ਰਾਮ, ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਗੋਮਤੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਸਿਆਂਦਿਕਾ ਨਦੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕਿਨਾਰੀਆਂ ਮੋਰਾਂ ਅਤੇ ਹੰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਮ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਉਹ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਭੂਮੀ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਦੇ ਰਾਜਾ ਮਨੁ ਨੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ—ਇਹ ਧਰਤੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਮ, ਆਪਣੀ ਮਧੁਰ ਹੰਸ-ਜੈਸੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਰਥ ਦੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਮੁੜ ਸਰਯੂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਉਥੇ ਘੁੰਮਾਂਗਾ ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਾਂਗਾ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ?" ਰਾਮ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸਰਯੂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਪਰ ਇਹ ਆਨੰਦ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਦੁਤ ਹੈ, ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਰਾਹਿਆ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੀਰ-ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਇਸ ਆਨੰਦ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਾਰਿਸ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ 'ਚ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਉਨੰਜਵੇਂ ਸਰਗਾ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਵਿ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਕੋਸਲ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਰਾਮ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਰਥ ਦੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਆਯੋਧਿਆ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। "ਹੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਤੇਰੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਰੱਖਵਾਲਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਵਿਦਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।" "ਜਦ ਮੇਰੀ ਵਨਵਾਸ ਦੀ ਮਿਆਦ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਰਾਜਾ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਕਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਮੁੜ ਤੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ।" ਇਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਹ ਆਪਣਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਜਨਪਦ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। "ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਜਿਹੜੀ ਦਇਆ ਤੇ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਦਿਖਾਈ, ਉਹ ਯੋਗ ਸੀ; ਪਰ ਲੰਮਾ ਦੁਖ ਸਹਿਣਾ ਬੁਰਾਈ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਹੈ—ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਜਾਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨਚਾਹਾ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ।" ਲੋਕ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ; ਉਹ ਰੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਰਾਘਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਆਉਣ 'ਤੇ ਸੂਰਜ ਅੰਤਰਧਿਆਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਉਹ ਪਿੰਡ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਜੋ ਧਨ-ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਨਿਰਭਯ, ਦਯਾਲੁ ਤੇ ਨੈਤਿਕ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ sacrificial posts ਨਾਲ ਸੋਭਤ ਹਨ। ਉਹ ਪਿੰਡ ਬਾਗਾਂ, ਆਮਾਂ ਦੇ ਟੋਣਿਆਂ, ਵਧੀਆ ਪਾਣੀ, ਖੁਸ਼ ਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਲੋਕਾਂ, ਅਤੇ ਗਊਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਰਾਮ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰਥ 'ਚ ਲੰਘਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਜਪ-ਪਾਠ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਖੁਸ਼ਹਾਲ, ਸੋਹਣੀ, ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਪੂਰਣ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਰਸਤੇ 'ਤੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਤਿੰਨ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਿਅ ਹੈ, ਤੇ ਨਿਕਟਲੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸੋਭਤ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਉਤਸ਼ਾਹਪੂਰਣ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਝੀਲਾਂ, ਤੇ ਦਿਵਯ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਨੂੰ ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਤੇ ਕਿਨਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ੋਭਾ ਬਖਸ਼ੀ ਹੈ; ਨਾਗ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹਨ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਅਨੇਕ ਦਿਵਯ ਕ੍ਰੀਡਾ-ਭੂਮੀਆਂ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਆਕਾਸ਼ੀ ਬਾਗਾਂ, ਤੇ ਦਿਵਯ ਪਦਮ-ਸਰੋਵਰ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਹਨ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਉਠਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ, ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੱਕਰ ਹਾਸੇ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਫੇਨ ਵਰਗੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮਸਕਾਨ ਹੈ; ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਲਟ-ਲਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਘੁਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੋਭਤ ਹੈ। ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਨਦੀ ਠੰਡੀ ਤੇ ਡੂੰਘੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਤੇਜ਼ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ; ਕਦੇ ਉਹ ਭਾਰੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ, ਕਦੇ ਡਰਾਉਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਨਦੀ ਨਿਰਮਲ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਕਦੇ-ਕਦੇ ਚੌੜੀਆਂ ਰੇਤ ਦੀਆਂ ਕਿਨਾਰੀਆਂ, ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰੇਤ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ। ਕਿਨਾਰੇ ਹੰਸਾਂ, ਸਾਰਸਾਂ, ਤੇ ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ; ਨਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਸਤ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਕਦੇ-ਕਦੇ, ਨਦੀ ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੋਭਤ, ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਖਿੜੇ ਕਮਲਾਂ, ਤੇ ਕਦੇ ਕਮਲ-ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ, ਕਮੁਦਾ-ਕੁਸੁਮਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸੋਭਤ; ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਰੇਣ ਨਾਲ ਮਸਤ ਹੋਈ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਗੰਗਾ, ਗੰਦਗੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਪਥਰਾਂ ਵਾਂਗ ਨਿਰਮਲ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਕਿਨਾਰੇ ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਧੀਆ ਦੰਤ-ਧਾਰੀ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਅਕਸਰ, ਨਦੀ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਵਯ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਚਿੰਗਾੜੀ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਅਜੇ ਤਕ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਆਭੂਸਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਨਹੀਂ ਗਈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸੋਹਣੀ ਹੈ। ਨਦੀ ਫਲ, ਫੁੱਲ, ਨਰਮ ਟਣੀਆਂ, ਝਾੜੀਆਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਡੌਲਫਿਨ, ਮਗਰਮੱਛ ਤੇ ਸੱਪ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਪਾਪ-ਨਾਸਕ ਹੈ; ਜੋ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਜਟਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਡਿੱਗੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਰਾਮ, ਵੱਡੀ ਬਾਂਹ ਵਾਲਾ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸਾਰਸ ਤੇ ਜਲ-ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰਿੰਗੀਬੇਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਹਲਚਲ ਭਰੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਸੂਮੰਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਆਓ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਰਾਤ ਬਿਤਾਵੀਏ।" "ਨਦੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਇੰਗੁਦੀ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਫੁੱਲ ਤੇ ਪੱਤੇ ਭਰਪੂਰ ਹਨ; ਆਓ, ਸਾਰਥੀ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕੀਏ।" "ਅਸੀਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਸਭ ਦਾ ਆਦਰਯੋਗ, ਸਭ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਪਸ਼ੂ, ਮਨੁੱਖ, ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ, ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਂਗੇ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੂਮੰਤ੍ਰਾ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਦੇ ਹੋ, ਅਸੀਂ ਕਰਾਂਗੇ," ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਇੰਗੁਦੀ ਰੁੱਖ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਪਤਨੀ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਰੁੱਖ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੂਮੰਤ੍ਰਾ ਵੀ ਉਤਰਦੇ ਹਨ, ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਖੋਲ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਜੋ ਰੁੱਖ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।