ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ, ਤਿੰਨੇ ਪੈਦਲ ਹੀ, ਆਪਣੇ ਕਦਮ ਇਕੱਠੇ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਵਲ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਰਾਮ ਜੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਦਯਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਆ ਰਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਰਥ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡਣਾ ਉਚਿਤ ਨਾ ਸਮਝਿਆ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਜੀ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਰਾਮ! ਸਾਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੱਛੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ। ਇਹ ਜੋ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਕੜੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਵੇਖੋ, ਵਾਜਪੇਯ ਯਜਨ ਤੋਂ ਮਿਲੀਆਂ ਛਤਰੀਆਂ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਪਿੱਛੋਂ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜਦ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਸਾੜ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਛਤਰੀ ਨਹੀਂ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਵਾਜਪੇਯ ਦੀਆਂ ਛਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛਾਂ ਦਿਆਂਗੇ। ਜਿਹੜਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਸਾਡੇ ਮਨ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੱਛੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵੇਦ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪੂੰਜੀ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੀਆਂ ਧਰਮਪਤਨੀਆਂ ਵੀ, ਜੋ ਨੇਕ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਦੇ ਪੰਥ ਉੱਤੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ? ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਬੁੱਢੇ, ਹੰਸਾਂ ਵਰਗੇ ਚਿੱਟੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸਿਰਾਂ ਨਾਲ, ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ, ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਓ। ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯਜਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਆਰੰਭ ਕੀਤੇ, ਅਜੇ ਅਧੂਰੇ ਪਏ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ, ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ; ਜਦ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਭਗਤੀ ਦਿਖਾਓ। ਜਿਹੜੇ ਰੁੱਖ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੇ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਖੜ ਕੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਡ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਰੋ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਪੰਛੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਰੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਚੁੱਪਚਾਪ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਨਾ ਭੋਜਨ ਕਰ ਰਹੇ, ਨਾ ਚਲ ਰਹੇ, ਉਹ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਹੋ, ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਪਸੀ ਲਈ ਪੁਕਾਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਰਾਹ ਰੋਕਦਾ ਜਾਪਿਆ। ਫਿਰ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਰਥ ਦੇ ਥੱਕੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮੋੜਿਆ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੈ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ, ਸੁਹਾਵਣੀ ਤਮਸਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਆ ਕੇ ਠਹਿਰ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਸੀਤਾ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਲਕਸ਼ਮਣ! ਇਹ ਸਾਡੀ ਪਹਿਲੀ ਰਾਤ ਹੈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ। ਤੇਰਾ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਸੁਖਮਈ ਹੋਵੇ, ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਆਵੇ। ਤੂੰ ਵੇਖ, ਕਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲ ਖਾਲੀ ਜਾਪ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਰੋ ਰਹੇ ਹੋਣ; ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਅੱਜ, ਅਯੋਧਿਆ ਨਗਰੀ—ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ—ਸਾਡੀ ਵਿਛੋੜੀ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਰੋਵੇਗੀ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਲੋਕ, ਜੋ ਪਿਤਾ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ, ਹੇ ਵੀਰ, ਤੇਰੇ, ਮੇਰੇ, ਅਤੇ ਭਰਤ-ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੀ ਵਿਛੋੜੀ ਉੱਤੇ ਦੁੱਖੀ ਹੋਣਗੇ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਂ ਲਈ ਚਿੰਤਤ ਹਾਂ; ਕਦੇ ਉਹ ਅਸੀਂ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਅੰਨ੍ਹੇ ਨਾ ਹੋ ਜਾਣ। ਪਰ ਭਰਤ, ਜੋ ਮਨੋਂ ਧਰਮੀ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਤਾ-ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ ਨਾਲ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇਵੇਗਾ। ਭਰਤ ਦੀ ਦਇਆ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਫਰਜ ਨਿਭਾ ਕੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹੈਂ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਮਦਦ ਕਰ। ਅੱਜ ਦੀ ਰਾਤ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸੋਵਾਂਗਾ; ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਭਾਲ ਕਰ, ਹੇ ਮਿੱਠੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ।” ਜਦ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਚਾਰਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਹੀ ਟਿਕਿਆ। ਫਿਰ, ਸ਼ੁਭ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਲਈ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਖੱਟ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਤਮਸਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਉਸ ਖੱਟ ਉੱਤੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਲੇਟ ਗਏ। ਜਦ ਰਾਮ ਜੀ, ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸੁੱਤੇ, ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਤ ਭਰ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਗੁਣ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਜਾਗ ਕੇ ਬਿਤਾਈ। ਜਿਵੇਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਦੇ ਰਹੇ, ਸਵੇਰ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਉਹ ਤਮਸਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਉਸ ਰਾਤ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਤਮਸਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਕੰਢੇ, ਜਿੱਥੇ ਗਾਂਆਂ ਦੇ ਰਿਝੇ ਹੋਏ ਝੁੰਡ ਸਨ, ਉਥੇ ਵਿਅਤੀਤ ਕੀਤੀ। ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੇਖ, ਇਹ ਜੋ ਨਗਰ ਵਾਸੀ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਰੁੱਖਾਂ ਹੇਠਾਂ ਪਏ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਦੇ; ਇਹ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਵੀ ਦੇ ਦੇਣਗੇ, ਪਰ ਆਪਣਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਗੇ। ਜਦ ਤਕ ਇਹ ਲੋਕ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਜਲਦੀ ਰਥ 'ਚ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਬਿਨਾ ਡਰ ਦੇ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇੱਕਸ਼ਵਾਕੁ ਨਗਰ ਦੇ ਇਹ ਭਗਤ ਨਾਗਰਿਕ ਹੁਣ ਹੋਰ ਨਾ ਜਾਗਣ, ਜੋ ਰੁੱਖਾਂ ਹੇਠਾਂ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਹਨ। ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪਾਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਹਟਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਤਮਸਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਰਾਤ ਕੱਟੀ, ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ।