ਰਾਮ ਜੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨੌਜਵਾਨ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਕਲ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਬਹੁਤ ਪੱਕਾ ਸੀ। ਉਹ ਬੜੀ ਹੀ ਨਰਮਤਾ ਅਤੇ ਵੀਰਤਾ ਵਾਲੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਪਰਪੂਰਨ ਸਨ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਡਰ-ਭੈ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਚਮੁਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਯੋਗ ਸਵਾਮੀ ਸਨ। ਰਾਜਸੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਅਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਵਜੋਂ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਰ ਵਧ ਗਈ। ਰਾਮ ਜੀ, ਸਮਿਤ੍ਰੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਜੂਆਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੀਆਂ ਨੇਕੀਆਂ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦੇ ਜਾਪਦੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹੋਣ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲਏ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਗਿਆਨ, ਉਮਰ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉਮਰ ਕਰਕੇ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ, ਦੂਰੋਂ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲਣ ਲੱਗੇ: "ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਘੋੜਿਆਂ, ਵਾਪਸ ਮੁੜੋ! ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਨਾ ਜਾਓ। ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਵਾਮੀ ਲਈ ਠੀਕ ਹੈ।" ਸਭ ਜੀਵ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਘੋੜੇ, ਬੋਲਣ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਸਾਡੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਵਾਪਸ ਮੁੜੋ। ਤੁਹਾਡਾ ਸਵਾਮੀ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ, ਧਰਮੀ, ਵੀਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਉੱਚ ਸੰਕਲਪ ਤੇ ਡਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਾ ਕਿ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣਾ। ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਅਚਾਨਕ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰ ਆਏ। ਫਿਰ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਦੀਕ-ਨਜ਼ਦੀਕ ਰੱਖ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਪੈਦਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਰਾਮ ਜੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਰਥ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਨਹੀਂ ਸਕੇ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: "ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਵ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਾਵ ਰੱਖਦੇ ਹੋ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗਾਂ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਕੰਧਿਆਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਕੇ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਹਨ।" "ਇਹ ਛਤਰੀਆਂ, ਜੋ ਵਾਜਪੇਯ ਯਗਨ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਹਨ, ਮੀਂਹ ਮਗਰੋਂ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਪਿੱਛੇ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ 'ਚ ਛਤਰੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਵਾਜਪੇਯ ਛਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛਾਂ ਦੇਵਾਂਗੇ।" "ਜੋ ਸੰਕਲਪ ਸਾਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੈਦਿਕ ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਾਉਂਦੇ, ਉਹ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਪਿੱਛੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਵੈਦ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਾਡੀ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੀਆਂ ਪਤਨੀਵਾਂ, ਜੋ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ।" "ਤੁਾਡੇ ਜਾਣ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਖੜੇ ਹਾਂ?" "ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਸਫੇਦ ਵਾਲਾਂ, ਹੰਸਾਂ ਵਾਂਗ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ।" "ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਕਈ ਯਗਨ ਅਧੂਰੇ ਪਏ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹੋਣੀ, ਪਿਆਰੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।" "ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ—ਚਲਦੇ ਤੇ ਨਾ-ਚਲਦੇ—ਭਾਵਕ ਹਨ; ਜਦ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਭਾਵਕਾਂ ਲਈ ਭਾਵ ਦਿਖਾਓ।" "ਜੋ ਰੁੱਖ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜ ਕੇ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਡਦੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੇ, ਉਹ ਜਾਪਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈ।" "ਪੰਛੀ, ਜੋ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੇ ਹਿਲ-ਜਲ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ, ਰੁੱਖਾਂ 'ਤੇ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ 'ਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਜਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉੱਥੇ ਹਨੇਰਾ ਆ ਗਿਆ, ਜਾਪਦਾ ਸੀ ਕਿ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰੋਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਵੀ, ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਰਥ ਤੋਂ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਮੋੜਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੈ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਚਾਲੀ-ਛੇਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਜੀ, ਤਮਸਾ ਨਦੀ ਦੇ ਸੁਹਣੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਟਿਕ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਸਮਿਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: "ਸਮਿਤ੍ਰੀ, ਇਹ ਸਾਡੀ ਪਹਿਲੀ ਰਾਤ ਹੈ, ਜੰਗਲ 'ਚ ਭੇਜੇ ਹੋਏ; ਤੇਰਾ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਆਣ ਦੇ।" "ਵੇਖ, ਜੰਗਲ ਚਾਰਾਂ ਪਾਸੇ ਸੁੰਨ ਹੋਏ ਪਏ ਹਨ, ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਰੋ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਠਿਕਾਣਿਆਂ 'ਚ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।" "ਅੱਜ, ਅਯੋਧਿਆ ਸ਼ਹਿਰ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਸਾਡੇ ਪਿਛਲੇ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ—ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤਾਂ—ਨਾਲ, ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇਗੀ।" "ਲੋਕ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਦੇ ਕਈ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਭਾਵਕ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਮੈਨੂੰ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਤੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਰੋਣਗੇ।" "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਤਾ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਰੋ-ਰੋ ਕੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਨਾ ਹੋ ਜਾਣ।" "ਭਰਤ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਧਰਮੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਤੇ ਕਾਮ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇਵੇਗਾ।" "ਭਰਤ ਦੀ ਦਇਆ ਬਾਰੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੋਚ ਕੇ, ਹੇ ਵੀਰ ਬਾਹੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਮਾਤਾ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।" "ਹੇ ਨਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਕਰਤੱਵ ਨਿਭਾ ਕੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ।" "ਇਹ ਰਾਤ, ਸਮਿਤ੍ਰੀ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸੌਣਗਾ; ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ, ਜਦ ਕਿ ਜੰਗਲ ਦੇ ਕਈ ਥਾਂ ਹਨ।" "ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ: 'ਹਮੇਸ਼ਾ ਘੋੜਿਆਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਰੱਖ, ਹੇ ਨਰਮ ਦਿਲ ਵਾਲੇ।'" "ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ, ਜਦ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਚਾਰਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਰਹਿਆ।" "ਸ਼ੁਭ ਸਾਂਝ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਆਉਣ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਥਚਾਲਕ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਬਿਸਤਰਾ ਸਮਿਤ੍ਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਜੀ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਿਰਹ-ਭਾਵਨਾ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਸੁੰਨ-ਸੁਆਲੇ, ਤੇ ਰਾਤ ਦੀ ਨਰਮਤਾ ਵਿਚ, ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਤੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ।