ਰਾਮ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਪਛਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੇਕਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ। ਹਮੇਸ਼ਾ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹੌਲੀ ਤੇ ਸੁਹਾਵਣੀ ਹਵਾ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮੀ, ਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਠੰਢ—ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਠਾ ਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਠੰਢਾ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਛੁਹ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਖੁਦ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਟਿਮਿਧਵਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਘ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਬਲ ਤੇ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ। ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਉਸ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ? ਜਿਹੜੀ ਕਿਸਮਤ, ਵੀਰਤਾ ਤੇ ਉੱਚੀ ਜਾਤੀ ਰਾਮ ਕੋਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਮੁਦਤ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਉਹ ਫ਼ੌਰਨ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੇਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਸੂਰਜ ਨੂੰ, ਅੱਗ ਅੱਗ ਨੂੰ, ਸੁਆਮੀ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਤੇਜ, ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਧੀਰਜ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਵਤੇਆਂ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੈ; ਹੇ ਮਹਾਨ ਨਾਰੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਘਾਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ? ਰਾਮ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਧਰਤੀ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਾਲ ਤਿਲਕਿਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਵਾਨਾ ਹੋਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਵਾਸੀ ਦੁੱਖ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਰੋ ਪਏ। ਜਿਸ ਮਹਾਨ, ਅਜੇਤ ਯੋਧਾ ਨੂੰ ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਸਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਛਾਲ ਤੇ ਕੁਸ਼ ਦੀ ਸੀ—ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਕੀ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਜੋ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਦੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਮਾਹਿਰ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਆਪ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਚੱਲਦੇ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਕੀ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਮਾਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖੋਗੇ; ਦੁੱਖ ਤੇ ਭਰਮ ਛੱਡ ਦਿਓ—ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚ ਆਖਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ਾ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਪਣੀਆਂ ਪੈਰੀਂ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੇ ਵੇਖੋਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਵੀਂ ਰਾਤ ਤੋਂ ਉਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਲਕਿਤ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਰਾਜਸੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਘਰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖੋਗੀ, ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂ ਵਹਿ ਪੈਣਗੇ। ਹੇ ਮਾਤਾ, ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਪੀੜ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਰਾਮ ਲਈ ਕੁਝ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਨਹੀਂ—ਤੁਸੀਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਵੇਖ ਲਵੋਗੀ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ਾ, ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਢਾੜਸ ਦੇਵੋ; ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਕਿਉਂ ਰੱਖ ਰਹੀ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਮਾਂ ਹੋ ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਹੈ—ਤੁਸੀਂ ਦੁੱਖ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਰਾਮ ਵਰਗਾ ਧਰਮ ਤੇ ਅਡਿੱਗ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਨਿਵੀਂਦਿਆਂ ਵੇਖੋਗੀ, ਤੁਸੀਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂ ਵਗਾ ਦਿਓਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਵਿੱਖੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵਰਸਦੇ ਹਨ। ਤੁਾਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮੋਟੇ ਤੇ ਨਰਮ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰ ਦਬਾਏਗਾ। ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਨਿਵੀਂਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂ ਬੂੰਦਾਂ ਵਾਂਗ ਝੜਕਾ ਦਿਓਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਲੜੀ ਬੱਦਲ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵਰਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢਾੜਸ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਕੌਸ਼ਲਾਪਤੀ ਰਾਣੀ ਸੁਮੀਤਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁਚੱਜੇ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਤੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਖੇ ਗਏ ਸਨ, ਰਾਣੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਦੁੱਖ ਅਚਾਨਕ ਮਿਟ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਚੌਂਤਾਲੀਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ, ਪਹਿਲੀ ਮਹਾਕਾਵਿ, ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਵੱਲੋਂ ਰਚੀ ਗਈ। ਹੁਣ ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ-ਚਾਲੀਵਾਂ ਸਰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਲੋਕ, ਜੋ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੱਚੀ ਵੀਰਤਾ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ। ਰਾਜਾ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਰਖਵਾਲਾ ਸੀ, ਫ਼ਰਜ਼ ਦੇ ਕਰਕੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਗਿਆ, ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਰਥ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਨਹੀਂ ਮੋੜਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੀ ਚੱਲਦੇ ਰਹੇ। ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਰਾਮ, ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਦੇ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਪਿਆਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਜਦੋਂ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਕਕੁਤ੍ਸਥ ਰਾਮ ਨੇ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਅਗਿਆ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਿਆਂ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਤੱਕ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ। "ਜੋ ਪਿਆਰ ਤੇ ਆਦਰ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਭਰਾਤਾ ਲਈ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਓ। ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਆਚਰਣ ਵਾਲਾ, ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਲਾਡਲਾ, ਤੁਹਾਡੀ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਯੋਗ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹੀ ਕਰੇਗਾ।" "ਉਹ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ ਨੌਜਵਾਨ ਹੈ, ਪਰ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ, ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਯੋਗ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੋਵੇਗਾ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੂਰ ਕਰੇਗਾ। ਉਹ ਰਾਜਸੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਤੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਅਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਅਗਿਆ ਮੰਨੋ।" "ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ, ਮੇਰੇ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਭੀ ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰੋ।" ਜਿੰਨਾ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ, ਉੰਨਾ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੁਆਮੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ, ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਣ। ਫਿਰ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਜੋ ਗਿਆਨ, ਉਮਰ ਤੇ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਕੰਬਦੇ ਸਿਰਾਂ ਨਾਲ ਦੂਰੋਂ ਆਖਣ ਲੱਗੇ—"ਹੇ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਘੋੜਿਆਂ, ਜੋ ਰਾਮ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾਓ! ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਨਾ ਜਾਓ। ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੈ।