ਗੁਹਾ ਨੇ ਰਾਮ ਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੂੰ ਬੜੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਨਰਸ਼ਰੋਮਣਿ! ਇਹ ਨੌਕਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਥਾਂ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਇਸ ਨਦੀ ਤੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖੜੀ ਹੈ। ਹੇ ਧੀਰਵਾਨ, ਇਸ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੋ!” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਮ ਜੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਤੇਜ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਤੇਰੀ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਆਉ, ਫ਼ੌਰਨ ਨੌਕਾ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੀਏ।” ਫਿਰ ਰਾਮ ਜੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਰਕਸ਼ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਲਗਾ ਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਜੀ ਸਮੇਤ ਗੰਗਾ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਜੋ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਰਥੀ ਸਨ, ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਾਮ ਜੀ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ?” ਦਸ਼ਰਥ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸਪਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਅੱਗੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੀਂ।” ਉਹਨਾਂ ਆਖਿਆ, “ਹੁਣ ਤੂੰ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਮੁਕ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਰਥ ਛੱਡ ਕੇ ਪੈਦਲ ਹੀ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਵਾਂਗਾ।” ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਦੁਖੀ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ, ਜੋ ਇක්ෂਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਨਰਸ਼ਰੋਮਣਿ! ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ—ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਭਰਾ ਸਮੇਤ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਹੋਵੇ।” ਉਹ ਫਿਰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਇਹ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਅਜਿਹਾ ਦੁੱਖ ਭੋਗ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤਪ, ਪਾਠ, ਨਰਮਤਾ ਜਾਂ ਸੱਚਾਈ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਫਲ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਹੇ ਵੀਰ! ਤੁਸੀਂ ਜਦੋਂ ਵੈਦੇਹੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸੋਗੇ, ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕ ਜਿੱਤ ਲਏ ਹੋਣ, ਅਜਿਹਾ ਮਕਸਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੋਗੇ।” ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ, ਹੇ ਰਾਮ! ਅਸੀਂ ਕਈਕੇਈ ਦੇ ਧੋਖੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਸਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਭਾਗੀ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਉਸਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੀਦਾਰ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗੇ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਜਾਪਦੇ ਸਨ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਜਾਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰੋਦੇ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਰੋਣਾ ਮੁਕਾ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਾਸਤੇ ਪਾਣੀ ਛੂਹ ਕੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, “ਇੱਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਮਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ। ਤੂੰ ਐਸਾ ਕਰੀਂ ਕਿ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਾ ਹੋਵੇ।” “ਰਾਜਾ ਜੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਵੱਡੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਭਾਰ ਹੇਠਲੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਤੈਨੂੰ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਜਾ ਕਈਕੇਈ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਵਾਸਤੇ ਹੁਕਮ ਦੇਣ, ਉਹ ਤੂੰ ਬਿਨਾ ਝਿਜਕ ਪੂਰਾ ਕਰੀਂ। ਇਸੇ ਲਈ ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਆਪਣੀ ਰਿਆਸਤ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਪਾਵੇ। ਜੇਕਰ ਰਾਜਾ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਹੇਠ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਤਾਂ ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਤੂੰ ਵੀ ਉਹੀ ਰਾਹੀਂ ਚੱਲੀਂ। ਰਾਜੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਵੱਡੇ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਮੇਰੀ ਓਰੋਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਇਹ ਬਾਤ ਆਖੀਂ। ਨਾ ਮੈਂ, ਨਾ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਨਾ ਮੈਥਿਲੀ (ਸੀਤਾ) ਦੁਖੀ ਹਾਂ; ਨਾ ਹੀ ਅਸੀਂ ਅਯੋਧਿਆ ਛੱਡਣ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵੱਸਣ ਤੇ ਪਛਤਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵੇਖੇਂਗਾ। ਇਹ ਗੱਲ ਰਾਜਾ ਜੀ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਖਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਈਕੇਈ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੇਰੀ ਵਧਾਈ ਜਾਂ ਸਨੇਹ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇਵੀਂ। ਕੌਸਲਿਆ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਮੇਰੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਵਧਾਈ ਦੇਵੀਂ ਤੇ ਸਾਡੇ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਪਹੁੰਚਾਵੀਂ। ਰਾਜਾ ਜੀ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਆਖੀਂ ਕਿ ਭਰਤ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਵੇ; ਜੇ ਭਰਤ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਭਰਤ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਰਾਜਤਿਲਕ ਕਰ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ ਦੁਖ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਘੇਰੇਗਾ। ਭਰਤ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਆਖੀਂ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਰਾਜਾ ਨਾਲ ਵਰਤਾਵ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਬਿਨਾ ਭੇਦ ਕਰੇ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕਈਕੇਈ ਅਤੇ ਸੁਮਿਤਰਾ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਦਰ ਦੇਵੇ। ਪਿਤਾ ਜੀ ਲਈ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਿੰਘਾਸਨ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖ ਕੇ, ਤੂੰ ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ: “ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਬੇਅਦਬੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਆਖ ਬੈਠਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰਨਾ। ਮੈਂ ਰਾਮ ਜੀ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜਾ ਪਾ ਕੇ, ਉਸ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵਿੱਛੁੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ, ਕਿਵੇਂ ਅਯੋਧਿਆ ਜਾਵਾਂ? ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਮੇਰਾ ਰਥ ਰਾਮ ਜੀ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਵੇਖਣਗੇ, ਭਾਵੇਂ ਰਥ ਉੱਤੇ ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਨਾਂ ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਅਯੋਧਿਆ ਦਾ ਮਨ ਵੀ ਹਿਲ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਰਥ ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਵੇਖਣਗੇ, ਕੇਵਲ ਰਥੀ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸੂਰਮੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਫੌਜ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਦੂਰ ਹੋ, ਪਰ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਅੱਜ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਤੇ ਬੈਠ ਜਾਣਗੇ। ਤੁਸੀਂ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਰਾਮ ਜੀ, ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਨਿਕਾਸ ਹੋਇਆ, ਲੋਕ ਕਿੰਨੇ ਦੁਖੀ, ਬੇਚੈਨ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਉਦਾਸੀ ਛਾ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਰਥ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਵੇਖਣਗੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚੀਖ ਪੁਕਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਆਖਾਂ? ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਮਾ ਦੇ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ ਹੈ—ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ? ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਗੱਲ ਝੂਠ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਆਖ ਸਕਦਾ; ਅਤੇ ਇਹ ਕੌੜੀ ਸੱਚਾਈ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਆਖਾਂ? ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਹੇਠ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਰਥ ਦੇ ਘੋੜੇ ਕਿਵੇਂ ਆਖਣਗੇ ਕਿ ਰਥ ਹੁਣ ਰਾਮ ਜੀ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੈ? ਮੈਂ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਾਮ, ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ ਅਯੋਧਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਲੈ ਚਲਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।