ਇਹ ਕਥਾ ਉਦੋਂ ਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਜੀ, ਕੋਸਲਾ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੇਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਰਥ ਤੇ ਅਯੋਧਿਆ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਮ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਭਰਾ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਥਵਾਨ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਅਯੋਧਿਆ, ਕਕੁਤਥ ਵੰਸ਼ ਵਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਗਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਮੇਰੀ ਵਨਵਾਸ ਦੀ ਮਿਆਦ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਦੇ ਰਿਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਤਦ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਸਮੇਤ ਫਿਰ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਜੂਆਂ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਚੁੱਕਿਆ, ਮੁੱਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਨਪਦ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਜੋ ਦਇਆ ਅਤੇ ਸਨੇਹ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਯੋਗ ਸੀ। ਪਰ ਲੰਬਾ ਦੁੱਖ ਭੀ ਭਲਾਈ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਭਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋ ਸਕੇ।" ਫਿਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਰੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਾ ਪਾ ਸਕੇ, ਰਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਅਜਿਹਾ ਲੁਕ ਗਏ ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਆਉਣ ਤੇ ਸੂਰਜ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ, ਰਾਮ ਨੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਪਿੰਡ ਵੇਖੇ, ਜਿੱਥੇ ਧਨ-ਧਾਨ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਸੀ, ਲੋਕ ਦਾਨੀ, ਧਰਮੀ, ਨਿਰਭੈ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਜਗ੍ਹਾ-ਜਗ੍ਹਾ ਯਗ੍ਯ ਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਸਨ। ਉਹ ਪਿੰਡ ਬਾਗਾਂ ਅਤੇ ਆਮਾਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਲ ਪ੍ਰਚੁਰ ਸੀ, ਲੋਕ ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ, ਅਤੇ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਰਾਮ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਉੱਚੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਰਥ ਤੇ ਲੰਘੇ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਜਪ-ਪਾਠ ਦੀ ਧੁਨੀ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ, ਰਾਮ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੇ ਬਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਪਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਥੇ ਹੀ ਰਾਮ ਨੇ ਤਿੰਨ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਾਲੀ, pavittar, ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਦਿਵਯ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸੋਹਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਸਨ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਝੀਲਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਥਾਂ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵੀ ਇੱਥੇ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕ ਦਿਵਯ ਵਿਹਾਰ ਸਨ, ਦਸ-ਦਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇਵਤਾਈ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਤ, ਅਤੇ ਇਹ ਦਿਵਯ ਕਮਲ-ਸਰੋਵਰ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਸਵਰਗ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਸੀ। ਕਿਤੇ ਉਹ ਹੱਸਦੀ ਜਾਪਦੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਟੱਕਰ ਨਾਲ ਝੱਗ ਵਾਂਗ ਹਾਸਾ ਕਰਦੀ, ਕਿਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਲਟਾਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਕਿਤੇ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਭੰਵਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ। ਕਿਤੇ ਪਾਣੀ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ, ਕਿਤੇ ਤੇਜ਼ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ, ਕਿਤੇ ਡੂੰਘੀ ਗੂੰਜ, ਕਿਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਆਵਾਜ਼। ਕਿਤੇ ਦੇਵਤੇ ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ, ਕਿਤੇ ਨਿਰਮਲ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ, ਕਿਤੇ ਚੌੜੀਆਂ ਰੇਤਾਂ ਤੇ ਫੈਲੀ ਹੋਈ, ਕਿਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰੇਤ ਦੇ ਕੰਢੇ। ਹੰਸ, ਸਾਰਸ ਤੇ ਚਕ੍ਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਕੰਢੇ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੌਣਕ ਸੀ। ਕਿਤੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ, ਕਿਤੇ ਖਿੜੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ, ਕਿਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ। ਕਿਤੇ ਕੁਮੁਦ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਕਿਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਮਸਤ ਜਾਪਦੀ। ਮੈਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਰਤਨਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਵਣ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਾਥੀਆਂ ਆਉਂਦੇ। ਕਈ ਵਾਰ, ਉਸ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਵਯ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜਦਾਰ ਧੁਨੀ ਹੁੰਦੀ। ਉਹ ਗੰਗਾ, ਸੋਹਣੀ ਨਾਰੀ ਵਾਂਗ ਸੀ ਜੋ ਅਜੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ ਨਾ ਕਰੇ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸੁੰਦਰ। ਫਲ, ਫੁੱਲ, ਕੋਮਲ ਟਾਹਣੀਆਂ, ਝਾੜੀਆਂ, ਪੰਛੀਆਂ, ਮਛ, ਮਗਰਮੱਛ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਇਹ ਉਹ ਦਿਵਯ ਗੰਗਾ ਸੀ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ, ਪਾਪਰਹਿਤ, ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਜਟਾ ਤੋਂ ਡਿੱਗੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ। ਰਾਮ, ਵੱਡੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਕਾਂਗਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰਿੰਗੀਬੇਰਾ ਨਗਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਗੰਗਾ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਭੰਵਰਾਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਆਓ, ਅੱਜ ਰਾਤ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੀਏ।" "ਨਦੀ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦੂਰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਇੰਗੁਦੀ ਦਾ ਦਰਖ਼ਤ ਹੈ, ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹੀਏ।" ਫਿਰ ਰਾਮ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਅਸੀਂ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਦੀ ਨੂੰ, ਜਿਸਦੇ ਜਲ ਸਭ ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਪਸ਼ੂ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਨਿਹਾਰਾਂਗੇ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੋ ਹੁਕਮ," ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਲੈ ਆਏ। ਰਾਮ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਾਨ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰੇ। ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਵੀ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਦਰਖ਼ਤ ਹੇਠ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਵੇਲੇ, ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਰਾਮ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਸਮਰਥ ਗੁਹਾ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ, ਆ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਰਾਮ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕੁਟੰਬੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਗੁਹਾ ਵੱਲ ਪੈਰ ਚੁੱਕੇ। ਗੁਹਾ ਨੇ ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਾਮ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਵੀ ਉਤਨੀ ਹੀ ਤੇਰੀ ਹੈ ਜਿੰਨੀ ਕਿ ਅਯੋਧਿਆ। ਦੱਸ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਕਿਹੜਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮਨੁੱਖ ਅਜਿਹਾ ਪਿਆਰਾ ਮਹਿਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?" ਫਿਰ ਗੁਹਾ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸੁਆਦਿਸ਼ਟ ਭੋਜਨ, ਪਾਣੀ ਆਦਿ ਲੈ ਆਇਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਸੁਆਗਤ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ! ਇਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਤੇਰੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਦਾਸ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈਂ। ਇੱਥੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਸੁੱਤਣ ਲਈ ਵਧੀਆ ਵਿਛੌਣੇ, ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਚਾਰਾ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹੈ।