ਸੁਣੋ, ਇਹ ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵਾਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦਾ ਤੇਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪੂਰਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਸੰਤ ਰੁੱਤ ਮੁੜ ਆ ਗਈ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਯ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੂੰ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਰੱਖੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਤੁਸੀਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਯਜ੍ਯ ਵਿਧੀਅਨੁਸਾਰ ਕਰਵਾਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਘਨ ਨਾ ਆਵੇ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਸੱਚੇ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਗੁਰੂ ਹੋ। ਇਸ ਯਜ੍ਯ ਦਾ ਸਾਰਾ ਭਾਰ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਹੈ।” ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ।” ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਮਰਦਾਰ ਅਤੇ ਯਜ੍ਯ ਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਧਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਾਹਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹُنਰਮੰਦ ਮਿਸਤਰੀਆਂ, ਬੜ੍ਹਾਈਆਂ, ਖੋਦਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਗਣਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ, ਕਾਰੀਗਰਾਂ, ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਨਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, “ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤੁਸੀਂ ਯਜ੍ਯ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰੋ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਇੱਟਾਂ ਜਲਦੀ ਲਿਆਈਆਂ ਜਾਣ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਤਿਆਰੀਆਂ ਬੜੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਉੱਤਮਤਾ ਨਾਲ ਹੋਣ। ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਣ, ਜਿੱਥੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਕੋਈ ਘਾਟ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਥਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਲਈ ਅਸਥਬਲ, ਸੈਣਿਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਲਈ ਵੱਡੇ ਘਰ ਅਤੇ ਆਰਾਮ-ਕਮਰੇ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਇਰਾਦਿਆਂ ਨਾਲ ਖਾਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਾਤਿ ਜਾਂ ਵਰਗ ਨਾਲ ਭੇਦਭਾਵ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜੋ ਵੀ ਯਜ੍ਯ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕਾਰੀਗਰ ਵੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਬੇਅਦਬੀ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਨਾ ਹੀ ਲਾਲਚ ਜਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਯਥੋਚਿਤ ਆਦਰ, ਉਪਹਾਰ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹਰ ਚੀਜ਼ ਇੰਨੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕਰੋ ਕਿ ਕੋਈ ਘਾਟ ਨਾ ਰਹਿ ਜਾਵੇ।” ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, “ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਕਮੀ ਨਹੀਂ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ, “ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗੇ।” ਫਿਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਕੇ ਆਖਿਆ: “ਪृथਵੀ ਦੇ ਧਰਮੀਕ ਰਾਜਿਆਂ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਸੱਦੋ। ਸਭ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਲੋਕ ਲਿਆਓ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਸਚੇ ਅਤੇ ਵੀਰ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਨੂੰ ਖਾਸ ਆਦਰ ਨਾਲ ਲਿਆਓ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਪੁਰਾਣੇ ਮਿੱਤਰ ਹਨ। ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਸਤਕਰਮੀ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਿਆਓ। ਕੇਕਯ ਦੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਅਤੇ ਧਰਮੀ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਸ਼ੇਰ-ਸਮਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸੱਸੁਰ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਲਿਆਓ। ਅੰਗ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰੋਮਪਾਦ, ਜੋ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਅਤੇ ਆਦਰਯੋਗ ਮਿੱਤਰ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਲਿਆਓ। ਕੋਸਲ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰਾਜਾ ਭਾਨੁਮੰਤ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਵੀਰ ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੀ ਲਿਆਓ। ਪੂਰਬ, ਸਿੰਧ, ਸੌਵੀਰ ਅਤੇ ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬੁਲਾਓ। ਦੱਖਣ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਿੱਤ੍ਰ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਦੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਜਲਦੀ ਲਿਆਓ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਤਮ ਦੂਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੱਦਾ ਭੇਜੋ।” ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਉਚਿਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਫਿਰ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਆਪ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨੀ ਨਾਲ, ਯਜ੍ਯ ਲਈ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਜਿਹੜੇ-ਜਿਹੜੇ ਯਜ੍ਯ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਲੱਗੇ। ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਨ, ਨੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਕੁਝ ਵੀ ਬੇਅਦਬੀ ਜਾਂ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬੇਅਦਬੀ ਨਾਲ ਕੁਝ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਾਤਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।” ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਅਤੇ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉਹ ਸਭ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਤਨ ਲੈ ਕੇ ਆਏ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਆਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਆ ਗਏ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦਾ ਯੋਗ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਯਜ੍ਯ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਉੱਤਮ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮਹਿਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਯਜ੍ਯ-ਸਥਲ ਵੱਲ ਜਾਓ।” ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਇੱਛਿਤ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਯਜ੍ਯ-ਸਥਲ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਚਲੇ, ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਕਲਾ ਵਰਗਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਸ਼ੁਭ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਯਜ੍ਯ-ਸਥਲ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਯਜ੍ਯ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।