ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਇਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯੱਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਤੇਰੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰੀਤਮ। ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ—ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ—ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ; ਜਦ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੂੰ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਦੇਖਾ। ਜਦ ਤੂੰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਰੁੱਖ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਉਖੜ ਗਈਆਂ ਹਨ ਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਡ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਹਨ, ਉਹ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉਠ ਕੇ ਰੋ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਛੀ ਵੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਰੁੱਖਾਂ 'ਚ ਅਡੋਲ ਹਨ, ਨਾਂ ਖਾਣ ਜਾਂ ਉਡਣ 'ਚ, ਉਹ ਵੀ ਤੈਨੂੰ—ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ—ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਤੇਰੀ ਵਾਪਸੀ ਲਈ ਪਕਾਰਿਆ, ਉਹਥੇ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਰੋਕ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਵੀ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਰਥ ਤੋਂ ਖੋਲ੍ਹਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿਗਾ ਕੇ, ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੈ ਗਿਆ। ਤਮਸਾ ਨਦੀ ਦੇ ਸੁਹਣੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਸੀਤਾ ਵਲ ਵੇਖ ਕੇ ਸਉਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਸਾਡੀ ਪਹਿਲੀ ਰਾਤ ਹੈ, ਸਉਮਿਤ੍ਰ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੀ। ਤੇਰੀ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਸੁਭ ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਮਨ 'ਚ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਆਉਣ ਦੇ।" "ਵੇਖ, ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਜੰਗਲ ਸੁੰਨੇ ਪਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰੋ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਠਿਕਾਣਿਆਂ 'ਚ ਛੁਪੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਅੱਜ, ਅਯੋਧਿਆ ਸ਼ਹਿਰ—ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ—ਸਾਡੇ ਵਿਛੋੜੇ 'ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰੇਗੀ, ਉਸ ਦੇ ਨਰ-ਨਾਰੀ।" "ਲੋਕ, ਜੋ ਪਿਤਾ ਦੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਤੈਨੂੰ, ਮੈਨੂੰ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਤੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨਗੇ। ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਵਿਰਲੇ ਮਾਤਾ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਹੈ; ਕਦੇ ਉਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਰੋ-ਰੋ ਕੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਨਾ ਹੋ ਜਾਣ।" "ਭਰਤ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਤੇ ਕਾਮ ਦੇ ਉਚਿਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇਵੇਗਾ। ਭਰਤ ਦੀ ਦਇਆ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੋਚ ਕੇ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਮੈਨੂੰ ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਤਾ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।" "ਹੇ ਸਉਮਿਤ੍ਰ, ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਕਰਤਵ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈਂ, ਮੈਨੂੰ ਪਿਛਾ ਕੇ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ 'ਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ।" "ਇਹ ਰਾਤ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸੋਵਾਂਗਾ; ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਕਈ ਢੰਗ ਹਨ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵੀ ਕਿਹਾ, "ਘੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਦਾ ਚੌਕਸ ਰਹੋ, ਹੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ!" ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ, ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ 'ਤੇ, ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਚਾਰਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ, ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਰਥਚਾਲਕ ਨੇ ਰਾਮ ਦਾ ਬਿਸਤਰਾ ਸਉਮਿਤ੍ਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਤਮਸਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ, ਰਾਮ ਸੀਤਾ ਤੇ ਸਉਮਿਤ੍ਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲੇਟ ਗਿਆ। ਜਦ ਰਾਮ, ਥੱਕਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲੇਟਾ ਤੇ ਸੁਤ ਗਿਆ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਥਚਾਲਕ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਅਨੇਕ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੀ। ਸਉਮਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗ ਕੇ, ਤਮਸਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਰਥਚਾਲਕ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਸੁਣਾਏ। ਦੂਰਲੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਾਤ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗੁਜਾਰੀ। ਸਵੇਰੇ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਮ ਨੇ, ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਲਛਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਸਉਮਿਤ੍ਰੀ, ਵੇਖ, ਇਹ ਨਾਗਰਿਕ, ਆਪਣੇ ਘਰ-ਵਾਸਤੇ ਭੁੱਲ ਕੇ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਰੁੱਖਾਂ ਹੇਠਾਂ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।" "ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਨਾਗਰਿਕ ਆਪਣੀ ਨਿਸ਼ਚੈ 'ਤੇ ਅਡੋਲ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਨ, ਪਰ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਮੁੜਦੇ।" "ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਸੁੱਤੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਬਿਨਾ ਡਰ, ਰਸਤਾ ਤਿਆ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।" "ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਭਗਤ ਨਾਗਰਿਕ, ਜੋ ਰੁੱਖਾਂ ਹੇਠਾਂ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਸੁੱਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਹੋਰ ਨਾ ਸੁੱਤੇ ਰਹਿਣ।" "ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਦੁੱਖੀ ਹੋਏ ਹਨ, ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲੇ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਦੁੱਖ ਨਾ ਦੇਈਏ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ, ਧਰਮ-ਸਰੂਪ ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਕਿਹਾ, "ਸਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ; ਆਓ, ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੀਏ।" ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਰਥਚਾਲਕ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਰਥ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਜੋੜੋ; ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਇੱਥੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲੋ, ਹੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ!" ਰਥਚਾਲਕ ਨੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਚੰਗੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਰਥ ਜੋੜਿਆ, ਤੇ ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਬਲਵਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਯੋਧਿਆਂ 'ਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਰਥ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਸੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਚੜ੍ਹੋ। ਸਭ ਕੁਝ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ।" ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਤਮਸਾ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ, ਜੋ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਹ ਰਹੀ ਸੀ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ। ਪਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਰਾਮ, ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੜਕ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜੋ ਕੰਡਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਪਰ ਡਰਪੋਕਾਂ ਲਈ ਡਰਾਉਣੀ। ਫਿਰ, ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਣ ਲਈ, ਰਾਮ ਨੇ ਰਥਚਾਲਕ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਰਥ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੋੜੋ, ਹੇ ਰਥਚਾਲਕ, ਤੇ ਚਲੋ।" "ਕੁਝ ਦੌੜ ਕੇ, ਰਥ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਮੋੜੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਦਿਸਾ ਦਾ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗੇ; ਇਹ ਕੰਮ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕਰਨਾ।" ਰਾਮ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਥਚਾਲਕ ਨੇ ਐਸਾ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਥ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੋ ਬੀਰ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ, ਤੇ ਰਥਚਾਲਕ ਨੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਉਕਸਾਇਆ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ, ਰਾਮ, ਸੀਤਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਦੁਖੀ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ।