ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭੋਧਨ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਦੋਂ ਮੇਰਾ ਜੰਗਲ ਦਾ ਵਾਸ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਤੇ ਮੈਂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਤੇ ਪਿਤਾ ਸਮੇਤ, ਮੁੜ ਮਿਲਾਂਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਜੂਆਂ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਚੁੱਕਿਆ, ਚਿਹਰਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਜਨਪਦ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਮੋੜ ਕੇ ਬੋਲੇ, "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਜੋ ਦਇਆ ਤੇ ਕਰੁਣਾ ਦਿਖਾਈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਯੋਗ ਸੀ, ਪਰ ਲੰਬਾ ਦੁੱਖ ਸਹਿਣਾ ਬੁਰਾਈ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ—ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਜਾਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਹੋ ਸਕੇ।" ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਚੱਕਰ ਲਾਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਰਦ ਨਾਲ ਵਿਛੋੜਾ ਮਨਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਮਨਾ ਅਧੂਰੀ ਰਹਿ ਗਈ, ਉਹ ਰੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਰਾਘਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਆਉਣ 'ਤੇ ਸੂਰਜ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਪਿੰਡ ਵੇਖੇ ਜੋ ਅਮੀਰ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸਨ, ਅਨਾਜ ਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉੱਚੇ ਆਦਰ ਵਾਲੇ ਤੇ ਧਰਮੀ ਲੋਕ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੋਹਣੇ ਯਜਨ ਸ਼ਿਲਾ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਪਿੰਡ ਬਾਗਾਂ, ਆਮ ਦੇ ਬਾਗਾਂ, ਵੱਡੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਸਰੋਤਾਂ, ਸੁਖੀ ਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਤੇ ਗਾਈਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਰਾਮ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਣਯੋਗ ਧਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਜਾਪ ਦੀ ਧੁਨੀ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਖੁਸ਼ਹਾਲ, ਸੁੰਦਰ, ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਭੋਗ ਲਈ ਯੋਗ ਸੀ, ਰਾਮ ਜੀ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਤਿੰਨ ਧਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਰਹੀ ਪਵਿੱਤਰ, ਪਵਿਤ੍ਰ, ਨਿਰੀ ਗਾਹੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ, ਦੇਵੀ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਸੋਹਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਸਨ, ਤੇ ਉੱਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਖਿੜਦੀਆਂ ਸਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆ ਝੀਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਕਿਨਰ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾਉਂਦੇ, ਤੇ ਨਾਗਾਂ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦੀਆਂ। ਉੱਥੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੇਵਿਕ ਵਿਹਾਰ ਸਨ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇਵ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਅਕਾਸ਼ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਮਲ-ਤਲਾਬ ਸੀ। ਕਿਤੇ ਦਰਿਆ ਦੀ ਹਾਸੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਟੱਕਰ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ, ਫੇਨ ਵਰਗਾ ਸੁਚੱਜਾ ਮੁਸਕਾਨ, ਕਿਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਚੁਟੀਆਂ ਬਣੀਆਂ, ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਭੰਵਰੇ ਪੈ ਰਹੇ। ਕਿਤੇ ਪਾਣੀ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਡੂੰਘਾ, ਕਿਤੇ ਤੇਜ਼ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ, ਕਿਤੇ ਡੂੰਘੀ ਗੂੰਜ, ਕਿਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਆਵਾਜ਼। ਕਿਤੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਸੁੱਚੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ, ਕਿਤੇ ਚੌੜੀਆਂ ਰੇਤਾਂ ਫੈਲੀਆਂ, ਕਿਤੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸੁੱਚੀ ਰੇਤ ਨਾਲ ਢੱਕੇ। ਉਸ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਹੰਸ, ਬਗਲੇ, ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਕਿਤੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਕਿਤੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ, ਤੇ ਕਿਤੇ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ। ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਕਮੁਦਾ ਦੇ ਗੁਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ, ਕਿਤੇ ਕਈ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਪਰਾਗ ਨਾਲ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦੀ। ਕਿਤੇ ਉਹ ਗੰਦਗੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮਣਕਿਆਂ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦੀ, ਉਸ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਚਾਰਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਕਈ ਵਾਰੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਚੀਂਕ ਗੂੰਜਦੀ, ਉਸ ਦੇ ਜੰਗਲ ਗੂੰਜਦੇ, ਤੇ ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਰੀ ਨਾਰੀ ਹੋਰ ਗਹਣਿਆਂ ਦੇ ਬਿਨਾ ਵੀ ਸੋਹਣੀ ਲੱਗਦੀ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਫਲਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ, ਨਰਮ ਕੋਪਲਾਂ, ਝਾੜੀਆਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਤੇ ਦਰੀਆ ਵਿੱਚ ਸੋਸ, ਮਗਰਮੱਛ ਤੇ ਸੱਪ ਵੱਸਦੇ। ਇਹ ਉਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ ਸੀ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ; ਜੋ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਜਟਾਵਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗੀ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ। ਪ੍ਰਮਾਣਸ਼ਾਲੀ ਰਾਮ ਉਸ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਬਗਲੇ ਤੇ ਜਲ-ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਦ ਉਹ ਸ਼੍ਰਿੰਗੀਬੇਰਾ ਨਗਰੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਏ। ਉਸ ਨੂੰ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਭੰਵਰਾਂ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਆਓ, ਅੱਜ ਰਾਤ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੀਏ।" "ਇਸ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਇੰਗੁਦੀ ਦਾ ਦਰੱਖਤ ਹੈ, ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਚਰੀਏ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਠਹਿਰੀਏ, ਰਥਵਾਹ।" "ਅਸੀਂ ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਭ ਦੁਆਰਾ ਆਦਰਿਤ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਦੇਖਾਂਗੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਜਾਨਵਰ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਪੰਛੀ ਸਤਿਕਾਰਦੇ ਹਨ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਆਦੇਸ਼," ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਇੰਗੁਦੀ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਕੋਲ ਲੈ ਆਏ। ਰਾਮ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਉਸ ਸੋਹਣੇ ਦਰੱਖਤ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰੇ। ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਵੀ ਉਤਰੇ, ਉੱਚੇ ਕੁਲ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ, ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਮਹਾਨ ਬਲਵਾਨ, ਰਾਮ ਦੇ ਦੋਸਤ, ਗੁਹਾ, ਆਏ। ਸੁਣ ਕੇ ਕਿ ਰਾਮ, ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਉਸ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਹਨ, ਗੁਹਾ ਆਪਣੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਆਏ। ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਖੜਾ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਗੁਹਾ ਕੋਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਗੁਹਾ ਨੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੇਰੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਯੋਧਿਆ, ਰਾਮ; ਦੱਸ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?" "ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਹੇ ਬਾਹੁਬਲੀ, ਐਸਾ ਪਿਆਰਾ ਮਹਿਮਾਨ? ਫਿਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਧੀਆ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲੈ ਕੇ, ਗੁਹਾ ਨੇ ਹੱਥ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਸਵਾਗਤ ਹੈ, ਹੇ ਬਾਹੁਬਲੀ! ਇਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਤੇਰੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਸੇਵਕ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਸੁਆਮੀ। ਇਸ ਰਾਜ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੋਗ।" "ਇੱਥੇ ਖਾਣ, ਚੱਖਣ, ਪੀਣ, ਉੱਤਮ ਵਿਛੌਣ ਤੇ ਤੇਰੇ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਚਾਰਾ ਹੈ।" ਗੁਹਾ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਜਿਹੜਾ ਆਦਰ ਤੇ ਪਿਆਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇਰੇ ਪੈਦਲ ਆਉਣ ਤੇ ਪਿਆਰ ਭਰਪੂਰ ਸਵਾਗਤ ਕਰਕੇ, ਸਾਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਨੰਦ ਮਿਲਿਆ।" ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਮਿਲਾਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਗੁਹਾ, ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਸੁਖੀ ਤੇ ਸਲਾਮਤ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।