ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਮੇਰੀ ਰਥ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਬਿਨਾ ਵੇਖਣਗੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ 'ਤੇ ਰਾਮ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਰਥ 'ਚ ਰਾਮ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਪਟ ਜਾਵੇਗਾ। ਰਥ 'ਚ ਸਿਰਫ਼ ਰਥੀ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗਾ, ਤੇ ਲੋਕ ਇਸ ਨਜ਼ਾਰੇ ਨੂੰ ਯੋਧਿਆਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਫੌਜ ਵਾਂਗੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਰਾਮ, ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਦੂਰ ਹੋ, ਪਰ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਸੋਚ 'ਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁਖ 'ਚ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਲੈਣਗੇ। ਤੁਸੀਂ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਵਨਵਾਸ ਸਮੇਂ ਲੋਕ ਕਿੰਨੇ ਵਿਛੋੜੇ ਤੇ ਚਿੰਤਾ 'ਚ ਪਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਖ 'ਚ ਥਕ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਰਥ 'ਚ ਬੈਠ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਕਾਰ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ 'ਤੇ ਉਠੀ ਸੀ, ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ 'ਤੇ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ? ਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ ਹਾਂ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕਹਾਂ ਕਿ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ? ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਗਲਤ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਮੈਂ ਕਦੇ ਇਹ ਅਸੁਖਦਾਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਹਾਂਗਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਤੇਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖਬਰ ਦੇਣੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ noble ਘੋੜੇ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਣਗੇ ਕਿ ਰਥ 'ਚ ਰਾਮ ਨਹੀਂ? ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਾਮ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਅਯੋਧਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇ ਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਵਨਵਾਸ 'ਤੇ ਚੱਲਾਂ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਰਥ ਸਮੇਤ ਇਥੇ ਅੱਗ 'ਚ ਪਰਵਾਨ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਜੇ ਵਨ 'ਚ ਤਪਸਿਆ 'ਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਆਈ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਮੈਂ ਰਥ ਨਾਲ ਉਹ ਰੁਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਰਥ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੀ, ਐਸੇ ਹੀ ਤੇਰੀ ਵਨ-ਵਾਸੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੇ। ਹੇ ਯੋਧਾ, ਜੇ ਇਹ ਘੋੜੇ ਤੇਰੀ ਵਨਵਾਸੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਣਗੇ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸੀਸ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਅਯੋਧਿਆ ਜਾਂ ਦੇਵ-ਲੋਕ, ਮੈਂ ਸਭ ਛੱਡ ਦਿਆਂਗਾ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਅਯੋਧਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਇੰਦਰ ਦੀ ਮਹਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਉਸ ਲਈ ਅਣਪਹੁੰਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਵਨਵਾਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਸੇ ਰਥ 'ਚ ਵਾਪਸ ਸ਼ਹਿਰ ਲੈ ਜਾਵਾਂ। ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਵਨ 'ਚ ਕਾਟਣੇ ਪਲਾਂ ਵਾਂਗ ਲੰਘ ਜਾਣਗੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲ ਹੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਸੇਵਕ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਛੱਡ ਨਾ ਦੇ, ਜਿੱਥੇ ਮਾਲਕ ਤੇ ਪੁੱਤ ਗਏ ਹਨ, ਮੈਂ ਵੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸੇਵਕ ਵਾਂਗ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਿਆਂ, ਨਿਮਰ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਸੁਮਿਤਰਾ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੇ ਦਇਆ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ 'ਚ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। "ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਾਲਕ-ਭਗਤ; ਹੁਣ ਸੁਣ ਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਕਿਉਂ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਪਹੁੰਚੇਗਾ, ਮੇਰੀ ਛੋਟੀ ਮਾਤਾ ਕੈਕੇਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰ ਲਵੇਗੀ ਕਿ ਰਾਮ ਵਨਵਾਸ 'ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਉਹ ਰਾਣੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਵਨਵਾਸ 'ਤੇ ਹੋਵਾਂਗਾ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਤੇ ਧਰਮਕ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨੇਗੀ। ਮੇਰੀ ਮੁੱਖ ਇੱਛਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਛੋਟੀ ਮਾਤਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਭਰਤ ਲਈ ਰਾਜ ਮਿਲੇ, ਜੋ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੇ। ਮੇਰੀ ਤੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਤੂੰ, ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ, ਰਥ ਸਮੇਤ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਜਾ; ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਬਾਤ ਦੱਸੀਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਰਥੀ ਨੂੰ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਸੰਤੋਖ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੇ ਅਰਥਪੂਰਨ ਬਚਨ ਆਖੇ। "ਗੁਹਾ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵਸਦੇ ਵਨ 'ਚ ਰਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਆਸ਼੍ਰਮ 'ਚ ਰਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਾਲਾ ਵ੍ਰਤ ਧਾਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਾਂਗਾ। ਜਦ ਮੇਰੀ ਜਟਾ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਮੈਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਵਾਂਗਾ; ਵਟ ਦੇ ਰਸ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰ।" ਗੁਹਾ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਟ ਦਾ ਦੁੱਧ ਲਿਆ ਕੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਜਟਾ ਬਣਾ ਲਈ; ਲੰਬੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਤਪਸਵੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਛਾਲੇ ਵਾਲੇ ਕਪੜੇ ਤੇ ਜਟਾਵਾਂ ਪਹਿਨਕੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੋਵੇਂ ਭਾਈ ਤਪਸਵੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਤਪਸਵੀ ਮਾਰਗ ਅਪਣਾਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵ੍ਰਤ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਗੁਹਾ, ਸਦਾ ਚੌਕਸ ਰਹਿਣਾ—ਫੌਜ, ਖਜਾਨਾ, ਕਿਲੇ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਨਿਰਵਿਗਨ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਪੁੱਤ ਨੇ ਤੇਜ਼ ਵਹਿੰਦੀ ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਇਹ ਨੌਕ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਤਾ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੜ੍ਹਾ ਦੇ।" ਭਰਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਸੁਣਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਨੌਕ 'ਚ ਚੜ੍ਹਾਇਆ, ਫਿਰ ਆਪ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੇ ਆਪ ਨੌਕ 'ਚ ਚੜ੍ਹਿਆ; ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਗੁਹਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਰਾਘਵ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੌਕ 'ਚ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਲਈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਨਿਯਮਤ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਤੇਜਵਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ। ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ, ਗੁਹਾ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਨੌਕ 'ਚ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤੇ ਨੌਕ-ਚਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।