ਰਾਜਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਧਰਮੀ ਰਾਘਵ ਰਾਮ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਸੀ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਗਏ, ਪਹਿਲਾਂ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਸੁਮਿਤਰਾ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜੇ। ਸੁਮਿਤਰਾ, ਜੋ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਂਦੀ ਹੋਈ, ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਚੁੰਮ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਪੁੱਤ੍ਰ, ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਵਾਸਤੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਕਦੇ ਵੀ ਲਾਪਰਵਾਹ ਨਾ ਹੋਈਂ।" ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੀ, "ਸੁਖ-ਦੁਖ ਵਿੱਚ, ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਧਰਮ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨੀ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਚਲਣ ਸਾਡੀ ਉੱਚੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਲਈ ਸਦਾ ਯੋਗ ਹੈ—ਦਾਨ ਦੇਣਾ, ਯਜਨਾ ਕਰਨਾ, ਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਾਰ ਦੇਣਾ।" ਇੰਝ ਆਖ ਕੇ, ਸੁਮਿਤਰਾ, ਜੋ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਕਹਿੰਦੀ, "ਜਾ, ਪੁੱਤ, ਜਾ।" ਉਹ ਆਖਦੀ, "ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਮੰਨ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਂ ਵਾਂਗ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਭੈਣ ਵਾਂਗ; ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਸਮਝ ਕੇ, ਜਾ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ।" ਫਿਰ ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਮ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਬਿਲਕੁਲ ਇੰਝ ਜਿਵੇਂ ਮਾਤਲੀ ਇੰਦਰ ਕੋਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹੋ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ! ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਿੱਥੇ ਰਾਮ ਹੁਕਮ ਦੇਣ, ਉੱਥੇ ਲੈ ਜਾਂਵਾਂਗਾ।" ਉਹ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, "ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਇਹ ਰਾਣੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ।" ਸੀਤਾ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਜਾ ਕੇ, ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਲੱਗੀ। ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਜੰਗਲ ਵਾਸਤੋਂ ਸਾਲ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਸਦੇ ਸੱਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਦਿੱਤੇ। ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਬਕਤਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਜੋ ਢਾਲ ਸਮੇਤ ਰਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਜਦ ਸੀਤਾ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋਤਿਆ, ਜੋ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਸਨ, ਤੇ ਰਥ ਨੂੰ ਤੁਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਰਾਘਵ ਰਾਮ ਲੰਮੇ ਵਾਸਤੇ ਮਹਾਨ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ, ਅਯੋਧਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੱਕਰ ਆ ਗਿਆ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹਫੜ-ਤਫੜ ਮਚ ਗਈ, ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਹੱਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਠੰਢ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਲੱਭਦੇ ਵਾਂਗ, ਸਿਰਫ਼ ਰਾਮ ਵੱਲ ਦੌੜੇ। ਹਰ ਪਾਸੇ, ਅੱਗੇ ਤੇ ਪਿੱਛੇ, ਹਰੇਕ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਵਿਲਾਪ ਨਾਲ ਪੂਕਾਰਦੇ ਪੂਕਾਰਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗੇ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਰਥ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕੋ, ਹੌਲੀ ਚਲੋ, ਅਸੀਂ ਰਾਮ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਹੀ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ।" ਕਿਸੇ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਜ਼ਰੂਰ ਲੋਹੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਰੱਬ ਵਰਗੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਟੁੱਟਿਆ ਨਹੀਂ।" "ਵੈਦੇਹੀ, ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਛਾਂ ਵਾਂਗ, ਸਾਥ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਨਣ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਨਹੀਂ।" "ਅਹੋ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੂੰ ਕਿੰਨਾ ਧੰਨਿਆ ਹੈਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗਾ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਦਾ ਤੇ ਰੱਬ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ।" "ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਵੀ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਸੁਭਾਗ ਵੀ ਵੱਡਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਤੂੰ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।" ਇਹ ਆਖਦੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਅੰਸੂ ਰੋਕ ਨਾ ਸਕੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸੋਹਣੇ, ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਪਏ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ, ਦੁਖੀ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪ ਵੀ ਹੌਸਲਾ ਹਾਰ ਕੇ, ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਆਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ।" ਉਸਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵਿਲਾਪ ਸੁਣੀ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥਣੀਆਂ ਆਪਣੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਿਰਦਾਰ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਰੋਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਾਜਾ, ਕਕੁਤਸਥ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਗ੍ਰਹਿ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇ ਅਥਾਹ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਰਥਵਾਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਰ ਚਲ!" ਰਾਮ ਨੇ ਰਥਵਾਨ ਨੂੰ "ਜਾ" ਆਖਿਆ, ਪਰ ਲੋਕ "ਰੁਕੋ!" ਪੁਕਾਰਦੇ ਰਹੇ—ਰਥਵਾਨ ਦੋਨੋ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਫਸ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਮ ਚਲਿਆ, ਸ਼ਹਿਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਡਿੱਗਦੇ ਅੰਸੂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਧੂੜ ਨੂੰ ਭਿੱਜ ਗਏ। ਸ਼ਹਿਰ, ਰੋਣ, ਅੰਸੂਆਂ ਤੇ ਹਫੜ-ਤਫੜ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, "ਹਾਏ!" ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਘਵ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਵਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਦੁੱਖ ਦੇ ਅੰਸੂ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਮੱਛੀਆਂ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਕੌਮਲ ਕਮਲ ਹਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਇਲਾਸ਼ਵਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਲੋਕ ਰਾਮ 'ਤੇ ਹੀ ਮਨ ਲਾ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਜੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਕੱਟਿਆ ਦਰੱਖਤ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵੱਡਾ ਹੱਲਾ ਹੋਇਆ, ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਡਿੱਗਦੇ ਤੇ ਘਣੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਕੁਝ ਲੋਕ "ਹਾਏ ਰਾਮ!" ਪੁਕਾਰਦੇ, ਹੋਰ "ਹਾਏ ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ!" ਆਖਦੇ, ਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀਆਂ। ਰਾਮ ਨੇ ਮੋੜ ਕੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦੇ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਉਦਾਸ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ। ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ, ਜੋ ਅਰਾਮ ਦੇ ਆਦੀ ਸਨ, ਹੁਣ ਪੈਦਲ ਚੱਲਦੇ ਤੇ ਦੁੱਖੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਥਵਾਨ ਨੂੰ ਫੇਰ ਆਖਿਆ, "ਤੁਰ ਚਲ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ!" ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁਰਸ਼, ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਅੰਕੁਸ ਲੱਗਣ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਹੀਂ ਸਹੀ ਜਾਂਦੀ।