ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ ਗਏ, ਉਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਚੋਂ ਦੁੱਖ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲੀ ਪਾਣੀ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਚੌਂਤੀਆਂ ਸਰਗਾ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ, ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲੀ ਕਾਵਿ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਰਚਿਆ, ਉਹ ਖਤਮ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਪੰਜਵਾਂ-ਚੁੰਚਲ ਸਰਗਾ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਰਤਾ ਸੱਚੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਪਏ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਰਾਜਾ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਿਤਰ ਅਤੇ ਰਖਵਾਲਾ, ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਕਾਰਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਲੋਕ ਰਾਮ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੇ ਰਹੇ। ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਮ, ਜੋ ਨਾਮੀ ਅਤੇ ਗੁਣਵਾਨ ਸੀ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਗਰ-ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਕਕੁਤਸਥ, ਜੋ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੋ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਆਦਰ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਭਰਤ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿਖਾਓ। ਉਹ, ਜੋ ਉੱਚ ਆਚਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਪਿਆਰੇ ਅਤੇ ਲਾਭਕਾਰੀ ਕੰਮ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰੇਗਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਛੋਟਾ ਹੈ, ਪਰ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ, ਨਰਮ ਅਤੇ ਵੀਰਤਾ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਹੀ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੂਰ ਕਰੇਗਾ। ਉਹ ਰਾਜਸੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਵੀ, ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨੋ। ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਜੰਗਲ ਜਾਣ 'ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਵੀ, ਮੇਰੀ ਇਜ਼ਤ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰੋ।" ਜਿੰਨਾ ਵਧ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਇਆ, ਉਤਨਾ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਰਾਮ ਅਤੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਆਪਣੀ ਵਿਰਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਦੁੱਗਣੇ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ, ਜੋ ਗਿਆਨ, ਉਮਰ ਅਤੇ ਤਾਕਤ 'ਚ ਅੱਗੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉਮਰ ਕਰਕੇ ਕੰਪ ਰਹੇ ਸਨ, ਦੂਰੋਂ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ: "ਓ ਰਾਮ ਦੇ ਰਥ ਨੂੰ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲੇ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ, ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜाओ! ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਨਾ ਜਾਓ। ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੈ।" ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਘੋੜੇ, ਬੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਸਾਡੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾਓ। ਤੁਹਾਡੇ ਮਾਲਕ, ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ, ਧਰਮੀ, ਵੀਰ ਅਤੇ ਉੱਚ ਵਚਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਨਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਹ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਦੁਖ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿੰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰ ਆਇਆ। ਫਿਰ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੈਦਲ ਚੱਲਣ ਲੱਗਾ, ਪਗ ਪਗ ਨਾਲ, ਮਨ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਲਗਾ ਕੇ। ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਰਥ 'ਤੇ ਛੱਡ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਿਆ। ਰਾਮ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਚਿੰਤਤ ਅਤੇ ਡੂੰਘੇ ਦੁਖੀ ਸਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕਹੇ: "ਸਾਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੱਛੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹੋ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗਾਂ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੀਆਂ ਹਨ, ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।" "ਇਹ ਛਤਰੀਆਂ, ਜੋ ਵਾਜਪੇਯ ਯਜਨਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਸਾਡੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਖਤਮ ਹੋਣ 'ਤੇ ਬਦਲ।" "ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਿਸ਼ ਨਾਲ ਝਲਸ ਰਹੇ ਹੋ ਅਤੇ ਛਤਰੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਵਾਜਪੇਯ ਛਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛਾਂ ਦੇਵਾਂਗੇ।" "ਜੋ ਨਿਰਣੈ ਸਾਡੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੇਦ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ।" "ਵੇਦ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਨ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਗੇ, ਅਤੇ ਸਾਡੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ।" "ਤੁਸੀਂ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਦੇਵੋਤਾ ਹੋ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਲਈ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਖੜੇ ਹਾਂ, ਕੀ ਬਚਦਾ ਹੈ?" "ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਸਾਡੇ ਸਿਰ ਝੁਕ ਕੇ, ਸਫੈਦ ਬੱਤਖਾਂ ਵਾਂਗ ਵਾਲ, ਨਮ੍ਰਤਾ ਭਰੀ ਚਾਲ, ਧੂੜ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ।" "ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਕਈ ਯਜਨ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹੋਣੀ, ਪਿਆਰੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ।" "ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਨਾ ਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਜਦ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਪਿਆਰ ਦਿਖਾਓ।" "ਤੁਸੀਂ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਉਹ ਦਰੱਖਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਉਖੜ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਡ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੱਛੇ ਆ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਉਹ ਤਰਲ ਹੋ ਕੇ ਰੋ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਪੰਛੀ, ਜੋ ਨਾ ਖਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਨਾ ਹਿਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਦਰੱਖਤਾਂ 'ਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ 'ਤੇ ਦਇਆ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਜਦ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਲਈ ਰੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਹਨੇਰਾ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਦਾ ਰਾਹ ਰੋਕ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਰਥ ਦੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਘੋੜੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਘੁੰਮਾਇਆ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੈ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਛਿਆਲੀ-ਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸੁਣੋ। ਫਿਰ ਰਾਘਵ ਨੇ ਤਮਸਾ ਨਦੀ ਦੇ ਸੁਹਣੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਰੁਕ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ: "ਇਹ ਸਾਡੀ ਪਹਿਲੀ ਰਾਤ ਹੈ, ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਾਂ; ਤੇਰਾ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਉਦਾਸ ਨਾ ਕਰ।" "ਦੇਖ, ਜੰਗਲ ਚਹਿਰੇ-ਚਹਿਰੇ ਖਾਲੀ ਪਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਰੋ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਜਦੋਂ ਜਾਨਵਰ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਆਪਣੀਆਂ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛੁਪੇ ਹੋਏ ਹਨ।