ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ—ਦਾਨ ਦੇਣਾ, ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਖਾ ਲੈਣਾ, ਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਆਪ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦੇਣਾ, ਇਹ ਸਦਾ ਤੋਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਲੱਗਿਆ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਾਤਾ ਸੁਮਿਤਰਾ, ਜੋ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੀ ਕਹਿੰਦੀ, "ਜਾ, ਬੇਟਾ, ਜਾ।" ਉਹ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਮੰਨ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਸਮਝ, ਤੇ ਜਨਕ ਜੀ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਵਾਂਗ ਜਾਣ। ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਹੀ ਜੰਗਲ ਸਮਝ ਕੇ, ਬੇਟਾ, ਤੂੰ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੁਂ, ਤਿਵੇਂ ਚਲਾ ਜਾ।" ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਮ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਾਰਥੀ ਮਾਤਲੀ ਵਾਂਗ, ਆਖਿਆ, "ਮਹਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੋ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ। ਜਿੱਥੇ ਰਾਮ ਆਖਣਗੇ, ਮੈਂ ਰਥ ਉੱਤੇ ਲੈ ਚਲਾਂਗਾ।" ਉਸ ਨੇ ਯਾਦ ਕਰਵਾਇਆ, "ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਇਹ ਰਾਣੀ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁਣੇ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।" ਇਸ ਵੇਲੇ, ਸੀਤਾ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਨਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਗਿਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਣ ਲਈ, ਉਸ ਦੇ ਸਸੁਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਦਿੱਤੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ, ਬਕਤਰ ਤੇ ਢਾਲ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜੋ ਰਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੋਵੇਂ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦ ਸੀਤਾ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਰਥ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਏ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਸਨ, ਰਥ ਨੂੰ ਤੁਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਰਾਘਵ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਜ਼ਫਾ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਅਯੋਧਿਆ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਮਾਇਆ ਛਾ ਗਈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹਲਚਲ, ਹਾਫਾ-ਦੌੜੀ, ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹਾਥੀ, ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਚੀਕ-ਚਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਗੂੰਜ ਪਿਆ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ, ਬੱਚੇ-ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਸਭ ਦੁਖੀ ਸਨ, ਰਾਮ ਵੱਲ ਹੀ ਭੱਜ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਤਪਦੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ। ਹਰ ਪਾਸੇ, ਸਾਹਮਣੇ ਤੇ ਪਿੱਛੇ, ਹਰੇਕ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਹੰਜੂ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ, "ਸਾਰਥੀ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਲਗਾਮ ਰੋਕ, ਹੌਲੀ ਚਲ, ਅਸੀਂ ਰਾਮ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਹੀ ਨਸੀਬ ਹੋਵੇਗਾ।" ਕਈ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ, "ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਲੋਹੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਵੇਲੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦਾ।" ਉਥੇ, ਵੈਦੇਹੀ, ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗੀ ਰਹੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੋoraj ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਛੱਡਦੀ ਨਹੀਂ। ਲੋਕ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਧੰਨਿਆ ਕਹਿੰਦੇ, "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗਾ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਦਾ ਤੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਵਰਗਾ ਹੈ।" ਉਹ ਆਖਦੇ, "ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਵੀ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਭਾਗ ਵੀ ਵੱਡਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਸਵਰਗ ਦੀ ਰਾਹ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਿਆ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਹੰਜੂ ਰੋਕ ਨਾ ਸਕੇ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰ, ਇکشਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈਂਦੇ ਗਏ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਦੁਖੀ ਰਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪ ਵੀ ਦੁਖੀ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਵਿੱਚ, ਘਰੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲਾਡਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ।" ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਰਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਦਾ ਹਾਥਣਾਂ ਦੀ ਰੋਹ, ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖੀ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਕਕੁਤਸਥ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇ ਅਥਾਹ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਤੇਜ਼ ਚਲਾ!" ਲੋਕ ਆਖ ਰਹੇ ਸਨ, "ਰੋਕੋ!", ਪਰ ਰਾਮ ਕਹਿੰਦਾ, "ਚਲਾ!"—ਸਾਰਥੀ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਫਸ ਗਿਆ, ਨਾ ਰੋਕ ਸਕਿਆ, ਨਾ ਚਲਾ ਸਕਿਆ। ਜਦ ਰਾਮ, ਜੋ ਬਲਵਾਨ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੰਜੂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਧੂੜ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਧੂੜ ਨੂੰ ਭਿੱਜਾ ਗਏ। ਪੂਰਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਰੋਣ-ਧੋਣ, ਹੰਜੂਆਂ ਤੇ ਹਲਚਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, "ਹਾ ਰਾਮ!" ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਤੇ ਰਾਘਵ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਦੁੱਖ ਦੇ ਹੰਜੂ ਵਗਣ ਲੱਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਲਹਿਰਾਂ ਮਾਰਦਾ ਤੇ ਕਮਲ ਹਿਲਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਜੜ ਤੋਂ ਕੱਟਿਆ ਦਰੱਖਤ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿਛੋਕੜ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸ਼ੋਰ ਉਠਿਆ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਡਿੱਗਦੇ ਤੇ ਬੇਹਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਕੁਝ ਲੋਕ "ਹਾ ਰਾਮ!" ਚੀਕਦੇ, ਹੋਰ "ਹਾ ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ!" ਆਖਦੇ, ਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਣ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਈਆਂ। ਰਾਮ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਦੇਖਿਆ, ਰਾਜਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੋਵੇਂ, ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ, ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਪੈਦਲ ਪਿੱਛੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਰਾਮ ਲਈ ਅਸਹਿਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਤੇਜ਼ ਚਲਾ!" ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਦੁਖੀ ਹਾਲਤ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਆਪਣੀ ਪੀਠ ਉੱਤੇ ਚੋਟ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕਦਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚੜੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਾਂ ਗਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚੜੇ ਵੱਲ ਦੌੜਦੀ ਹੈ, ਐਸਾ ਹੀ ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ ਉਸ ਵੱਲ ਭੱਜੀ। ਕੌਸਲਿਆ, ਰੋਦੀ ਤੇ ਰਥ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦੀ, ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰਦੀ, "ਰਾਮ! ਹਾ ਸੀਤਾ! ਲਕਸ਼ਮਣ!" ਰਾਮ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੁੜ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ, ਜੋ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੀਤਾ ਲਈ ਹੰਜੂ ਵਗਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਨੱਚ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਰਾਜਾ ਚੀਕਦਾ, "ਰੋਕੋ!", ਪਰ ਰਾਮ ਆਖਦਾ, "ਚਲਾ, ਚਲਾ!", ਤੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਮਨ ਦੋ ਆਗਿਆਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਪਹੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੁਝ ਫਸ ਜਾਵੇ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਰਾਜਾ ਕੁਝ ਕਹੇ, ਤਾਂ ਆਖੀਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਲੰਬਾ ਦੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੀਤਾ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਜੂ ਛੱਡਦੇ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ।