ਇੱਕ ਵਾਰ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਆਪਣੇ ਨਿਕਟ ਚਰੀਓਟ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗੀਬੇਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਜਟਾਵਾਂ ਤੋਂ ਝਰਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗਾ ਤੇਜ ਰਖਦੀ ਸੀ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ, ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਿਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਨਦੀ ਨਿਰਮਲ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਹ ਚੌੜੇ ਰੇਤਲੇ ਕੰਢਿਆਂ 'ਤੇ ਵਿਖਰੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਕਦੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਾਫ਼ ਰੇਤ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ 'ਤੇ ਹੰਸ, ਸਾਰਸ ਅਤੇ ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ, ਅਤੇ ਨਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਸਤ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੀ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ, ਨਦੀ ਕੰਢੇ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਵਣਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਕਦੇ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਕਦੇ ਕਮਲ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ, ਕੁਮੁਦਾਂ ਦੇ ਕਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਪਾਈ, ਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਮਸਤ ਹੋਈ ਹੋਈ ਜਾਪਦੀ। ਪੀੜਾਂ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ, ਨਦੀ ਹੀਰੇ ਵਰਗੇ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਵਣ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੰਤਧਾਰੀ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਕਈ ਵਾਰੀ, ਨਦੀ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੈਵੀ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ, ਤੇ ਨਦੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਸੋਹਣੀ ਜਾਪਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਿਆਰੀ ਨਾਰੀ ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ ਗਹਿਣੇ ਨਹੀਂ ਪਾਈ ਹੋਈ। ਨਦੀ ਫਲਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ, ਨਰਮ ਟਹਣੀਆਂ, ਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਉਥੇ ਡੋਲਫਿਨ, ਮਗਰਮੱਛ ਅਤੇ ਸੱਪ ਵੀ ਵਸਦੇ। ਰਾਮ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਾਤ ਬਸਾਈਏ।" ਉਹ ਨੇੜੇ ਹੀ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਇੰਗੁਦੀ ਦਾ ਰੁੱਖ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ।" "ਅਸੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਾਂਗੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਜਲ ਨੂੰ ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਪਸ਼ੂ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਸਭ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਰਾਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨੀ, ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਇੰਗੁਦੀ ਰੁੱਖ ਦੇ ਨਿਕਟ ਲੈ ਆਏ। ਰਾਮ, ਇक्षਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਗੌਰਵ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਰੁੱਖ ਦੇ ਪਾਸ ਆਏ ਅਤੇ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰੇ। ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਵੀ ਉਤਰੇ, ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ, ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਪਾਸ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਮਹਾਂਬਲੀ ਗੁਹਾ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਆਏ। ਗੁਹਾ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਰਾਮ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਉਸ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਖੜ੍ਹਾ ਦੇਖ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪਾਸ ਜਾ ਕੇ ਮਿਲਿਆ। ਗੁਹਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਅਯੋਧਿਆ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਰਾਮ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਕੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਸਕਦਾ?" "ਕੌਣ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਇੰਨਾ ਪਿਆਰਾ ਮਹਿਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?" ਫਿਰ ਗੁਹਾ ਨੇ ਵਧੀਆ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਲਿਆ ਕੇ, ਹੱਥ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਸਵਾਗਤ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ! ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੇਰੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਸੇਵਕ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਰਾਜ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾਓ।" "ਇਹ ਖਾਣ, ਪੀਣ, ਰਸ, ਸੁਆਦ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਖਟੀਆ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਚਾਰਾ ਹੈ।" ਗੁਹਾ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਪੈਦਲ ਆ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਸਵਾਗਤ ਦੇ ਕੇ, ਹਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।" ਰਾਮ ਨੇ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਸੌਭਾਗ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਠੀਕ-ਠਾਕ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" "ਕੀ ਤੇਰੇ ਰਾਜ, ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਸਭ ਠੀਕ ਹਨ? ਜੋ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਨ ਲਿਆ, ਪਰ ਮੈਂ ਦਾਨ-ਭੇਟ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।" "ਮੈਨੂੰ ਘਾਸ, ਛਾਲ, ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ, ਫਲ-ਮੂਲ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਵੇਕਾ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਤਪਸਵੀ ਸਮਝ।" "ਮੈਨੂੰ ਕੇਵਲ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਚਾਰਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ।" "ਇਹ ਘੋੜੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮੈਂ ਸਨਮਾਨ ਪਾਵਾਂਗਾ।" ਗੁਹਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਤੇ ਚਾਰਾ ਲਿਆਉਣ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਛਾਲ ਦਾ ਉਪਰਨਾ ਪਹਿਨਿਆ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਸੰਧਿਆ ਵੰਦਨ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆ ਪਾਣੀ ਹੀ ਖਾਧਾ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਲੇਟੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਹਦੇ ਪੈਰ ਧੋਏ, ਤੇ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਰੁੱਖ ਹੇਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਗੁਹਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਰਥਵਾਹਕ ਨਾਲ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦਾ, ਚੌਕਸ ਤੇ ਕਮਾਨ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਰਾਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਜਾਗਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ, ਆਰਾਮ ਦੇ ਆਦੀ ਸੀ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਲੇਟਿਆ, ਤੇ ਲੰਮੀ ਰਾਤ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕੱਟੀ। ਹੁਣ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕਵੰਜਾ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਗੁਹਾ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ, ਸੱਚੇ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਪਿਆਰੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਖਟੀਆ ਤਿਆਰ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਇੱਥੇ ਆਰਾਮ ਕਰ।" "ਇਹ ਲੋਕ ਤਕਲੀਫ਼ ਦੇ ਆਦੀ ਹਨ, ਪਰ ਤੂੰ ਆਰਾਮ ਲਈ ਬਣਿਆ ਹੈਂ; ਅਸੀਂ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗ ਕੇ ਕਾਕੁਤਸਥ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਾਂਗੇ।" "ਸੱਚ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕੋਈ ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਇਹ ਸੱਚ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ।" "ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ।