ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਸੁਭਾਗੀ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਵੇਰ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਹੱਦ ਲੰਘ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਲੰਘਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉੱਤਮ ਘੋੜਿਆਂ ਤੋਂ ਚਲਾਈ ਹੋਈ ਤੀਰ ਵਾਂਗ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ, “ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜਾ ਤੇ ਲਾਨਤ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।” ਉਹ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਅੱਜ ਕੈਕੇਈ ਨਿਰਦਈ, ਪਾਪੀ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈ ਨਾਲ ਬੰਨੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਉਹ ਹੱਦਾਂ ਤੋੜ ਕੇ ਕਠੋਰਤਾ ਨਾਲ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ।” “ਉਹ ਰਾਜੇ ਦੇ ਧਰਮਵਾਨ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਦਯਾਲੂ ਅਤੇ ਉੱਨਤੀ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਨਵਾਸ ਲਈ ਭੇਜ ਰਹੀ ਹੈ।” “ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਸੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਖ-ਸਮਰਿੱਧੀ ਪਾਈ ਹੈ, ਹੁਣ ਕਿਵੇਂ ਦੁਖ ਸਹੇਗੀ?” “ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜਾ ਪਿਆਰ ਤੋਂ ਵਿਹੁਣਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਪਾਪ ਅਤੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।” ਇਹ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੋਸਲ ਦੇ ਵਿਅਰ ਰਾਮ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਵੇਦਸ਼੍ਰੁਤੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਗਸਤਯ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਵਾਸ-ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਲੰਮੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਗੋਮਤੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਕਿਨਾਰੇ ਗਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਗੋਮਤੀ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ ਸਿਆੰਦਿਕਾ ਨਦੀ ਨੂੰ ਲੰਘਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੋਰਾਂ ਅਤੇ ਹੰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਮ ਨੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਉਹ ਖੇਤਰ ਵਿਖਾਇਆ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਮਨੂ ਨੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਵਧਦੇ ਹੋਏ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਮਸਤ ਹੰਸ ਵਾਂਗ ਮਿੱਠੀ ਸੀ, ਚਰੋਈਆ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਮੁੜ ਸਰਯੂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਉਂਗਾ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਾਂਗਾ?” “ਮੈਂ ਸਰਯੂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਧੀਕ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਪਰ ਇਹ ਸੁਖ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਤੁੱਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮਾਣਿਆ ਹੈ।” “ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼-ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਜੋਂ ਉਚਿਤ ਸਮੇਂ ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।” ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਮ, ਇਹ ਮਤਲਬ ਸਮਝ ਕੇ, ਚਰੋਈਆ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਦਿਸਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਉਨੰਜੀ ਸर्गਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਕੋਸਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਭਰਾ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਅਯੋਧਿਆ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਚਰੋਈਆ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਹੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੋ ਕਕੁਤ੍ਸਥ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵਸਦੇ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਮੈਂ ਵਿਦਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।” “ਜਦੋਂ ਮੇਰਾ ਵਨਵਾਸ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਮੈਂ ਮੁੜ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ।” ਫਿਰ, ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਚਿਹਰਾ ਕਰਕੇ ਜਨਪਦ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, “ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਜਿਹੀ ਦਯਾ ਅਤੇ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਯੋਗ ਸੀ; ਪਰ ਲੰਬਾ ਦੁਖ ਬੁਰਾਈ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ—ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰੇ ਕਰੋ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਜਾਓ।” ਲੋਕ, ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਰੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਰਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਸੂਰਜ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਪਿੰਡ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਦਯਾਲੂ ਅਤੇ ਨੇਕ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਯਗ੍ਯ-ਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ। ਉਹ ਪਿੰਡ ਬਾਗਾਂ ਅਤੇ ਆਮਾਂ ਦੇ ਬੂਟਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਰਵਾਂਟ, ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਲੋਕਾਂ, ਅਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਰਾਮ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਖਿਆਤ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲੰਘਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਜਾਪ-ਧੁਨ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਰਥ ਵਿੱਚ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ, ਖੁਸ਼ਹਾਲ, ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਮਾਣਯੋਗ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੁੰਦਰ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਧਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਦੀ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸਾਫ਼, ਬਿਨਾ ਘਾਹ ਦੇ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੁੰਦਰ ਆਸ਼ਰਮ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਆਸਮਾਨੀ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯੋਗ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਝੀਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਅਤੇ ਕਿਨਨਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸਨ, ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸੈਂਕੜੇ ਆਸਮਾਨੀ ਖੇਡ-ਸਥਾਨ, ਦਸ-ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਆਸਮਾਨੀ ਬਾਗਾਂ, ਅਤੇ ਆਸਮਾਨੀ ਕਮਲ-ਝੀਲ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਆਸਮਾਨ ਵੱਲ ਉਠਦਾ ਸੀ। ਕਈ ਥਾਂ, ਨਦੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਟਕਰਾਟ ਨਾਲ ਹੱਸਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਹਾਸੀ ਫੋਮ ਵਾਂਗ ਸਾਫ਼; ਹੋਰ ਥਾਂ, ਉਸ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਚੋਟੀ-ਵਾਂਗ ਲਟਾਂ ਬਣੀਆਂ, ਅਤੇ ਕਈ ਥਾਂ, ਘੁੰਮਦੇ ਭਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕਈ ਥਾਂ, ਨਦੀ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀ ਸੀ, ਹੋਰ ਥਾਂ ਤੇਜ਼ ਧਾਰ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ; ਇੱਥੇ ਉਹ ਡੂੰਘੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ, ਉਥੇ ਡਰਾਉਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ। ਕਈ ਥਾਂ, ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਨਦੀ ਨਿਸ਼ਪਾਪ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਸੀ; ਕਦੇ-ਕਦੇ ਨਦੀ ਵੱਡੇ ਰੇਤਲੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਫੈਲੀ ਹੋਈ, ਹੋਰ ਥਾਂ ਸਾਫ਼ ਰੇਤ ਨਾਲ ਲਪੇਟੀ ਹੋਈ। ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹੰਸਾਂ, ਸਾਰਸਾਂ ਅਤੇ ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਸਤ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕਈ ਥਾਂ, ਨਦੀ ਕੰਢੇ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਹੋਰ ਥਾਂ ਖਿੜੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਕਈ ਥਾਂ ਕਮਲ-ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ। ਕਈ ਥਾਂ, ਕੁਮੁਦ ਦੇ ਕਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ; ਹੋਰ ਥਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਰੇਣ ਨਾਲ ਮਸਤ ਵਰਗੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ। ਨਦੀ ਮੈਲ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਸਾਫ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਧੀਆ ਦੰਤ-ਧਾਰੀ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਚਰੋਈਆ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਖੇਤਰਾਂ, ਨਦੀਆਂ, ਪਿੰਡਾਂ, ਅਤੇ ਨਦੀ-ਕੰਢਿਆਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਵਨਵਾਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।