ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਘ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਰਥ ’ਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਉਚਾਰੀਆਂ ਮੰਤ੍ਰਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧਰਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਗਏ। ਉਹ ਇਲਾਕਾ ਖੁਸ਼ਹਾਲ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਸੁੰਦਰ ਬਾਗਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਸੀ। ਇਸ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਧਰਤੀਆਂ ਸੀ, ਉਹ ਧੀਰਜ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਤਿੰਨ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਪਵਿੱਤਰ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ, ਰੱਬੀ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਆਸ਼ਰਮ ਸਨ, ਅਤੇ ਸਮੇਂ-ਸਿਰ ਖੁਸ਼ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਜਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਝੀਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਨਦੀ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਕਿਨਨਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਨਾਗਾਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਕੰਢੇ ਤੇ ਰਹਿੰਦੀਆਂ। ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਰੱਬੀ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਦਸਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੱਬੀ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਇਹ ਨਦੀ ਰੱਬੀ ਕਮਲ-ਸਰੋਵਰ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਉੱਠਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਤੇ ਉਹ ਨਦੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਝਰੋਕੇ ਨਾਲ ਹੱਸ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਹਾਸੀ ਫੇਣ ਵਾਂਗ ਨਿਰਮਲ ਸੀ। ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਉਸਦੇ ਪਾਣੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਭਵਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਡੂੰਘੀ ਸੀ, ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਿਤੇ ਉਹ ਡੂੰਘੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਤੇ ਕਿਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ। ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਉਹ ਨਦੀ ਨਿਰਮਲ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੇਤਲੇ ਕੰਢਿਆਂ ਤੇ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸੁੱਚੀ ਰੇਤ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ। ਉਸਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹੰਸਾਂ, ਸਾਰਸਾਂ ਤੇ ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਮਸਤ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਰੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਕਿਤੇ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਫੁੱਲਦਾਰ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ। ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਕੁਮੁਦ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਨਦੀ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾ ਰਹੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਉਹ ਮਾਨੋ ਮਸਤ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਕਈ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ। ਕਿਤੇ ਵੀਚਕਾਰ ਮੈਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਨਦੀ ਰਤਨਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕੰਢੇ ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੰਦਧਾਰੀ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਰੱਬੀ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ, ਜੰਗਲ ਗੂੰਜ ਉੱਠਦੇ। ਉਹ ਨਦੀ ਐਵੇਂ ਸੋਹਣੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਜੋ ਅਜੇ ਤਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਨਹੀਂ ਗਈ। ਉਹ ਫਲਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ, ਨਰਮ ਟਾਹਣੀਆਂ, ਝਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੋਂਡ, ਮਗਰਮੱਛ ਅਤੇ ਸੰਪ ਰਹਿੰਦੇ। ਇਹ ਗੰਗਾ ਨਦੀ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ; ਜੋ ਸ਼ੰਕਰਾ ਦੀ ਜਟਾ ਤੋਂ ਡਿੱਗੀ ਸੀ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਜਿਸਦੇ ਕੰਢੇ ਸਾਰਸਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਆਪਣੇ ਰਥ ਸਮੇਤ ਸ਼੍ਰਿੰਗੀਬੇਰਪੁਰ ਨਗਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨਦੀ ਨੂੰ ਲਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਭਵਰਾਂ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋਈ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰਥੀ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਆਓ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਅੱਜ ਰਾਤ ਵਾਸਾ ਕਰੀਏ।” ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਨਦੀ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦੂਰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਇੰਗੁਦੀ ਦਾ ਦਰੱਖਤ ਖੜਾ ਹੈ, ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਏ ਸਾਰਥੀ, ਆਓ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਠਹਿਰੀਏ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸਭ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਕੀਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਂਗੇ, ਜਿਸਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਪਸ਼ੂ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।” ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਰਾਘਵ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖੋ।” ਫਿਰ ਉਹ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਇੰਗੁਦੀ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਕੋਲ ਲੈ ਆਏ। ਰਾਮ, ਜੋ ਇਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਾਣ ਹਨ, ਉਸ ਸੋਹਣੇ ਦਰੱਖਤ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰੇ। ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਵੀ ਉਤਰੇ, ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਮਹਾਨ ਬਲ ਵਾਲੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮਾਨ ਗੁਹਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਆਉਣ ਲੱਗੇ। ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਰਾਮ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਘ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਗੁਹਾ ਆਪਣੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਥੇ ਆਏ। ਫਿਰ, ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਖੜਾ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਗੁਹਾ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, “ਰਾਮ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੁਹਾਡੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਯੋਧਿਆ। ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?” “ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਾ ਪਿਆਰਾ ਮਹਿਮਾਨ ਕਦੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ?” ਫਿਰ ਗੁਹਾ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਿਆ ਕੇ, ਹੱਥ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਦਰ ਭਰੇ ਬਚਨ ਆਖੇ। “ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਸਵਾਗਤ ਹੈ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ! ਇਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਤੁਹਾਡੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸੇਵਕ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਮਾਲਕ ਹੋ। ਸਾਡੀ ਰਿਆਸਤ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾਓ। ਇੱਥੇ ਖਾਣ, ਪੀਣ, ਚੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਧੀਆ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਵਧੀਆ ਵਿਛੌਣੇ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਚਾਰਾ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਘਵ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਤੂੰ ਅਸੀਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਰਿਤ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ—ਤੇਰਾ ਪੈਦਲ ਆਉਣਾ ਤੇ ਤੇਰਾ ਪਿਆਰ ਭਰਿਆ ਸਵਾਗਤ ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਾਣ ਦੇ ਗਿਆ।” ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, “ਗੁਹਾ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਸੁਖੀ ਤੇ ਸਲਾਮਤ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।” “ਕੀ ਤੇਰੀ ਰਿਆਸਤ, ਤੇਰੇ ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਠੀਕ ਹਨ? ਜਿਹੜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।” “ਮੈਨੂੰ ਘਾਹ, ਛਾਲ ਤੇ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮਾ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ, ਫਲ ਤੇ ਕੰਦ-ਮੂਲ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਾਸੀ ਤਪਸਵੀ ਸਮਝ। ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਚਾਰਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਇਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੇਰੇ ਪੱਖੋਂ ਆਦਰ ਹੋਵੇਗਾ।” “ਇਹ ਘੋੜੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ। ਜੇ ਤੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰਾ ਆਦਰ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ।” ਗੁਹਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਜਲਦੀ ਪਾਣੀ ਤੇ ਚਾਰਾ ਲਿਆਉਣ। ਫਿਰ, ਛਾਲ ਦਾ ਉੱਤਰੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਰਸਮ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਹੀ ਪੀਤਾ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਲਿਆ ਕੇ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਰਾਮ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੇਟ ਗਏ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋਏ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ, ਇੱਕ ਦਰੱਖਤ ਹੇਠਾਂ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹਿਰੇਦਾਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।