ਗੁਹਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਜਾਗਦੇ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਮਨ ਵਾਲੇ ਰਾਘਵ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਬੜੀ ਮਮਤਾ ਨਾਲ ਆਖਣ ਲੱਗਿਆ, "ਪਿਆਰੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇਹ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਖਟਿਆ ਤਿਆਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ, ਇੱਥੇ ਆਰਾਮ ਕਰੋ ਤੇ ਸਹਾਰਾ ਲਵੋ। ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਹਨ, ਉਹ ਸਖ਼ਤੀਆਂ ਦੇ ਆਦੀ ਹਨ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਆਰਾਮ ਲਈ ਬਣੇ ਹੋ। ਅਸੀਂ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਦੇ ਰਹਾਂਗੇ ਤੇ ਕਾਕੁਤਸਥ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗੇ।" ਗੁਹਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਸੱਚ ਪੁੱਛੋ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਮ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹਾਂ। ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਚੰਗੀ ਖਿਆਤਿ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ ਰਾਮ ਦੀ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਲੇਟੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਧਨੁਸ਼ ਫੜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸੱਜਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ।" ਗੁਹਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਵੀ ਆ ਜਾਵੇ, ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਹਰਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਸਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ। ਸਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਧਰਮ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਸੌ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਜਾਂ ਜੀ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਜਾਂ ਖੁਸ਼ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਲੇਟੇ ਹਨ? ਉਹ ਜੋ ਜੰਗ ਵਿਚ ਦੇਵਤੇ ਜਾਂ ਅਸੁਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਰਾ ਸਕਦੇ, ਉਹ ਅੱਜ ਘਾਹ ਉੱਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਜੋ ਮੰਤਰ, ਤਪ ਅਤੇ ਕਈ ਜਤਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਉੱਚ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।" "ਉਸਦੇ ਜੰਗਲ ਚਲੇ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ; ਜ਼ਰੂਰ ਧਰਤੀ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਮਹਿਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਥੱਕ ਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜ ਮਹਲ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੌਸਲਿਆ, ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ—ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਉਹ ਇਹ ਰਾਤ ਕੱਟ ਸਕਣਗੇ।" "ਸਾਇਦ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਸਤ੍ਰੁਘਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਕੇ ਜਿਉਂਦੀ ਰਹਿ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਜੋ ਦੁੱਖ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਲੱਗੇਗਾ, ਉਹ ਬੜਾ ਭਾਰੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਭਗਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਰਾਜੇ ਦੀ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਕਰਕੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਰਾਜਾ ਦੀ ਜਿੰਦ ਕਿਵੇਂ ਰਹੇਗੀ, ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ, ਪਿਆਰੇ ਅਤੇ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕੇਗਾ?" "ਜਦ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ, ਕੌਸਲਿਆ ਵੀ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਚਲੀ ਜਾਵੇਗੀ; ਫਿਰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਵੀ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਵੇਖੇਗੀ। ਜਦ ਪਿਤਾ ਆਪਣੀ ਮਨਚਾਹੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ। ਜਦ ਪਿਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ, ਫਿਰ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ 'ਤੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਣਗੇ।" "ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿਸਦੇ ਚੌਰਾਹੇ ਸੋਹਣੇ ਹਨ, ਵੱਡੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੰਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਮਹਲ ਤੇ ਹਵੈਲੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਵਧੀਆ ਵਿਲਾਸਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਰਥ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਹਾਥੀ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਵਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਭ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ, ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਬਾਗ-ਬੱਗੀਚਿਆਂ ਤੇ ਮੇਲਿਆਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ, ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਘੁੰਮਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ।" "ਕਾਸ਼! ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀਉਂਦੇ ਰਹਿਣ, ਤੇ ਜਦ ਅਸੀਂ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਈਏ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਨੇਕ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵੇਖ ਸਕੀਏ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਸੱਚੇ ਤੇ ਅਖੰਡ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨਾਲ, ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁੜ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿਚ ਪਰਵਿਸ਼ ਕਰੀਏ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਤ ਵੀ ਲੰਘ ਗਈ। ਜਦ ਲੋਕ-ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਸੱਚ ਸੱਚ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਤਾਂ ਗੁਹਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉੱਚ-ਕੋਟੀ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਲਈ ਵੱਡੇ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਹੰਝੂ ਵਗਾ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਪੀੜ੍ਹਤ ਹਾਥੀ ਦਰਦ ਵਿਚ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਜਦ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ ਤੇ ਸਵੇਰ ਹੋ ਗਈ, ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹ ਆਇਆ ਹੈ, ਸੁਹਾਵਣੀ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ। ਵੇਖ, ਪਿਆਰੇ, ਕਾਲੀ ਚੋਚ ਵਾਲੀ ਕੋਇਲ ਬੋਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੁਲੰਦ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਆ, ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਚਲੋ ਤੇਜ਼ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਜਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰੀਏ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ, ਗੁਹਾ ਤੇ ਰਥੀ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਅੱਗੇ ਆ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਮਲਾਹਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੇ ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਤਿਆਰ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਨਾਵ ਲਿਆਓ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਚੀੜੀਆਂ ਤੇ ਸਾਰਾ ਸਮਾਨ ਹੋਵੇ।" ਇਹ ਹੁਕਮ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਗੁਹਾ ਦੇ ਦਾਸਾਂ ਨੇ ਸੋਹਣੀ ਨਾਵ ਲਿਆ ਕੇ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਫਿਰ ਗੁਹਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮਾਲਕ, ਨਾਵ ਹਾਜ਼ਰ ਹੈ, ਹੁਣ ਦੱਸੋ ਹੋਰ ਕੀ ਕਰਾਂ?" ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਪੁਰਸ਼ ਸਿੰਘ, ਇਹ ਨਾਵ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਥਾਂ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਆਓ, ਇਸ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੋ!" ਫਿਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਆਓ ਜਲਦੀ ਨਾਵ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੀਏ।" ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਰਾਘਵ, ਆਪਣੀਆਂ ਤਰਕਸ਼ਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਲਾ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਗੰਗਾ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ। ਰਥੀ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਰਾਮ ਕੋਲ ਆਇਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?