ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਥਵਾਹਕ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ, "ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੇਜ਼ ਰਥ ਚਲਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਥ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਲੈ ਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਨਾਗਰਿਕ ਮੇਰੇ ਰਸਤੇ ਦਾ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਣ; ਇਹ ਕੰਮ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕਰ." ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਰਥਵਾਹਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ, ਰਥ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਆਇਆ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਉਹ ਦੋ ਵੀਰ, ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ, ਯੁਕਤ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ, ਅਤੇ ਰਥਵਾਹਕ ਨੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਉਕਸਾਇਆ। ਦਸਰਥ ਨੰਦਨ ਰਾਮ, ਰਥਵਾਹਕ ਨਾਲ, ਰਥ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ, ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਕੁਨ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ। ਹੁਣ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਸਤਾਈਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਰਾਤ ਬੀਤ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਰਾਮ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋਏ ਨਾਗਰਿਕ, ਦੁਖ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੋ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਟੁੱਟ ਗਏ। ਦੁਖ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਲੋਕ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਰਾਮ ਦੀ ਝਲਕ ਵੀ ਨਾ ਪਾ सके। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਮੁਰਝਾਏ ਹੋਏ, ਉਸ ਗਿਆਨੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿਚ, ਦਯਾਲੂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਲੋਕ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲਣ ਲੱਗੇ। "ਉਹ ਨੀਂਦ ਉੱਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਖੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ! ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ, ਜੋ ਚੌੜੀ ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਰਾਮ, ਜੋ ਮਹਾਂਬਲੀ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਚਨ ਦਾ ਪੱਕਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤਪਸਵੀ ਵਾਂਗ ਜੰਗਲ ਦਾ ਰਸਤਾ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਲਿਆ? ਉਹ ਜੋ ਸਦਾ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਸੀ—ਉਹ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਾਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਕਿਵੇਂ ਚਲਾ ਗਿਆ?" "ਆਓ, ਅਸੀਂ ਇਥੇ ਹੀ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਕਰੀਏ ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਵਿਦਾ ਲੈ ਲਈਏ; ਰਾਮ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਜੀਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?" "ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸੁੱਕਾ ਲੱਕੜ ਹੈ; ਆਓ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਅੱਗ ਦਾ ਚਿਤਾ ਜਲਾਈਏ ਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਪਰਵਾਨ ਹੋ ਜਾਈਏ, ਜਾਂ—" "ਅਸੀਂ ਉਸ ਮਹਾਂਬਲੀ, ਨਿਰਵੈਰ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕੀ ਕਹਾਂ? ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਸਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ 'ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਗਿਆ ਸੀ'?" "ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਵੇਖੇਗਾ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਔਰਤਾਂ, ਬੱਚੇ ਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਰਹਿ ਜਾਣਗੇ।" "ਉਸ ਮਹਾਨ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਦੇਖਾਂਗੇ?" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ, ਦੁਖੀ ਗਾਂਵਾਂ ਵਾਂਗ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋਏ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ।" ਫਿਰ, ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ, ਥੋੜਾ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ, ਉਹ ਰਸਤਾ ਭੁੱਲ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਵੱਡੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਰਥ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਸੋਚਦੇ, "ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ, ਭਾਗ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋ ਕੇ?" ਫਿਰ, ਜਿਹੜੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਆਏ ਸੀ, ਉਸੇ ਰਸਤੇ ਤੇ, ਥੱਕੇ ਦਿਲਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੁਖੀ ਲੋਕ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ, ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਅਜਿਗਰ, ਉਹ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਰੋ ਪਏ। "ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਰਾਮ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ, ਚਮਕਦਾ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਕੈਂਡੇ ਦੀ ਝੀਲ ਤੋਂ ਗਰੁੜਾ ਨੇ ਸੱਪ ਲੈ ਜਾਏ ਹੋਣ।" "ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਆਸਮਾਨ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ, ਮਨ ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ।" ਸੋਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਦੁਖ ਅਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕੇ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਤੱਕਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਟ ਚੁਕੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਛੋੜੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਦੁਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਮੌਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਉਹ ਨਾਗਰਿਕ—ਰਾਮ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਕੇ ਮੁੜ ਆਏ—ਸਮਝੋ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੀ ਉੱਡ ਗਈ ਸੀ, ਮਨ ਖੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਤੇ ਸਭ ਹੰਝੂਆਂ ਵਿਚ ਰੋ ਪਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਰੋਣ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਏ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾ ਮਨਾਈ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਅਨੰਦ ਨਾ ਕੀਤਾ; ਵਪਾਰੀ ਆਪਣਾ ਸਮਾਨ ਨਾ ਵੇਖਾ ਰਹੇ, ਵਸਤੂਆਂ ਮਨਮੋਹਣੀਆਂ ਨਾ ਲੱਗੀਆਂ, ਘਰ-ਘਰ ਵਿਚ ਖਾਣਾ ਨਾ ਬਣਿਆ। ਹਰ ਕੋਈ, ਖੋਇਆ ਹੋਇਆ ਧਨ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ 'ਤੇ ਵੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾ ਮਨਾਈ; ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾ ਕੀਤੀ। ਹਰ ਘਰ ਵਿਚ, ਔਰਤਾਂ ਰੋ ਰਹੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਆਏ ਪਤੀ ਨੂੰ ਉਲਾਹਣਾ ਦੇ ਰਹੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਚੁਭਣ ਵਾਲੇ ਅੰਕੂਸ ਵਾਂਗ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ। "ਸਾਨੂੰ ਘਰਾਂ, ਪਤਨੀ, ਧਨ, ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਸੁਖ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ, ਜੇ ਅਸੀਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਾ ਦੇਖੀਏ?" "ਦੁਨਿਆ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸੱਚਾ ਮਨੁੱਖ ਬਚਿਆ ਹੈ—ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਦਾ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਸੇਵਕ ਬਣ ਕੇ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਧਨਿਆ ਹਨ ਉਹ ਦਰਿਆ, ਉਹ ਕਮਲ-ਭਰੇ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਤਲਾਬ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਕਕੁਤਸਥ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇਗਾ।" "ਮਨੋਹਰ ਜੰਗਲ, ਵੱਡੇ ਦਰਿਆ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਜ਼ਹਿਰ-ਭਰੇ ਜੰਗਲ, ਅਤੇ ਪਹਾੜੀਆਂ—ਇਹ ਸਭ ਕਕੁਤਸਥ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇਣਗੇ।" "ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਜੰਗਲ ਜਾਂ ਪਹਾੜ ਰਾਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਵੇਗਾ, ਉਹ ਉਸ ਮਹਿਮਾਨ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਮਕੁਟ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭੇਟਾਂ, ਮੌਸਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲ ਉਪਸਥਿਤ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।" "ਮੌਸਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੀ, ਪਹਾੜ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਦਿਖਾਉਣਗੇ, ਦਇਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜਦ ਉਹ ਆਵੇਗਾ।" "ਪਹਾੜ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਗਾ ਦੇਣਗੇ, ਬਹੁਤ ਅਜੋਕੇ ਤੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਝਰਨੇ ਦਿਖਾਉਣਗੇ।" "ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਦਰੱਖਤ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣਗੇ; ਜਿੱਥੇ ਰਾਮ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਨਾ ਡਰ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਪਰਾਜਯ ਹੋ ਸਕਦੀ।" "ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਹਾਂਬਲੀ, ਦਸਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹੈ; ਉਹ ਦੂਰ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਆਓ ਅਸੀਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰੀਏ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ, ਰਾਮ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿਚ, ਉਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੇ, ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ, ਦੁਖ-ਦਰਦ ਤੇ ਵਿਲਾਪ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੀਤਾ, ਰਥ 'ਤੇ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ।