ਸੁਮਿਤਰਾ, ਜੋ ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਜਾ, ਬੇਟਾ, ਜਾ।" ਉਸ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, "ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਮੰਨ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਸਮਝ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ (ਸੀਤਾ) ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਮਾਂ ਸਮਝ। ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਹੀ ਜਾਣ, ਬੇਟਾ, ਤੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਹੈ, ਜਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਜੋ ਕਿ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਨਿਮਰ ਸੀ, ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ਜ (ਰਾਮ) ਨੂੰ ਉਹੀ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਵੇਂ ਮਾਤਲੀ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਕੁਮਾਰ, ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੋ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ। ਜਿੱਥੇ ਰਾਮ ਹੁਕਮ ਕਰਨਗੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਯਾਦ ਦਿਵਾਇਆ, "ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਹੈ, ਇਹ ਵਰ੍ਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨੇ ਹਨ।" ਇਸ ਵੇਲੇ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਜਾ ਕੇ, ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਸੀਤਾ ਦੇ ਸਸੁਰ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਗਹਣੇ ਦਿੱਤੇ, ਜਦ ਉਹ ਜਲਾਵਤਨੀ ਦੇ ਸਾਲ ਗਿਣ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਈ। ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ—ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ—ਨੂੰ ਵੀ ਹਥਿਆਰ, ਬਕਤਰ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਢਾਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜੋ ਰਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਜਦ ਸੀਤਾ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਰਥ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਏ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਰਥ ਨੂੰ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਚਲਾਇਆ। ਜਦ ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਲੰਬੀ ਜਲਾਵਤਨੀ ਲਈ ਮਹਾਨ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ, ਪੂਰੀ ਅਯੋਧਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ 'ਤੇ ਮਾਝਾ ਛਾ ਗਿਆ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੜਕੰਪ ਮਚ ਗਿਆ; ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗਰਜਣਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਹਿਨ੍ਹਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਗੂੰਜ ਉਠਿਆ। ਨੌਜਵਾਨ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਬੱਚੇ—ਸਾਰੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰਾਮ ਵੱਲ ਦੌੜੇ, ਜਿਵੇਂ ਤਪਦਾ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਪਾਣੀ ਵੱਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਪਾਸੇ, ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ, ਲੋਕ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਜੂ ਲੈ ਕੇ ਰੋਦੇ ਹੋਏ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਚਲੇ। ਉਹ ਚੀਕ ਕੇ ਆਖਦੇ, "ਰਥ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕੋ, ਹੌਲੀ ਚਲੋ, ਅਸੀਂ ਰਾਮ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਲਈ ਵੇਖਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" ਕਈ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ, "ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਜ਼ਰੂਰ ਲੋਹੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਵੇਲੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦਾ।" ਲੋਕ ਆਖਦੇ, "ਵੈਦੇਹੀ (ਸੀਤਾ) ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਾਂਗ ਚੱਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਛੋੜਾ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ।" "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੂੰ ਧਨਿਆ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗਾ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਦਾ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਸੋਹਣਾ ਹੈ।" "ਤੇਰਾ ਗਿਆਨ ਵੀ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵੀ ਵੱਡੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਸੁਰਗ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ, ਜੋ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।" ਲੋਕ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਹੰਜੂ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕੇ, ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ, ਇක්ෂਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਆਨੰਦ, ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਚੱਲੇ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਰਾਜਾ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਆਪ ਵੀ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਆਇਆ, ਆਖਦਾ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੇਖਾਂਗਾ।" ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਰੋਣਕ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥਣੀਆਂ ਆਪਣੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਾਥੀ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਚੀਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਕਕੁਤਸਥ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇ ਅਤਿ ਗੰਭੀਰ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੇ ਰਥਵਾਹਕ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਚਲ, ਤੇਜ਼ ਚਲਾ!" ਰਾਮ ਨੇ ਚਰੀਓਟੀਅਰ ਨੂੰ "ਚਲੋ" ਆਖਿਆ, ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ "ਰੁਕੋ!" ਆਖਿਆ—ਇਸ ਲਈ ਰਥਵਾਹਕ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਵਿਚ ਫਸ ਗਿਆ। ਜਦ ਬਾਹੁਬਲੀ ਰਾਮ ਤੁਰਿਆ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੰਜੂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਧੂੜ ਨੂੰ ਭੀਗੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਥੱਲੇ ਪੈ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਪੂਰੀ ਅਯੋਧਿਆ ਰੋਣ, ਹੰਜੂਆਂ ਤੇ ਉਲਝਣ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ, "ਹਾਏ!" ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਘਵ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਦੁੱਖ ਦੇ ਹੰਜੂ ਵਗਣ ਲੱਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੱਛੀਆਂ ਨਾਲ ਹਿਲੀ ਹੋਈਆਂ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਲ ਕਮਲ ਹਿੱਲਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਪੂਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਰਾਮ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਦਰੱਖਤ। ਪਿੱਛੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸ਼ੋਰ ਮਚਾਇਆ, ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਡਿੱਗਦੇ ਤੇ ਦੁੱਖੀ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਚੀਕਦੇ, "ਹਾਏ ਰਾਮ!" ਤੇ ਹੋਰ ਆਖਦੇ, "ਹਾਏ ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ!" ਅਤੇ ਜੋ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਉੱਚੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਰਾਮ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਦੇਖਿਆ, ਰਾਜਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਪੈਦਲ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ। ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਰਾਮ ਦੇ ਆਦੀ ਸਨ, ਹੁਣ ਪੈਦਲ ਤੇ ਦੁਖੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਰਥਵਾਹਕ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਚਲ, ਤੇਜ਼ ਚਲਾ!" ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ, ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਐਸੀ ਹਾਲਤ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਗੋਡਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਦਰਦ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਗਾਂ ਆਪਣੇ ਬਛੜੇ ਵੱਲ ਦੌੜਦੀ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜੀ। ਕੌਸਲਿਆ, ਰੋਦੀ ਤੇ ਰਥ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦੀ, ਚੀਕ ਕੇ ਆਖਦੀ, "ਰਾਮ! ਹਾਏ, ਸੀਤਾ! ਲਕਸ਼ਮਣ!" ਰਾਮ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮੁੜ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ, ਜੋ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੀਤਾ ਲਈ ਹੰਜੂ ਵਗਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਨੱਚ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਰਾਜਾ ਚੀਕਿਆ, "ਰੁਕੋ!" ਪਰ ਰਾਘਵ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਚਲੋ, ਚਲੋ!" ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਦਾ ਮਨ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਵਿਚ ਫਸ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਦੋ ਪਹੀਏਆਂ ਵਿਚ ਅਟਕੀ ਹੋਵੇ। ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜੇਕਰ ਰਾਜਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਝ ਆਖੇ, ਤਾਂ ਆਖ ਦਿਓ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਲੰਮਾ ਦੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੈ।" ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਮੰਨ ਕੇ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਈ ਦੇ ਕੇ, ਚਰੀਓਟੀਅਰ ਨੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੰਕਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਿਆ।