ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਮਨ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਜਾਵਾਂ, ਜਿਸ ਤੋੰ ਤੂੰ ਵਿਛੁੜ ਗਿਆ ਹੈਂ? ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਤਾਂ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿਚ ਦੁੱਖੀ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਮੇਰੀ ਰਥ ਨੂੰ ਵੇਖਣਗੇ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਰਾਮ ਦਾ ਨਾਂ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਰਾਮ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਥ ਦੇਖ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ itself ਦੁਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਖਾਲੀ ਰਥ ਵੇਖਣਗੇ, ਸਿਰਫ਼ ਰਥਵਾਨ ਹੀ ਬਚਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਐਵੇਂ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਗੁਆ ਬੈਠੀ ਫੌਜ। ਰਾਮ, ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਦੂਰ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਤੇਰੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਕੇ, ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਚਿੰਤਨ ਵਿਚ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਲੈਣਗੇ। ਤੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤੇਰੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਵਿਚ ਲੋਕ ਕਿੰਨੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿਚ ਪਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਤੇਰੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਥੱਕ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵਿਛੋੜੇ 'ਚ ਰਥ ਤੇ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚੀਖ-ਪੂਕਾਰ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਜਾਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਆਖਾਂ? ਕਿ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ? ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਗੱਲ ਝੂਠ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਆਖ ਸਕਦਾ; ਮੈਂ ਇਹ ਦੁਖਦਾਈ ਸੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ। ਜੋ ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ 'ਚ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ—ਇਹ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਘੋੜੇ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਣਗੇ ਕਿ ਰਥ ਹੁਣ ਰਾਮ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਅਯੋਧਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼! ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਜੰਗਲ ਚੱਲਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡਣ 'ਤੇ ਹੀ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਰਥ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਅੱਗ ਵਿਚ ਪਰਵਾਨ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਜਦ ਵੀ ਕੋਈ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਆਵੇਗੀ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਮੈਂ ਰਥ ਨਾਲ ਉਹ ਰੁਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਰਥ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਮੀਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਵਿਚ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਵੀ ਉਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੇ। ਇਹ ਘੋੜੇ ਵੀ, ਹੇ ਵੀਰ, ਜੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਹੋ ਕੇ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ। ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂਗਾ; ਅਯੋਧਿਆ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਵੀ, ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦਿਆਂਗਾ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਅਯੋਧਿਆ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦਾ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਪਾਪੀਆਂ ਲਈ ਅਪਹੁੰਚ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਮੇਰੀ ਦਿਲੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਸੀ ਰਥ 'ਚ ਵਾਪਸ ਸ਼ਹਿਰ ਲੈ ਕੇ ਆਵਾਂ। ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਕੱਟਣੇ ਪੈਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਲ ਵਾਂਗ ਲੰਘ ਜਾਣਗੇ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲ ਵੀ ਵੱਖਰੇ ਲੱਗਣ। ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਤੇਰਾ ਨਿਭਾਣ ਵਾਲਾ ਸੇਵਕ ਬਣ ਕੇ ਖੜਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਛੱਡੀਂ; ਜਿਸ ਰਸਤੇ ਮਾਲਕ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਗਏ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਵੀ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਬੇਨਤੀਆਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਦੁਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੂੰ, ਦਇਆਲੂ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਅੱਤ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ! ਹੁਣ ਤੂੰ ਇਹ ਵੀ ਸੁਣ ਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਕਿਉਂ ਭੇਜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਜਦ ਤੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਪਹੁੰਚੇਂਗਾ, ਮੇਰੀ ਛੋਟੀ ਮਾਂ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਰਾਮ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਣੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਤਸੱਲੀ ਕਰ ਲਵੇਗੀ ਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝੇਗੀ। ਮੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਛੋਟੀ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਲਈ ਸੁਖੀ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਾਜ ਪਾ ਲਵੇ। ਮੇਰੇ ਤੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਹੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ, ਤੂੰ ਰਥ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਜਾ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਾਤ ਕਰੀਂ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਤੇ ਰਥਵਾਨ ਨੂੰ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਵੀ ਪੱਕੇ ਤੇ ਨਿਰਣਾਇਕ ਬੋਲ ਆਖੇ। "ਗੁਹਾ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਜੰਗਲ ਵੱਸਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ; ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਤਪੱਸੀਆਂ ਵਾਲਾ ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਜਦ ਮੇਰੇ ਜਟੇ ਬਣ ਜਾਣ, ਮੈਂ ਤੁਰ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਤੂੰ ਵਟ ਦੇ ਦੁੱਧ ਲਿਆ ਕੇ ਦੇ। ਗੁਹਾ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਹ ਦੁੱਧ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਲਈ ਲਿਆ ਆਇਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਜਟਾਵਾਂ ਗੁੰਢ ਲਈਆਂ; ਲੰਮੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਰਾਮ ਨੇ ਤਪੱਸਵੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਜਟਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ, ਯੋਗੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਆਸ਼ਰਮੀ ਜੀਵਨ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਗੁਹਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੀਂ—ਫੌਜ, ਖਜਾਨਾ, ਕਿਲਿਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰ ਪਏ। ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਤੇਜ਼ ਵਹਿੰਦੀ ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਨਰਸ਼ੇਰ, ਇਹ ਨੌਕ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਚੜ੍ਹ ਜਾ ਤੇ ਫਿਰ ਮੈਥਲੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਹੌਲ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਾ ਦੇ।" ਭਰਾ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਕੋਈ ਇਤਰਾਜ਼ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਥਲੀ ਨੂੰ ਨੌਕ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਫਿਰ ਆਪ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਮਹਾਨ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਆਪ ਵੀ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਗੁਹਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਉੱਚੀ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰਾਘਵ ਨੇ ਨੌਕ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਖਸ਼ਤਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਤਰ ਪੜ੍ਹੇ। ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਣੀ ਚੱਕ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਚਮਕਦੇ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਨਦੀ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ।