਉਹ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਰਥ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੀ, ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਵੀ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਵਾਂਗਾ। ਇਹ ਘੋੜੇ ਵੀ, ਰਾਮ, ਜੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਗੇ। ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਤੇਰੇ ਸਿਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂਗਾ; ਅਯੋਧਿਆ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਅਯੋਧਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਮਹਾਨ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੀ ਉਸ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਪਾਪੀ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ, ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਸੀ ਰਥ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਸ਼ਹਿਰ ਲੈ ਆਵਾਂ। ਜੇ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਗੁਜ਼ਾਰਾਂ, ਉਹ ਪਲਾਂ ਵਾਂਗ ਲੰਘ ਜਾਣਗੇ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲ ਵੱਖਰੇ ਲੱਗਣਗੇ। ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਤੇਰਾ ਸੇਵਕ ਬਣ ਕੇ ਖੜਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਛੱਡ; ਜਿੱਥੇ ਮਾਲਕ ਤੇ ਪੁੱਤ ਗਏ ਹਨ, ਉਥੇ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਤੇ ਸੇਵਕ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਾਰ-ਬਾਰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ, ਨਿਮਰ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੇ ਦਇਆ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ 'ਚ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। "ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਦਾ ਪਤਾ ਹੈ, ਮਾਲਕ ਦੇ ਭਗਤ; ਹੁਣ ਸੁਣ ਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਕਿਉਂ ਭੇਜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਜਦ ਤੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਪਹੁੰਚੇਂਗਾ, ਮੇਰੀ ਛੋਟੀ ਮਾਂ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਰਾਮ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਰਾਣੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਧਰਮਕ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝੇਗੀ। ਮੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਛੋਟੀ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਭਰਤ ਲਈ ਸੁਖੀ ਰਾਜ ਪਾਵੇ, ਜੋ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੇ। ਮੇਰੀ ਤੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਤੂੰ, ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ, ਰਥ ਸਮੇਤ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਜਾ; ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ, ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਥਵਾਹ ਨੂੰ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਤੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਚ ਕਿਹਾ। "ਗੁਹਾ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵਸੇ ਹੋਏ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ; ਮੈਨੂੰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹੀ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਤਪੱਸਵੀ ਦਾ ਵਚਨ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਮੈਂ ਅੱਗੇ ਵਧਾਂਗਾ। ਜਦ ਜਟਾ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਣ, ਮੈਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਵਾਂਗਾ; ਬਰਗਦ ਦੇ ਦੂਧ ਲਿਆ। ਗੁਹਾ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਹ ਦੂਧ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਲਈ ਲਿਆ। ਉਸ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਜਟਾ ਬਣਾਈਆਂ; ਲੰਬੇ ਬਾਂਹ ਵਾਲਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਤਪੱਸਵੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਜਟਾਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਦੋਨੋ ਭਰਾ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੋ ਸਾਧੂਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਆਸ਼੍ਰਮ ਰਾਹ ਅਪਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਲੈ ਕੇ, ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਗੁਹਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੌਕਸ ਰਹਿਣਾ—ਸੈਨਾ, ਖਜਾਨਾ, ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ; ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਰਾਮ, ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਰਵਿਕਾਰ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਪੁੱਤ ਨੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਹਿੰਦੀ ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਇਹ ਨੌਕ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਚੜ੍ਹ ਜਾ, ਤੇ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਨਰਮਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਚੜ੍ਹਾ।" ਭਰਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਨੌਕ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ, ਫਿਰ ਆਪ ਚੜ੍ਹਿਆ। ਫਿਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਮਹਾਨ ਭਰਾ ਨੇ ਵੀ ਨੌਕ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ; ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਗੁਹਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਰਾਘਵ, ਜਿਸਦਾ ਤੇਜ ਮਹਾਨ ਸੀ, ਨੌਕ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਛਤਰੀਆ ਲਈ ਵਿਧੀ ਹੈ, ਮੰਤਰ ਉਚਾਰੇ। ਸੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਚਮਕਦੇ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ। ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ, ਗੁਹਾ ਤੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਨੌਕ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਨੌਕਵਾਹ ਨੂੰ ਚਲਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ 'ਤੇ, ਨੌਕ, ਚੰਗੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਲਾਈ ਗਈ, ਵਧੀਆ ਚਪੂ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈ। ਜਦ ਉਹ ਭਾਗੀਰਥੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਹੁੰਚੇ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਰਾਜਾ; ਹੇ ਗੰਗਾ, ਤੂੰ ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰ ਸਕੇ।