ਇੱਕ ਵਾਰ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਉੱਤੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਚਾਦਰ ਸੀ, ਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਕਮਲ ਦੇ ਘਣੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਕਮੁਦਾ ਦੇ ਕਲੀਆਂ ਦੇ ਗੁਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ ਲੱਗਦੀ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੂੰਦੇ ਹੋਏ ਰੇਸ਼ੇ ਨਾਲ ਮਸਤ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਗੰਗਾ ਦੀ ਧਾਰ ਮੈਲ-ਮੁਕਤ ਸੀ, ਰਤਨਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਵਧੀਆ ਦੰਤਧਾਰੀ ਹਾਥੀਆਂ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਹੁੰਦੀ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸੋਭਾ ਨਾਲ, ਵਿਅੰਜਨ-ਮੁਕਤ, ਇੱਕ ਸੋਹਣੀ ਨਾਰੀ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਾਸ ਫਲ, ਫੁੱਲ, ਨਰਮ ਟਹਿਣੀਆਂ, ਘਣੇ ਝਾੜ, ਤੇ ਪੰਛੀ ਵੱਸਦੇ; ਉਸ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੋਸ, ਮਗਰਮੱਛ ਤੇ ਸੱਪ ਵੀ ਵੱਸਦੇ। ਇਹ ਗੰਗਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਪਾਪ-ਮੁਕਤ ਤੇ ਪਾਪ-ਨਾਸੀਕ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਜਟਾ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਸੀ। ਰਾਮ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਆਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਕਿਨਾਰੇ ਉੱਤੇ ਸਾਰਸ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰਿੰਗੀਬੇਰਾ ਨਗਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਦੇਖ ਕੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਚਲੋ, ਅਸੀਂ ਇਥੇ ਰਾਤ ਬਸਾਈਏ।" "ਨਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਇੰਗੁਦੀ ਦਾ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ; ਇਥੇ ਹੀ ਰਹੀਏ, ਰਥਵਾਹ," ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ। "ਅਸੀਂ ਇਸ ਮਹਾਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਭ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਦੇਖਾਂਗੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਪੰਛੀ ਸਤਿਕਾਰਦੇ ਹਨ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਰਾਮ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲੀ, ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਇੰਗੁਦੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਕੋਲ ਲੈ ਆਏ। ਰਾਮ, ਇक्षਵਾਕੁਆਂ ਦੇ ਆਨੰਦ, ਉਸ ਸੋਹਣੇ ਰੁੱਖ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰਿਆ। ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਵੀ ਉਤਰੇ, ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ, ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਰੁੱਖ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਵਾਲਾ, ਗੁਹਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਸੀ, ਆ ਗਿਆ। ਜਦ ਰਾਮ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਉਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਗੁਹਾ ਆਪਣੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਪਾਸ ਆਇਆ। ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਖੜਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਉਸ ਦੇ ਪਾਸ ਗਏ। ਗੁਹਾ ਨੇ ਦੁਖੀ ਦਿਲ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੇਰੀ ਹੈ, ਰਾਮ, ਜਿਵੇਂ ਅਯੋਧਿਆ ਤੇਰੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?" "ਕੌਣ, ਹੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਐਸਾ ਪਿਆਰਾ ਮਹਿਮਾਨ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?" ਫਿਰ, ਵਧੀਆ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲੈ ਕੇ, ਗੁਹਾ ਨੇ ਪਾਣੀ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਸਵਾਗਤ ਹੈ, ਹੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ! ਇਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਤੇਰੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਸੇਵਕ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਮਾਲਕ। ਸਾਡਾ ਰਾਜ ਭਲਾ ਚਲਾ।" "ਇਹ ਖਾਣ ਪੀਣ, ਮਜ਼ੇ ਲੈਣ, ਚੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਵਧੀਆ ਵਿਛੋਣੇ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਚਾਰਾ ਵੀ ਹੈ।" ਗੁਹਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਆ ਕੇ, ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕਰਕੇ।" ਰਾਮ ਨੇ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਗਲ ਲਾਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਸੌਭਾਗ ਹੈ, ਗੁਹਾ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਸੁਖੀ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।" "ਕੀ ਤੇਰਾ ਰਾਜ, ਤੇਰੇ ਦੋਸਤ, ਤੇਰੀ ਦੌਲਤ ਠੀਕ ਹੈ? ਜੋ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਮੈਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।" "ਮੈਨੂੰ ਘਾਸ, ਛਾਲ, ਤੇ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮਾ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ, ਫਲ-ਮੂਲ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤਪਸਵੀ ਵਾਂਗ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝ।" "ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਚਾਰਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਇਤਨਾ ਹੀ ਤੇਰੀ ਆਦਰ-ਸਤਿਕਾਰ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਇਹ ਘੋੜੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਆਦਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਾਂਗਾ।" ਗੁਹਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਤੇ ਚਾਰਾ ਜਲਦੀ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਛਾਲ ਵਾਲਾ ਉਪਰਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਿਆ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਰੀਤ ਅਦਾ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲੋਂ ਲਿਆ ਪਾਣੀ ਹੀ ਖਾਧਾ। ਜਦ ਰਾਮ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੇਟਿਆ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਧੋਏ, ਤੇ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਗੁਹਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਰਥਵਾਹ ਨਾਲ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦਾ, ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਨਾਲ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਜਾਗਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਕਦੇ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਸਦਾ ਸੁਖ-ਸਮਰੱਥ ਰਹਿਆ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੇਟਿਆ, ਤੇ ਲੰਮੀ ਰਾਤ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਲੰਘੀ। ਹੁਣ, ਸੁਣੋ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕਵੰਜਾ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ। ਗੁਹਾ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਈ ਦੁਖੀ, ਜਾਗਦੇ ਤੇ ਸਚਾਈ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਪਿਆਰੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਵਿਛੋਣਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਇਥੇ ਆਰਾਮ ਕਰ।" "ਸਾਡੇ ਲੋਕ ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਦੇ ਆਦੀ ਹਨ, ਪਰ ਤੂੰ ਆਰਾਮ ਲਈ ਬਣਿਆ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗ ਕੇ ਕਾਕੁਤਸਥ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਾਂਗੇ।" "ਸੱਚ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਕੋਈ ਰਾਮ ਤੋਂ ਵਧ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਇਹ ਸੱਚ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾ ਕੇ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" "ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਯਸ਼, ਚੰਗਾ ਧਰਮ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਖ ਪਾਉਣ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ।" "ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ ਰਾਮ ਦੀ, ਜੋ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਲੇਟਿਆ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਫੜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਹਰੇਕ ਪਾਸੇ ਰਾਖੀ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਘੁੰਮਦਾ ਹਾਂ, ਕੋਈ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ; ਜੇ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਵੀ ਆ ਜਾਵੇ, ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਗੁਹਾ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਇੰਗੁਦੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ, ਰਾਤ ਬਸਾਈ।