ਜਦੋਂ ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੇ ਬੜੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਤਦ ਵੀ ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵਚਨ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ। ਰਾਮ ਨੇ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਰਮਤਾ ਨਾਲ, ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੋ ਪਿਆਰ ਤੇ ਆਦਰ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਭਾਰਤ ਲਈ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਿਖਾਓ। ਭਾਰਤ, ਜੋ ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਪ੍ਰਿਆ ਹੈ ਤੇ ਉੱਚ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰੇਗਾ। ਉਹ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਮਰ ‘ਚ ਛੋਟਾ ਹੈ, ਪਰ ਬੁੱਧੀ ਵਿਚ ਪੱਕਾ, ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਬਹਾਦਰ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ; ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਤੁਹਾਡਾ ਯੋਗ ਸੁਆਮੀ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਰਾਜਸੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ ਤੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੁਸੀਂ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।” ਰਾਮ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ, “ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਤੁਸੀਂ ਭੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰੋ।” ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਮ ਵਲ ਲਗਨ ਹੋਰ ਵਧਦੀ ਗਈ। ਰਾਮ ਦੇ ਅੱਖਾਂ ਹੰਜੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ; ਉਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਨੇਕੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਲ ਖਿੱਚ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਉਸ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਣ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਉਮਰ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਅੱਗੇ ਵਧੇ ਹੋਏ, ਦੋਹਾਂ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਆਪਣੇ ਕੰਧੇ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ, ਦੂਰੀ ਤੋਂ ਬੋਲ ਪਏ, “ਹੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲੇ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ, ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾਓ! ਤੁਸੀਂ ਅੱਗੇ ਨਾ ਵਧੋ—ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਘੋੜੇ, ਬੋਲਣੀ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਸਾਡੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਓ। ਤੁਹਾਡਾ ਮਾਲਕ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ, ਧਰਮਾਤਮਾ, ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਉੱਚ ਵਚਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਵਾਪਸ ਸ਼ਹਿਰ ਲੈ ਆਓ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਨਾ ਲਿਜਾਓ।” ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਉਹ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਰਥ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਉਤਰੇ। ਫਿਰ, ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੈਦਲ ਹੀ, ਆਪਣੇ ਕਦਮ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ। ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਸਹਾਨੁਭੂਤੀ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਰਥ ਤੇ ਛੱਡ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੇ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਤੁਰ ਪਏ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮਨ ਵਿਚ ਚਿੰਤਿਤ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲੇ, “ਸਾਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹੋ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਕੰਧਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਅੱਗ ਦੇ ਹਵਨ-ਕੁੰਡ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਹਨ। ਵੇਖੋ, ਵਾਜਪੇਯ ਯੱਗਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਛਤਰੀਆਂ ਵੀ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਮੁਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੱਦਲ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਛਤਰੀ ਨਹੀਂ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਵਾਜਪੇਯ ਛਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛਾਂ ਦਿਆਂਗੇ।” ਉਹ ਬੋਲੇ, “ਜੋ ਨਿਸ਼ਚੈ ਸਾਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੱਛੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ, ਵੇਦ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਾਡੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵੀ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਵਿਚ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣਗੀਆਂ।” ਉਹਨਾਂ ਆਖਿਆ, “ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਖੜੇ ਹਾਂ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੀ ਬਚਦਾ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਓ; ਸਾਡੇ ਸਿਰ ਹੰਸਾਂ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟੇ, ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਾਂ।” ਉਹ ਬੋਲੇ, “ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯੱਗ ਅਧੂਰੇ ਪਏ ਹਨ, ਉਹ ਪੂਰੇ ਹੋਣਗੇ ਤਾਂ ਹੀ ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਵਾਪਸ ਆਓਗੇ। ਇੱਥੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਜਿੰਦੇ ਤੇ ਅਜੰਦੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਭਗਤ ਹਨ; ਜਦ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਭਗਤਾਂ ਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਉਖੜ ਗਈਆਂ ਹਨ ਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਡ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਣ ਨਾ ਸਕਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਵੀ ਰੋ ਰਹੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। ਪੰਛੀ ਵੀ, ਜੋ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੋਏ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਭੋਜਨ ਤੇ ਚਲਣ ਵਿਚ ਰੁਕ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਹੋ, ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।” ਜਦੋਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦਾ ਰਸਤਾ ਰੋਕ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਵੀ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਰਥ ਤੋਂ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਲ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਕੇ, ਹਨੇਰੇ ਨੇੜੇ ਲੈ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਮ, ਸੁਖਦਾਇਕ ਤਮਸਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਠਹਿਰ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਸਉਮਿਤ੍ਰ, ਇਹ ਸਾਡੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਰਾਤ ਹੈ; ਤੇਰਾ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਲਿਆ।” ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਵੇਖ, ਕਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲ ਖਾਲੀ ਜਾਪਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਰੋ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਵਿਚ ਚੁੱਪ ਹੋਏ ਹਨ। ਅੱਜ, ਅਯੋਧਿਆ ਨਗਰੀ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ, ਸਾਡੇ ਵਿਛੋੜੇ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਉਸ ਦੇ ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਰੋ ਰਹੇ ਹੋਣਗੇ। ਲੋਕ, ਜੋ ਰਾਜੇ ਦੇ ਅਨੇਕ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੇਰੇ, ਮੇਰੇ, ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਤੇ ਭਰਤ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਤੇ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋਣਗੇ।” ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਂ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹਾਂ; ਕਦੇ ਉਹ ਸਾਡੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਨਾ ਹੋ ਜਾਣ। ਪਰ ਭਰਤ, ਜੋ ਮਨ ਤੋਂ ਧਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਤੇ ਕਾਮ ਨਾਲ ਜੋੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੰਤੋਖ ਦੇਵੇਗਾ।” ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਭਰਤ ਦੀ ਦਇਆ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੋਚ ਕੇ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਲਈ ਚਿੰਤਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹੇ ਪੁਰਖਸ਼ੀਰੋਮਣਿ, ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਕਰਤੱਬ ਨਿਭਾ ਲਿਆ ਕਿ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆਇਆ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰ।