ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਆਏ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਅਕਸਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਅਤੇ ਉਹ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਿਆਰੀ ਨਾਰੀ ਜਿਹੜੀ ਹੁਣੇ ਤਕ ਆਪਣੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਨਹੀਂ ਗਈ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਫਲ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਨਰਮ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਥੇ ਝਾੜੀਆਂ, ਪੰਛੀਆਂ, ਡੋਲਫਿਨ, ਮਗਰਮੱਛ ਅਤੇ ਸੱਪ ਵੀ ਵਸਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਗੰਗਾ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਪਾਪ-ਨਾਸਕ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਜਟਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ, ਇਥੇ ਵਹਿ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ালী ਸਨ, ਨਦੀ ਦੀ ਰਾਣੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਏ, ਜਿੱਥੇ ਕਾਂਗ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕੰਢਿਆਂ 'ਤੇ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰਿੰਗੀਬੇਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਲਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਭੰਵਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਆਓ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰੀਏ।" "ਨਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਇੰਗੁਦੀ ਦਾ ਦਰਖ਼ਤ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਪੱਤੇ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਚਰਵਾਹੇ! ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੀਏ।" "ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਜਾਨਵਰ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਸਭ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਦੇ ਹੋ, ਸਾਂਝ ਹੋਈ।" ਉਹ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਇੰਗੁਦੀ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੈ ਆਏ। ਰਾਮ, ਜੋ ਇक्षਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸੀ, ਉਸ ਸੋਹਣੇ ਦਰਖ਼ਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰ ਆਇਆ। ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਵੀ ਉਤਰਿਆ, ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਤਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦ ਰਾਮ ਦਰਖ਼ਤ ਦੇ ਤਲੇ ਗਿਆ। ਇਥੇ, ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਗੁਹਾ, ਜੋ ਰਾਮ ਦਾ ਦੋਸਤ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਆਇਆ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਰਾਮ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਗੁਹਾ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਆ ਗਿਆ। ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਖੜਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਏ। ਗੁਹਾ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੇਰੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਯੋਧਿਆ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?" "ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਐਸਾ ਪਿਆਰਾ ਮਹਿਮਾਨ ਮਿਲੇ, ਇਹ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਗੁਹਾ ਨੇ ਵਧੀਆ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਿਆ ਕੇ, ਹੱਥ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਸਵਾਗਤ ਹੈ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ! ਇਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਤੇਰੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਨੌਕਰ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਰਾਜਾ। ਸਾਡਾ ਰਾਜ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾਓ।" "ਇੱਥੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਪੀਣ, ਚੱਖਣ ਲਈ ਵਧੀਆ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ, ਵਧੀਆ ਸੋਣ ਦੀਆਂ ਸਥਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਚਾਰਾ ਵੀ ਹੈ।" ਗੁਹਾ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕਰਕੇ।" ਰਾਮ ਨੇ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ, ਗੁਹਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।" "ਕੀ ਤੇਰਾ ਰਾਜ, ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਠੀਕ ਹੈ? ਜੋ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।" "ਮੈਨੂੰ ਘਾਸ, ਛਾਲ, ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਚਰਮਾ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ, ਫਲ-ਫੂਲ ਤੇ ਜੜਾਂ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਿਸ਼ੀ ਸਮਝੋ।" "ਮੈਨੂੰ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਚਾਰਾ ਹੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਇਥੇ, ਇਸੇ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਆਦਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਸਮਝਾਂਗਾ।" "ਇਹ ਘੋੜੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਆਦਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਾਂਗਾ।" ਗੁਹਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਚਾਰਾ ਤੁਰੰਤ ਲਿਆਉਣ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਛਾਲ ਦਾ ਉਪਰਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੁੱਖ ਕਰਕੇ, ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆ ਪਾਣੀ ਹੀ ਖਾਣ ਲਈ ਲਿਆ। ਜਦ ਰਾਮ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਲੇਟਿਆ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋਏ, ਤੇ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਦਰਖ਼ਤ ਹੇਠਾਂ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਗੁਹਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਚਰਵਾਹੇ ਨਾਲ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ, ਤੀਰ-ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦਾ, ਰਾਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਦੁਖ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਆਰਾਮ ਦਾ ਆਦੀ ਸੀ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਲੇਟਿਆ, ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਰਾਤ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਲੰਘੀ। ਹੁਣ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕਵੰਜਾ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਗੁਹਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਕੇ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਜਾਗਦੇ ਅਤੇ ਸਚੇ ਸਨ, ਆਖਿਆ, "ਪਿਆਰੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਬਿਸਤਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਆਰਾਮ ਕਰ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।" "ਇਹ ਲੋਕ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੇ ਆਦੀ ਹਨ, ਪਰ ਤੂੰ ਆਰਾਮ ਦਾ ਆਦੀ ਹੈਂ; ਅਸੀਂ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗ ਕੇ ਕਾਕੁਤਸਥ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਾਂਗੇ।" "ਸੱਚ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਿਆਰਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਇਹ ਸੱਚ ਆਖਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਸ قسم ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ।" "ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਦੁਨੀਆਂ 'ਚ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" "ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਦੋਸਤ ਰਾਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਦ ਉਹ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਲੇਟਿਆ ਹੈ, ਹੱਥ 'ਚ ਧਨੁਸ਼ ਫੜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ।" "ਇਸ ਜੰਗਲ 'ਚ, ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਫਿਰਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ; ਜੇ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਵੀ ਆ ਗਈ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।" ਤਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਨਿਸ਼ਪੱਖ, ਜਦ ਤੂੰ ਸਾਡੀ ਰਾਖੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਸਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ; ਸਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ ਧਰਮ ਹੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।" "ਕਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸੌਂ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਜੀ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਦ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਲੇਟੇ ਹਨ?" "ਜੋ ਯੋਧਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾ ਦੇਵ ਤੇ ਨਾ ਅਸੁਰ ਜੰਗ 'ਚ ਹਰਾ ਸਕਦੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਹੁਣ ਘਾਸ 'ਤੇ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਆਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।