ਜਦ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਜਨਕ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧੀ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਸਦਾ ਸੁਖਾਂ ਵਿਚ ਰਹੀ, ਹੁਣ ਕਿਵੇਂ ਦੁੱਖ ਸਹੇਗੀ?" ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਸਨ ਕਿ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਰਾਮ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਆਪਣੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਲਾਡਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੋਸਲਪਤੀ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀਆਂ ਵਾਲੀ ਵੇਦਸ਼੍ਰੁਤੀ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰ ਗਏ ਅਤੇ ਅਗਸਤ੍ਯ ਜੀ ਦੇ ਆਲਾਕੇ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਲੰਮਾ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਗੌਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਗੋਮਤੀ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਗੋਮਤੀ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਸਿਆੰਦਿਕਾ ਨਦੀ ਵੀ ਪਾਰ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੇ ਕੰਢਿਆਂ 'ਤੇ ਮੋਰਾਂ ਅਤੇ ਹੰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਰਾਮ ਨੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਉਹ ਉੱਪਜਾਊ ਧਰਤੀ ਵਿਖਾਈ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਮਨੁ ਨੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ—ਇਹ ਧਰਤੀ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਰਾਮ, ਜਿਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੰਸ ਵਰਗੀ ਮਧੁਰ ਸੀ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਦੇ, "ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਦੁਬਾਰਾ ਸਰਯੂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਖਿੜਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗਾ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਘੁੰਮਾਂਗਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਾਂਗਾ?" ਫਿਰ ਕਹਿੰਦੇ, "ਮੈਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਖਾਸ ਤਲਬ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਇਹ ਆਨੰਦ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ, ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਬੜੀ ਕਦਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸੁਖ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਤੀਰ-ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ਜ ਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਮਕਸਦ ਸਮਝ ਕੇ, ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਆਖੇ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਉਨੰਜਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਕੋਸਲ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਰਾਮ, ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਜੋ ਕਕੁਤ੍ਸਥ ਵੰਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਵਾਸੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜਦ ਮੇਰਾ ਜੰਗਲਵਾਸ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਰੀਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਮੁੜ ਵੇਖਾਂਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਦੁੱਖੀ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਜਨਪਦ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਸਹਿਯੋਗ ਤੇ ਦਇਆ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਯੋਗ ਸੀ; ਪਰ ਲੰਮਾ ਦੁੱਖ ਸਹਿਣਾ ਬੁਰਾਈ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਹੈ—ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਵਾਪਸ ਜਾਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ।" ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦਾ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਹੰਝੂਆਂ ਤੇ ਲੋਚ ਨਾਲ ਰੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਲਬ ਕਦੇ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਈ। ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਆਉਣ ਤੇ ਸੂਰਜ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਰਸਤੇ ਤੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਅਨਾਜ ਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਨੇਕ ਦਿਲ ਤੇ ਨਿਰਭੈ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ, ਸੋਹਣੇ ਅਤੇ ਯਜਨ-ਸਥਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਪਿੰਡ ਬਾਗਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਵਧੀਆ ਪਾਣੀ, ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਤੇ ਗੌਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕਦਾਰ ਸਨ। ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਉੱਚੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਰਥ ਤੇ ਲੰਘਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਜਪ-ਪਾਠ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਖੁਸ਼ਹਾਲ, ਹਰੇ-ਭਰੇ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਧਰਤੀ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘੇ, ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸੁਖ ਲਈ ਉਪਯੋਗ ਸੀ। ਉਥੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਤਿੰਨ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦੀ, ਪਵਿੱਤਰ, ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਸੁੰਦਰ ਆਸ਼ਰਮ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਉਚਿਤ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਰਮਣੀਕ ਝੀਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਰੌਣਕ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰਾਂ ਨੇ ਸੋਭਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉਸ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦਿਵ੍ਯ ਖੇਡ-ਸਥਲ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਸਮਾਨੀ ਬਾਗਾਂ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਿਵ੍ਯ ਕਮਲ-ਸਰੋਵਰ ਸਨ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਦੇ ਦਿਸਦੇ। ਕਦੇ ਉਹ ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ ਲਗਦੀ, ਉਸਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਛੱਲਾਂ ਅਤੇ ਝੱਗ ਵਾਂਗ ਸੁੱਚੀ ਮੁਸਕਾਨ ਸੀ; ਕਦੇ ਉਸਦੇ ਪਾਣੀ ਲਟਾਂ ਵਾਂਗ ਗੁੰਝਲਦਾਰ, ਕਦੇ ਘੁੰਮਣਦੀਆਂ ਭੰਵਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ। ਕਦੇ ਉਹ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਗਹਿਰੀ, ਤੇ ਕਦੇ ਤੇਜ਼ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ; ਕਿਤੇ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ, ਤੇ ਕਿਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ੋਰ। ਕਦੇ ਉਥੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ, ਕਦੇ ਉਹ ਨਿਰਮਲ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ। ਕਦੇ ਉਹ ਚੌੜੇ ਰੇਤਲੇ ਟਾਪੂ ਬਣਾਉਂਦੀ, ਕਦੇ ਉਸਦੇ ਕੰਢੇ ਸੁੱਚੀ ਰੇਤ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੁੰਦੇ। ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹੰਸ, ਸਾਰਸ ਤੇ ਚਕ੍ਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਸਤ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਹਿੰਦੀ। ਕਦੇ ਉਸਦੇ ਕੰਢੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਕਦੇ ਉਹ ਖਿੜੇ ਕਮਲਾਂ ਅਤੇ ਉੱਗਦੇ ਕੁਮੁਦਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਕਦੇ ਉਹ ਮਸਤ ਲੱਗਦੀ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ। ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਾਂਗ ਨਿਰਮਲ, ਅਤੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਸਿੱਖਰ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਚਲ-ਚਲਾਹਟ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ। ਕਦੇ ਉਸਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ, ਤੇ ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਲੱਗਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਿਆਰੀ ਨਾਰੀ, ਜੋ ਅਜੇ ਤਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਸੁੰਦਰ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਫਲ, ਫੁੱਲ, ਨਰਮ ਟਹਿਣੀਆਂ, ਝਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੋਸ, ਮਗਰਮੱਛ ਅਤੇ ਸੱਪ ਵੱਸਦੇ। ਇਹ ਓਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ ਸੀ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ, ਪਾਪਰਹਿਤ ਤੇ ਪਾਪ-ਨਾਸਕ, ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਜਟਾ ਤੋਂ ਝਲਕ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਾਹੁਬਲੀ ਰਾਮ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਰਸ ਤੇ ਜਲ-ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ, ਸ਼੍ਰਿੰਗੀਬੇਰਾ ਨਗਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਗੰਗਾ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਭੰਵਰਾਂ ਨਾਲ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਤਦ ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਆਓ, ਅਸੀਂ ਇਹ ਰਾਤ ਇੱਥੇ ਬਿਤਾਈਏ।