ਗੁਹਾ ਨੇ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਲਈ ਭੋਜਨ, ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਸੁਆਦ ਲਈ ਵਸਤਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬਿਸਤਰ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਚਾਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਗੁਹਾ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਬੜੀ ਮਮਤਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਬੜੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ, “ਗੁਹਾ, ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਪੈਦਲ ਆਇਆ, ਤੇਰੇ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਸਵਾਗਤ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ।" ਰਾਮ ਨੇ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਦਬਾਇਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕੀ ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੈ? ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਪਰ ਮੈਂ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਮੈਨੂੰ ਘਾਸ, ਛਾਲ ਤੇ ਮਿਰਗ-ਚਰਮ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ, ਫਲ-ਮੂਲ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਯਤੀ ਸਮਝ। ਮੈਨੂੰ ਕੇਵਲ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਚਾਰਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਇਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੇਰੇ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪਛਾਣ ਹੋਵੇਗੀ।" ਰਾਮ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਘੋੜੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਹ ਗੁਹਾ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੇਗਾ। ਗੁਹਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਜਲ ਤੇ ਚਾਰਾ ਜਲਦੀ ਲਿਆਉਣ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਛਾਲ ਦੀ ਉਪਰਲੀ ਚਾਦਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲਿਆ, ਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਪਾਣੀ ਹੀ ਭੋਜਨ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਰਾਮ ਜਦ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਲੇਟਿਆ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋਏ, ਤੇ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਇਕ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਗੁਹਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਰਥਵਾਹਕ ਨਾਲ, ਸਾਵਧਾਨ ਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਰਾਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਜਾਗਦਾ ਰਿਹਾ। ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਸੋਣ ਵਾਲਾ, ਬੜੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਤੇ ਆਰਾਮ ਦਾ ਆਦੀ ਸੀ, ਜਦ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਲੇਟਿਆ, ਤਾਂ ਲੰਮੀ ਰਾਤ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਲੰਘ ਗਈ। ਹੁਣ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕਵੰਜਾ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਗੁਹਾ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਜਾਗਦੇ ਤੇ ਸੱਚੇ ਰਾਘਵ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖਦਾ ਹੈ: “ਪਿਆਰੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਇਹ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਬਿਸਤਰ ਤੇਰੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ, ਇੱਥੇ ਆਰਾਮ ਕਰੋ। ਇਥੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਕਠਿਨਾਈ ਦੇ ਆਦੀ ਹਨ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਆਰਾਮ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋ; ਅਸੀਂ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਦੇ ਰਹਾਂਗੇ, ਕਾਕੁਤਸਥ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਾਂਗੇ। ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਮੈਂ ਸੱਚ ਆਖਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਸਪਥ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।" "ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਧਰਮ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਖ ਪਾਉਣ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ ਰਾਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਦ ਉਹ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਲੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਬੰਧੂਆਂ ਨਾਲ, ਹਥਿਆਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ। ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਫਿਰਦਾ ਹਾਂ, ਕੁਝ ਵੀ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਲੁਕਿਆ ਨਹੀਂ; ਚਾਹੇ ਵੱਡੀ ਚੌਕਸena ਆ ਜਾਵੇ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰਾਂ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਗੁਹਾ, ਜਦ ਤੂੰ ਸਾਡੀ ਰਾਖੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਸਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ; ਸਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਧਰਮ ਹੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਸੁੱਤ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਜੀ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਦ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਲੇਟੇ ਹਨ? ਉਹ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨ ਦੇਵ ਤੇ ਨ ਅਸੁਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਕਦੇ, ਹੁਣ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਘਾਸ ਉੱਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਉਹ, ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ, ਤਪ ਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਇੱਕੋ ਪੁੱਤਰ, ਉੱਚ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ। ਜਦ ਉਹ ਜੰਗਲ ਗਿਆ, ਰਾਜਾ ਚਿਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ; ਧਰਤੀ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਥੱਕੀ ਹੋਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਚੀਖ-ਪੁਕਾਰ ਹੁਣ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ; ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਮਹਲ ਹੁਣ ਚੁੱਪ ਹੋ ਚੁੱਕਾ।" "ਕੌਸਲਿਆ, ਰਾਜਾ, ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਵੀ—ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਕਿ ਉਹ ਰਾਤ ਜਿੰਦਿਆਂ ਕੱਟ ਸਕਣਗੇ। ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਕੇ, ਜੀਉਂਦੀ ਰਹੇ, ਪਰ ਕੌਸਲਿਆ, ਜੋ ਨਾਇਕ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਦੁਖ ਬੜਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਰਾਜਾ ਦੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਵੱਡਾ ਰਾਜਾ, ਜਦ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ, ਪਿਆਰੇ ਤੇ ਉੱਚ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇਗਾ, ਉਸ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਕਿਵੇਂ ਰਹੇਗੀ? ਜਦ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ, ਕੌਸਲਿਆ ਵੀ ਮਰ ਜਾਵੇਗੀ; ਫਿਰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਵੀ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਵੇਖੇਗੀ। ਜਦ ਪਿਤਾ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ‘ਤੇ ਨਾ ਬਿਠਾ ਸਕਿਆ, ਉਹ ਮਰ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਜਦ ਪਿਤਾ ਮਰ ਜਾਵੇਗਾ, ਤੇ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਣਗੇ। ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿਸ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਚੌਕ, ਵੱਡੀਆਂ ਸੜਕਾਂ, ਮਹਲ ਤੇ ਹਵੈਲੀ, ਤੇ ਵਧੀਆ ਨਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ," "ਚਰਖੇ, ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ, ਤੇ ਵਾਜਾ-ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਰ ਸ਼ੁਭ ਵਸਤੂ ਨਾਲ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਲਬਾਲਬ," "ਬਾਗਾਂ, ਪਾਰਕਾਂ, ਤੇ ਮੇਲ-ਮੁਕਾਬਲੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਰਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ।" "ਕاش ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀਉਂਦੇ ਰਹੇ, ਤੇ ਜਦ ਅਸੀਂ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਈਏ, ਉਹ ਮਹਾਨ, ਧਰਮਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵੇਖ ਸਕੀਏ।" "ਕاش, ਸੱਚੇ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ‘ਤੇ, ਅਸੀਂ ਮੁੜ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈਏ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਡਾ ਮਨ ਵਾਲਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉੱਥੇ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਤੇ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ।