ਇਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਦੁਖ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਰਾਣੀ ਸੁਮੀਤਰਾ, ਉਸਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤਵਨਾ ਦੇਣ ਲੱਗੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਲਈ ਪ੍ਰਤਿਬੱਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਨਾਮ ਦਾ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਮ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਯਸ਼ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ? ਰਾਮ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਇੰਨਾ ਤੱਕ ਕਿ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਵੀ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਾੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ। ਹਮੇਸ਼ਾ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਸੁਹਾਵਣੀ ਹਵਾ, ਰਾਘਵ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗੀ, ਉਹ ਗਰਮੀ ਜਾਂ ਠੰਡ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਅਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਠੰਢਾ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਚੰਨਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚੰਨਣ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇਵੇਗਾ, ਤੇ ਉਸਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰੇਗਾ। ਜਿਸ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਹਾਬਲੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ, ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤਿਮਿਧਵਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਸੀ, ਉਹੀ ਨਰ-ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ, ਆਪਣੇ ਬਲ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਿਨਾਂ ਡਰ ਦੇ ਰਹੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇ। ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਉਸਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਉਸਦੇ ਅਧੀਨ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ? ਜਿਹੜੀ ਕismet, ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਚਰਿਤਰ ਰਾਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹਨ, ਜਦ ਉਹਦਾ ਵਨਵਾਸ ਸਮਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੇਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਸੂਰਜ ਨਾਲ, ਅੱਗ ਅੱਗ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਤੇਜ, ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ; ਹੇ ਭਦਰ ਮਹਿਲਾ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਚਾਹੇ ਜੰਗਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ, ਕੋਈ ਅਪਵਾਦ ਨਹੀਂ। ਰਾਮ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਧਰਤੀ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਤਿੰਨਵੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਜ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਪਰਤ ਆਵੇਗਾ। ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਜਾ ਰਹੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਵਾਸੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ 'ਚੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਹੰਝੂ ਵਗਾ ਬੈਠੇ। ਜਿਸ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀਤਾ ਦੀ ਕismet ਵੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਜੇਤਯੋਧਾ, ਜੋ ਛਾਲਾ ਅਤੇ ਘਾਸ ਦੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਾਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਕੀ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਿਸ ਰਾਮ ਦੀ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਨਿਪੁੰਨਤਾ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਤੀਰ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਵੀ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਸਦੇ ਅੱਗੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਲਈ ਕੀ ਅਸੰਭਵ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਮਾਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਜਲਦੀ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖੋਗੇ; ਦੁੱਖ ਤੇ ਮੋਹ ਛੱਡ ਦਿਓ—ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ਾ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਨਿਵਾਉਂਦੇ ਵੇਖੋਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਵੇਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੇਲੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਰਾਜ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਏ, ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਸੋਹਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਘਰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖੋਗੀ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪੈਣਗੇ। ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਪੀੜ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਮਾਤਾ; ਰਾਮ ਲਈ ਕੋਈ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇਖੋਗੀ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ਾ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤਵਨਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੁੱਖ ਕਿਉਂ ਰੱਖ ਰਹੀ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਦੁੱਖ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਘਵ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਅਡਿੱਗ ਹੈ, ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਵੇਖੋਗੀ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂ ਬਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਵਰਸਣ ਲੱਗ ਪੈਣਗੇ। ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮੋਮ ਵਰਗੇ ਨਰਮ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਏਗਾ। ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਵੇਖੋਗੀ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰੋਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਬਦਲ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਵਰਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਣੀ ਸੁਮੀਤਰਾ ਨੇ ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਤਵਨਾ ਦਿਤੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੋਲ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਤੁਰੰਤ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਬਦਲਾਂ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਵਾਰੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਚੌਂਤਾਲੀਵੇਂ ਸర్గ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਹਾਸ਼ਿ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਲਿਖਿਆ। ਹੁਣ ਪੈਂਤਾਲੀਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਨ, ਜਿਸਦੀ ਵਾਸਤਵਿਕ ਬਹਾਦਰੀ ਸੀ, ਉਹ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਭਾਵੇਂ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੋਸਤ ਤੇ ਰੱਖਿਆਕਾਰ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਲੋਕ ਰਾਮ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਹੀ ਰਹੇ। ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਚੌਦਵੀ ਦੇ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਪਿਆਰਾ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੀ ਰਹਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਬਚਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ: "ਜੋ ਪਿਆਰ ਤੇ ਸਤਕਾਰ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ, ਭਰਤ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਦਿਖਾਓ।" "ਭਰਤ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਲਾਭ ਲਈ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਛੋਟਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਮਝਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਪੱਕਾ, ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ; ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰੇਗਾ।" "ਉਹ ਰਾਜਸੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਵੀ, ਮੇਰੀ ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੋ। ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਮੇਰੀ ਖਾਤਰ ਉਸਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰੋ।" ਜਿੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ, ਉੰਨਾ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜਾ ਵਜੋਂ ਚਾਹਿਆ। ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਤੇ ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ (ਲਕਸ਼ਮਣ), ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦੇ ਜਾਪਦੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਣ। ਫਿਰ, ਦੁਜੀ ਵਾਰ ਦੇ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਗਿਆਨ, ਉਮਰ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਉੱਚੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਹੋਏ ਸਿਰ ਹਿਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਦੂਰੋਂ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ... (ਕਥਾ ਇਥੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ।