ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਕਹਿਆ, “ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਸਰੀਰਕ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜ ਦੇ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿਓ। ਰਾਮ ਜੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾਂ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਕਿਵੇਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਇਹ ਤਾਂ ਐਸਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਦੁਖੀ ਹਾਲਤ। ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਮੇਰੀ ਰਥ ਨੂੰ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਵੇਖਣਗੇ, ਭਾਵੇਂ ਰਥ 'ਤੇ ਰਾਮ ਦਾ ਨਾਮ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਰਥ ਰਾਮ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਟੁੱਟ ਜਾਣਗੇ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਇਸ ਖਾਲੀ ਰਥ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਰਥਵਾਨ ਹੀ ਬਚਿਆ ਹੋਵੇ, ਐਸਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਵੇਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵੀਰ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਗੁਆ ਕੇ ਫੌਜ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਦੂਰ ਹੋ, ਪਰ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਉਹ ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਲੈਣਗੇ। ਤੁਸੀਂ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਰਾਮ ਜੀ, ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਵਨਵਾਸ 'ਤੇ ਗਏ, ਲੋਕ ਕਿੰਨੇ ਦੁਖੀ ਤੇ ਚਿੰਤਿਤ ਹੋ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਥੱਕ ਗਏ ਹਨ। ਜਦ ਮੈਂ ਰਥ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਹੋਵਾਂਗਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੁਖੀ ਆਵਾਜ਼, ਜੋ ਮੇਰੇ ਵਨਵਾਸ 'ਤੇ ਉਠੀ, ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਰਥ ਵੇਖ ਕੇ ਸੌ ਗੁਣੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ? ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਮਾ ਦੇ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ ਹੈ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇਣ? ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਗੱਲ ਝੂਠ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਇਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ; ਮੈਂ ਇਹ ਕੜੀ ਸੱਚਾਈ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਾਂ? ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ, ਤੁਹਾਡੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ—ਕਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਘੋੜੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਣਗੇ ਕਿ ਰਥ ਰਾਮ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਹੈ? ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾਂ ਅਯੋਧਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼! ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਵਨਵਾਸ 'ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਅਰਜ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਰਥ ਸਮੇਤ ਇਥੇ ਹੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਨ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਵਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਰਸਤੇ ਰੁਕਾਵਟ ਆਏਗੀ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਮੈਂ ਰਥ ਨਾਲ ਉਹ ਰੁਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਰਥ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਸੁਖ ਪਾਇਆ, ਵਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਸੁਖ ਪਾਓ। ਇਹ ਘੋੜੇ ਵੀ, ਹੇ ਵੀਰ, ਜੇਕਰ ਵਨਵਾਸ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਗੇ। ਮੈਂ ਵਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂਗਾ; ਅਯੋਧਿਆ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦਿਆਂਗਾ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾਂ ਅਯੋਧਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਇੰਦਰ ਦੀ ਮਹਾਨ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੀ ਉਸ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੋਈ ਬੁਰਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਵਨਵਾਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸੀ ਰਥ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਸ਼ਹਿਰ ਲੈ ਆਵਾਂ। ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਵਨ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਣੇ ਪਲਾਂ ਵਾਂਗ ਲੰਘ ਜਾਣਗੇ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲ ਵੱਖਰੇ ਲੱਗਦੇ। ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਸੇਵਕ ਵਾਂਗ ਨਿਮਰ ਤੇ ਭਗਤ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਰਾਹ 'ਤੇ ਨਾ ਛੱਡੋ, ਜਿਥੇ ਮਾਲਕ ਤੇ ਪੁੱਤ ਚਲੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰੀ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ; ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕ ਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਭਗਤ! ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਭੇਜਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਜਦ ਤੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਮੇਰੀ ਛੋਟੀ ਮਾਤਾ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਰਾਮ ਵਨਵਾਸ 'ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਣੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਵਨਵਾਸ 'ਤੇ ਹੋਵਾਂਗਾ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਤੇ ਧਰਮਿਕ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝੇਗੀ। ਮੇਰੀ ਮੁੱਖ ਇੱਛਾ ਇਹ ਹੈ: ਮੇਰੀ ਛੋਟੀ ਮਾਤਾ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਭਰਤ ਲਈ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤੇ ਖਿੜਦਾ ਰਾਜ ਪਾਏ। ਮੇਰੇ ਤੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸੁਖ ਲਈ, ਤੂੰ, ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ, ਰਥ ਸਮੇਤ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਜਾ; ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੀਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਕੇ, ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਨਿਰਣਯਤ ਤੇ ਸੰਕਲਪ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ। “ਗੁਹਾ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੱਸਦੇ ਵਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਮੈਨੂੰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਾਲਾ ਵ੍ਰਤ ਧਾਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਲੱਖਮਣ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਾਂਗਾ। ਜਦ ਮੇਰੇ ਜਟਾ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਮੈਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਵਾਂਗਾ; ਬਰਗਦ ਦੇ ਦੂਧ ਲਿਆ ਕੇ ਦੇ। ਗੁਹਾ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਹ ਦੂਧ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਲਈ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਲੱਖਮਣ ਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਜਟਾ ਬਣਾਈ; ਲੰਬੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਤਪੱਸਵੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਛਾਲਾ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਜਟਾ ਵਾਲੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਲੱਖਮਣ, ਦੋਨੋ ਭਾਈ, ਦੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲੱਖਮਣ ਨਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਰਸਤਾ ਅਪਣਾਉਣ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੰਕਲਪ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਗੁਹਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਾਗਰੂਕ ਰਹਿਣਾ, ਫੌਜ, ਖਜਾਨਾ, ਕਿਲਿਆਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।” ਫਿਰ, ਗੁਹਾ ਦਾ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਇਖਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਇਹ ਪੁੱਤ, ਨਿਰਵਿਕਾਰ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਲੱਖਮਣ ਨਾਲ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਇਖਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤ ਨੇ, ਤੇਜ਼ ਵਹਿੰਦੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਲੱਖਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਇਹ ਨੌਕ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਚੜ੍ਹ ਜਾ ਤੇ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੜ੍ਹਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ।” ਭਰਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ, ਲੱਖਮਣ ਨੇ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਨੌਕ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ, ਫਿਰ ਖੁਦ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਲੱਖਮਣ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੇ ਖੁਦ ਨੌਕ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ; ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਗੁਹਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਰਾਘਵ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਨੌਕ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸੁਖ ਲਈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਖਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਣ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਸੀਤਾ, ਲੱਖਮਣ ਤੇ ਗੁਹਾ ਦੇ ਸਾਥ, ਵਨਵਾਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਵਧ ਗਏ।