ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਘਵ ਰਾਮ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ाली ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ ਮਹਾਂਵੀਰ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਗਿਆ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਚਲੋ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸਾਥੀ ਬਣੀਏ।" ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਰਾਮ ਦੀ ਛਾਂ ਵੱਡਾ ਆਰਾਮ ਸੀ—ਰਾਮ ਹੀ ਸਭ ਦਾ ਰਾਖਾ, ਆਸਰਾ ਤੇ ਮੰਤਵ ਸੀ। ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, "ਸੀਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਸੀਂ ਕਰਾਂਗੀਆਂ, ਤੁਸੀਂ ਰਾਘਵ ਦੀ—ਇਸ ਦੁਖ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਾਂ।" "ਰਾਘਵ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਭਲਾਈ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਯਕੀਨੀ ਕਰੇਗਾ; ਸੀਤਾ, ਇੱਕ ਔਰਤ, ਇੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰੇਗੀ।" ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਉਦਾਸ, ਅਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਥਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਚਿੰਤਤ ਤੇ ਮਨੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ।" "ਜੇ ਕੈਕੇਈ ਅਨਿਆਯਿਕ ਰਾਜ ਕਰੇ, ਬਿਨਾ ਰਾਖੇ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ—ਨਾ ਪੁੱਤਰ, ਨਾ ਧਨ।" "ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਸੱਤਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਈ, ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਲੰਕ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡੇਗੀ?" "ਅਸੀਂ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਸੇਵਕ ਬਣ ਕੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ; ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਜੀਵੀ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ।" "ਜੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਨਿਕਾਲਣ ਵਾਲੀ ਕਠੋਰ ਔਰਤ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਅਧਰਮੀ, ਬੁਰੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਰਹਿ ਸਕਦਾ?" "ਸਭ ਕੁਝ ਦੁਖੀ, ਅਸਹਾਇ ਤੇ ਅਗਵਾਈ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਰਾਮ ਦੇ ਨਿਕਾਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ; ਜਦ ਦਸ਼ਰਥ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਤਬਾਹੀ ਪੱਕੀ ਹੈ।" "ਜੋ ਲੋਕ ਪਾਪੀ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ, ਜ਼ਹਰ ਪੀ ਲਓ, ਜਾਂ ਰਾਘਵ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੋ, ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਓ।" "ਰਾਮ, ਜੋ ਝੂਠੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਕਾਸ਼ਨ ਹੋਇਆ, ਸਾਨੂੰ ਭਰਤ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਰਾਮ, ਗੂੜ੍ਹੇ ਰੰਗ ਵਾਲਾ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ, ਲੰਮੀ ਬਾਹਾਂ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਕੰਧਾ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ—" "ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਸਚ ਬੋਲਦਾ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ, ਨਰਮ, ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗਾ ਸੁਹਣਾ।" "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਹਾਥੀ ਦੀ ਚਾਲ ਵਾਲਾ, ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਥ-ਯੋਧਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਨੇ ਆ ਘੇਰਾ ਹੋਵੇ, ਰਾਘਵ ਲਈ ਰੋ ਪਈਆਂ। ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਘਵ ਲਈ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀਆਂ, ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਰਾਤ ਆ ਗਈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਬੁਝ ਗਈਆਂ, ਗੱਲਾਂ-ਕਹਾਣੀਆਂ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਆਯੋਧਿਆ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟ ਗਈ। ਵਪਾਰੀ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਖੁਸ਼ੀ ਗੁਆਚ ਗਈ, ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਆਯੋਧਿਆ ਅਜਿਹੀ ਹੋ ਗਈ ਜਿਵੇਂ ਤਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਆਕਾਸ਼। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਲਈ ਦੁਖੀ, ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਭਰਾ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਾਂਗ ਰੋਈਆਂ, ਪਰ ਰਾਮ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦੁਖ ਹੋਰ ਵਧ ਗਿਆ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਰੋਈਆਂ, ਪਰ ਰਾਮ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਲਾਪ ਵਧੇਰੇ ਸੀ। ਆਯੋਧਿਆ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਸਮੁੰਦਰ ਜਿਸ ਦੇ ਪਾਣੀ ਹਟ ਗਏ ਹੋਣ; ਗੀਤ, ਤਿਉਹਾਰ, ਨਾਚ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਰੁਕ ਗਏ, ਖੁਸ਼ੀ ਗੁਆਚ ਗਈ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਅਠਾਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਰਚਿਤਾ ਵਾਲ਼ਮੀਕਿ ਨੇ ਲਿਖਿਆ। ਫਿਰ, ਰਾਮ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਰਾਤ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੂਰ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਰਸਤੇ ਤੇ ਵਧਦਾ ਗਿਆ, ਸ਼ੁਭ ਰਾਤ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ; ਉਸ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਭੋਰੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰ ਲਈ। ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਿੰਡਾਂ, ਦੂਰ-ਦੂਰ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਤੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਗੇ ਘੋੜਿਆਂ ਤੋਂ ਤੀਰ ਛੱਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, "ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜਾ ਤੇ ਲਾਲਚ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ—ਸ਼ਰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।" "ਕੈਕੇਈ ਅੱਜ ਕਠੋਰ, ਪਾਪੀ ਤੇ ਬੁਰਾਈ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਹੱਦਾਂ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈ ਤੇ ਅਕੜੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਰਤ ਰਹੀ ਹੈ।" "ਉਹ ਰਾਜਾ ਦੇ ਧਰਮੀ, ਗਿਆਨੀ, ਦਯਾਲੂ ਤੇ ਮਿਹਨਤੀ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਨਿਕਾਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।" "ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਖੀ ਰਹੀ, ਹੁਣ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖ ਸਹੇਗੀ?" "ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜਾ ਬਿਨਾ ਮੋਹ ਦੇ, ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਇਹ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੋਸਲਾ ਦੇ ਮਹਾਂਵੀਰ ਰਾਜਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਫਿਰ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਵੇਦਸ਼੍ਰਤੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਅਗਸਤ ਮੂਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵੱਲ ਚੱਲਿਆ। ਕਾਫੀ ਦੂਰ ਚੱਲ ਕੇ, ਉਹ ਗੋਮਤੀ ਨਦੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਤੇ ਕਿਨਾਰੇ ਗਾਂਵਾਂ ਵਸਦੇ, ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਗੋਮਤੀ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਸਿਆੰਦਿਕਾ ਨਦੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਮੋਰ ਤੇ ਹੰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ। ਰਾਮ ਨੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਉਹ ਖੇਤਰ ਦਿਖਾਇਆ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਮਨੂ ਨੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਚੰਗੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਮਸਤ ਹੰਸ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਚਾਰੀਓਟੀਆਰ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ, ਬੋਲਿਆ, "ਕਦ ਮੈਂ ਫਿਰ ਸਰਯੂ ਦੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗਾ, ਮਾਂ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਾਂਗਾ ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਾਂਗਾ?" "ਮੈਂ ਸਰਯੂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਲਾਲਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਪਰ ਇਹ ਸੁਖ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ, ਰਾਜਿਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਮਾਨਯੋਗ ਹੈ।" "ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਤੀਰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।