ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ 'ਤੇ ਹੰਸ, ਸਾਰਸ ਅਤੇ ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮਸਤ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਵਰਗੇ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ-ਕਿੱਥੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲ ਅਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਉਸ ਦੀ ਸੋਭਾ ਵਧਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕਮੁਦਾ ਦੇ ਕਲੀਆਂ ਦੇ ਗੁੱਚੇ, ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਅਨੇਕ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਪਰਾਗ ਨਾਲ ਨਦੀ ਮਸਤ ਹੋਈ ਹੋਈ ਜਾਪਦੀ ਸੀ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਗੰਗਾ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਰਤਨਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਸੀ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ 'ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਵਣ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੰਤਧਾਰੀ ਹਾਥੀ ਆਉਂਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਦਿਵਿਆ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਤੁਰਹੀ ਦੀ ਧੁਨ, ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ। ਗੰਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਜੋ ਅਜੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਮੋਹ ਲੈ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਨਦੀ ਫਲ, ਫੁੱਲ, ਨਰਮ ਟਾਹਣੀਆਂ, ਝਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਚ ਡੋਲਫਿਨ, ਮਗਰਮੱਛ ਅਤੇ ਸੱਪ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਜਟਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਾਮ, ਬਲਵਾਨ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਸ਼੍ਰਿੰਗੀਬੇਰਾ ਨਗਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਨਦੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਭੰਵਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਚਲੋ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰ ਲਈਏ।" "ਇਸ ਨਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਇੰਗੁਦੀ ਦਾ ਦਰੱਖਤ ਹੈ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ; ਚਲੋ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੀਏ," ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ। "ਅਸੀਂ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਦੀ ਨੂੰ ਦੇਖਾਂਗੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਜਲ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਪਸ਼ੂ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਸਭ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਾਮ ਨੂੰ "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਦੇ ਹੋ" ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਇੰਗੁਦੀ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਕੋਲ ਲੈ ਆਏ। ਰਾਮ, ਇक्षਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਹਿਤਕਾਰੀ, ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਦਰੱਖਤ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰਿਆ। ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਵੀ ਉਤਰੀਆ, ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ, ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਥੇ, ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਮਿਤਰ ਅਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਗੁਹਾ, ਆਪਣੀ ਉਮਰਦਰਾ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਰਾਮ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਉਸ ਦੀ ਭੂਮੀ 'ਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਗੁਹਾ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਆਇਆ। ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਖੜਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਗੁਹਾ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰਘੁਕੁਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੁਹਾਡੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਯੋਧਿਆ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?" "ਕੌਣ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਐਸਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਮਹਿਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?" ਗੁਹਾ ਨੇ ਵਧੀਆ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਲਿਆ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਸਵਾਗਤ ਹੈ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ! ਇਹ ਸਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੁਹਾਡੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸੇਵਕ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਮਾਲਕ ਹੋ। ਸਾਡੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾਓ।" "ਇਹ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਰਸਦ, ਪੀਣ-ਯੋਗ ਪਦਾਰਥ, ਵਧੀਆ ਬਿਸਤਰੇ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਚਾਰਾ ਹੈ।" ਗੁਹਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਤੁਾਡੇ ਪੈਦਲ ਆਉਣ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਸਵਾਗਤ ਨਾਲ।" ਰਾਮ ਨੇ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਸੌਭਾਗ्य ਹੈ, ਗੁਹਾ, ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੇਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸੁਖੀ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" "ਕੀ ਤੇਰੇ ਰਾਜ, ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਸਭ ਠੀਕ ਹਨ? ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਮੈਂ ਸਭ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਮੈਨੂੰ ਘਾਸ, ਛਾਲ, ਮ੍ਰਿਗਚਰਮਾ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ, ਫਲ-ਮੂਲ ਤੇ ਜੀਵਨ ਵਤੀਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤਪਸਵੀ ਵਾਂਗ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝੋ।" "ਮੈਨੂੰ ਕੇਵਲ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਚਾਰਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤੋ ਹੀ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਆਦਰ ਨੂੰ ਮੰਨ ਲਵਾਂਗਾ।" "ਇਹ ਘੋੜੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਆਦਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਾਂਗਾ।" ਗੁਹਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਜਲ ਅਤੇ ਚਾਰਾ ਜਲਦੀ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਛਾਲ ਦਾ ਉਪਰਣ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸन्धਿਆ ਦੀ ਰੀਤ ਕਰੀ, ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆ ਪਾਣੀ ਹੀ ਰਾਤ ਦਾ ਭੋਜਨ ਬਣਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਲੇਟਿਆ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋਏ, ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਦਰੱਖਤ ਹੇਠਾਂ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਗੁਹਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਰਥਵਾਹਕ ਸਮੇਤ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ, ਚਾਕ-ਚੌਬੰਦ, ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਅਤੇ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਜਾਗਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਵਿਖਿਆਤ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਕਦੇ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਦਾ ਸੁਖ-ਸਹੂਲਤ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਵਤੀਤ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਲੇਟਿਆ, ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਰਾਤ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬੀਤ ਗਈ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕਵੰਜੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ। ਗੁਹਾ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਈ ਦੁਖੀ, ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਪ੍ਰਿਅ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇਹ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਬਿਸਤਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਇਸ 'ਤੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰੋ।" "ਇਹ ਲੋਕ ਤਕਲੀਫਾਂ ਦੇ ਆਦੀ ਹਨ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਆਰਾਮ ਲਈ ਬਣੇ ਹੋ; ਅਸੀਂ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗ ਕੇ ਕਾਕੁਤਸਥ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਾਂਗੇ।" "ਸਚਮੁਚ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਰਾਮ ਤੋਂ ਵਧ ਪ੍ਰਿਅ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਇਹ ਸੱਚ ਆਖਦਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਸਪਥ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।" "ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਖਰੀ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ।" "ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਿਤਰ ਰਾਮ ਦੀ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਲੇਟਿਆ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਚੌਕਸੀ ਕਰਦਿਆਂ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਰਾਖੀ ਕਰਾਂਗਾ।