ਸੁਮਿਤਰਾ ਰਾਣੀ ਨੇ ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ ਕੋਲ ਬੈਠ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਢਾੜਸ ਦਿੰਦੀਆਂ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਵੇਖੇਂਗੀ। ਤੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂ ਵਾਂਗ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਆਪਣੇ ਜਲ ਨੂੰ ਵਗਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਹੰਝੂ ਵਗਾ ਦੇਵੇਂਗੀ। ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਦਾਤਾ ਹੈ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵੇਗਾ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਨਰਮ, ਮੋਟੀਆਂ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਪੈਰ ਦਬਾਏਗਾ। ਜਦ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵੀਰ ਬੱਚੇ ਨੂੰ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਵੇਖੇਂਗੀ, ਤੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਨ੍ਹਾ ਦੇਵੇਂਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਲਾਈਨ ਪਾਣੀ ਵਗਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।” ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਤੇ ਨਿਸ਼ਪਾਪ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿੰਦਿਆਂ, ਸੁਮਿਤਰਾ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ। ਜਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣੇ, ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਸਾਰਾ ਦੁੱਖ ਉੱਡ ਗਿਆ, ਬਿਲਕੁਲ ਅਜਿਹਾ ਜਿਵੇਂ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਚੌਂਤਾਲੀਵਾਂ ਸਰਗ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਲਿਖਿਆ। ਹੁਣ ਪੈਂਤਾਲੀਵਾਂ ਸਰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਲੋਕ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਸਦੇ ਅਸਲ ਸ਼ੌਰਿਆ ਦੇ ਆਸ਼ਿਕ, ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਤਾ ਤੇ ਦੋਸਤ ਸੀ, ਆਪਣਾ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਮੁੜ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਣਾ ਨਾ ਛੱਡਿਆ। ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਰਾਮ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ, ਚੌਦਵੀ ਦੇ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਪਿਆਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਵਲੋਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕਰ ਲਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੀ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੋ ਪਿਆਰ ਤੇ ਆਦਰ ਤੁਸੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਭਾਰਤ ਲਈ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਉ। ਉਹ ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਵਾਲਾ, ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਲਾਡਲਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਲਾਈ ਤੇ ਸੁਖ ਕਰੇਗਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਛੋਟਾ ਹੈ, ਪਰ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ, ਨਰਮ ਤੇ ਵੀਰਤਾ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਯੋਗ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰੇਗਾ। ਉਹ ਰਾਜਸੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੁਸੀਂ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਮੰਨੋ। ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਉਸਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰੋ।” ਜਿੰਨਾ ਵਧ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਫੋਲੋ ਕੀਤਾ, ਉੱਨਾ ਹੀ ਲੋਕ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਤਰਸਦੇ ਰਹੇ। ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਲ ਖਿੱਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ, ਗਿਆਨ, ਉਮਰ ਤੇ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ, ਵੱਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗ, ਆਪਣੇ ਕੰਬਦੇ ਸਿਰਾਂ ਨਾਲ ਦੂਰੋਂ ਬੋਲ ਪਏ, “ਓ ਰਾਮ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ, ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾਓ! ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਨਾ ਜਾਓ। ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਮਾਲਕ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਸਭ ਜੀਵ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਘੋੜੇ, ਬੋਲ ਸੁਣਦੇ ਹਨ; ਤਾਂ, ਸਾਡੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾਓ। ਤੁਹਾਡਾ ਮਾਲਕ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ, ਧਰਮੀ, ਵੀਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਤੇ ਅਡਿੱਗ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਆਓ, ਜੰਗਲ ਨਾ ਲਿਜਾਓ।” ਇਹ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰ ਆਇਆ। ਫਿਰ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੈਦਲ ਹੀ, ਪੈਰ ਪੈਰ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਕੇ ਰਥ ਤੇ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਜਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਸਾਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਗ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਮੱਥਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਵੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੈ। ਵੇਖ, ਇਹ ਛਤਰ, ਜੋ ਵਾਜਪੇਯ ਯਗਿਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਹਨ, ਸਾਡੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਮੁਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੱਦਲ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਛਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਵਿਚ ਤਪਦਾ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਵਾਜਪੇਯ ਛਤਰਾਂ ਨਾਲ ਤੇਨੂੰ ਛਾਂ ਦਿਆਂਗੇ। ਜੋ ਨਿਸ਼ਚੈ ਸਾਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵੇਦ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਸਾਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਨ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵੀ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿਚ ਹਨ। ਤੇਰੇ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਜਦ ਤੂੰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈਂ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ?” “ਅਸੀਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਸਾਡੇ ਸਿਰ ਹੰਸਾਂ ਵਰਗੇ ਚਿੱਟੇ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਤੂੰ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾ। ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯਜਮਾਨਾਂ ਦੇ ਯਗ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਤੇਰੇ ਵਾਪਸੀ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਚੱਲਦੇ ਤੇ ਅਚੱਲ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਦ ਉਹ ਤੇਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪਿਆਰ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰ। ਦਰੱਖਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਉਖੜ ਗਈਆਂ ਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਡ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੇ, ਉਹ ਵੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਡਦੇ ਹੋਏ ਰੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੰਛੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੇ ਬੈਠੇ, ਨਾ ਖਾ ਰਹੇ, ਨਾ ਹਿਲ ਰਹੇ, ਉਹ ਵੀ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਤੇ ਦਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੈਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।” ਜਦ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਲਈ ਪੁਕਾਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਰਾਹ ਰੋਕ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਵੀ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਰਥ ਤੋਂ ਖੋਲ੍ਹਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਮੋੜਿਆ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੈ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਅੱਗੇ ਵਧੀ।