ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖੋ," ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇੰਗੁਦੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਕੋਲ ਲੈ ਆਏ। ਰਾਮ, ਜੋ ਇක්ෂਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਗੌਰਵ ਹਨ, ਉਸ ਸੋਹਣੇ ਰੁੱਖ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਰਥ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰੇ। ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰੇ, ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਖੜੇ ਰਾਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਮਹਾਨ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਮਿੱਤਰ, ਗੁਹਾ ਨਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉਥੇ ਆਏ। ਜਦ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਰਾਮ ਉਸ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਆ ਗਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੱਜਣਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਲ ਚਲੇ ਆਏ। ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦੂਰੀ ਤੇ ਖੜਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਪੈਰ ਪਏ। ਗੁਹਾ ਨੇ ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਰਾਮ ਜੀ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੁਹਾਡੀ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਯੋਧਿਆ। ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਾ ਪਿਆਰਾ ਮਹਿਮਾਨ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ?" ਫਿਰ ਗੁਹਾ ਨੇ ਵਧੀਆ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਲਿਆ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਦਰ ਭਾਵ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਤੁਹਾਡਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ! ਇਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਤੁਹਾਡੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦਾਸ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਡਾ ਆਕਾ ਹੋ। ਸਾਡੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾਓ। ਇੱਥੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਮਿੱਠਾ-ਚੰਗਾ ਪਾਣੀ, ਵਧੀਆ ਵਿਛੋਣੇ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਚਾਰਾ ਸਭ ਕੁਝ ਹਾਜ਼ਰ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਜੋ ਪੈਦਲ ਆ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਤੇਰੇ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਸਵਾਗਤ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਰਿਤ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ। ਹੇ ਗੁਹਾ, ਤੈਨੂੰ ਤੇ ਤੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸੁਖੀ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੱਸ, ਤੇਰੇ ਰਾਜ, ਦੋਸਤਾਂ ਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਵਿਚ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੈ? ਜੋ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਮੈਂ ਉਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਕੋਈ ਦਾਤ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਘਾਸ, ਛਾਲ ਤੇ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ, ਫਲ-ਮੂਲ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਇਕ ਤਪਸੀ ਸਮਝ। ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਫ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਚਾਰਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਇਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਘੋੜੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ।" ਗੁਹਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਜਲ ਤੇ ਚਾਰਾ ਜਲਦੀ ਲਿਆਉਣ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਛਾਲ ਦਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਰੀਤ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵਲੋਂ ਲਿਆਇਆ ਪਾਣੀ ਹੀ ਆਪਣਾ ਭੋਜਨ ਬਣਾਇਆ। ਜਦ ਰਾਮ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਲੇਟ ਗਏ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋਏ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਗੁਹਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਾਰਥੀ ਨਾਲ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ, ਧਿਆਨ-ਚੌਕਸ ਤੇ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਰਾਤ ਭਰ ਰਾਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਜਾਗਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਤੇ ਸੁਖ-ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿਚ ਪਲੇ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਲੇਟੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਰਾਤ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਲੰਘੀ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਚਿਤ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕਾਵੰਜਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਗੁਹਾ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਜਾਗਦੇ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਮਨ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਪਿਆਰੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇਹ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਵਿਛੌਨਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ, ਇੱਥੇ ਆਰਾਮ ਕਰੋ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਤਕਲੀਫਾਂ ਦੇ ਆਦੀ ਹਨ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਸੁਖ-ਸਹੂਲਤਾਂ ਲਈ ਹੀ ਬਣੇ ਹੋ। ਅਸੀਂ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗ ਕੇ ਕਕੁਤਥ ਰਾਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਾਂਗੇ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਇਹ ਸੱਚ ਆਖਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਜਗਤ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਇੱਜ਼ਤ, ਧਰਮ ਤੇ ਖਰੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਮਿਲਣ ਦੀ ਆਸ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸੱਜਣਾਂ ਨਾਲ, ਹੱਥ ਵਿਚ ਧਨੁਸ਼ ਫੜ ਕੇ, ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਰਾਖੀ ਕਰਦਿਆਂ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ ਰਾਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਹੜੇ ਇੱਥੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਲੇਟੇ ਹਨ। ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ, ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਘੁੰਮਦਾ ਹਾਂ। ਜੇ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਵੀ ਆ ਜਾਵੇ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਗੁਹਾ, ਜਦ ਤੂੰ ਸਾਡੀ ਰਾਖੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਇੱਥੇ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਸਾਨੂੰ ਸਿਰਫ ਧਰਮ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਸੋ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਜੀ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਖੁਸ਼ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਦ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪਏ ਹਨ? ਉਹ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾ ਦੇਵ, ਨਾ ਅਸੁਰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਹਰਾ ਸਕਦੇ, ਉਹ ਅੱਜ ਘਾਸ ਉੱਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਲੇਟਿਆ ਹੈ। ਉਹ, ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ, ਤਪੱਸਿਆ ਤੇ ਵੱਡੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਇਹ ਇਕੱਲਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਹਦੇ ਅੰਦਰ ਉੱਚੀਆਂ ਗੁਣ ਹਨ। ਜਦ ਉਹ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਰਾਜਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਧਰਤੀ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਰਾਣੀਆਂ, ਜੋ ਥੱਕ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ, ਕਿ ਰਾਜ ਮਹਲ ਹੁਣ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਕੌਸਲਿਆ, ਰਾਜਾ ਤੇ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ—ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਉਹ ਇਹ ਰਾਤ ਜੀਉਣਗੇ। ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਕੇ, ਜੀਉਂਦੀ ਰਹਿ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਜੋ ਦੁੱਖ ਕੌਸਲਿਆ, ਇੱਕ ਵੀਰ ਮਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰੇਮੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਰਾਜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਕਾਰਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਰਾਜੇ ਦੀ ਜਿੰਦ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ, ਪਿਆਰੇ ਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕੇਗਾ?