ਜਦੋਂ ਰਾਘਵ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਠੀ ਜਿਵੇਂ ਕਾਂਜਾਂ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਹੋਵੇ। ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੋਗ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਲਹਿਰ ਛਾ ਗਈ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਰੋਣ-ਧੋਣ, ਡੋਲ ਅਤੇ ਝੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਰਗਾ ਸ਼ੋਰ, ਅਤੇ ਘਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖੀ ਤੇ ਬੇਕਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕੀਤੀ। ਰਾਜੇ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਘਵ, ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭੁੱਲੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਚਰਨ ਛੂਹ ਕੇ, ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਸੁਮਿਤਰਾ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਜੂਆਂ ਨਾਲ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਅਸੀਸ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਚੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਤੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਾਸਤੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਦੇ ਗਫਲਤ ਨਾ ਕਰੀਂ। ਸੁਖ-ਦੁਖ, ਹਰੇਕ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਣੀ ਹੀ ਸੱਚੇ ਧਰਮ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ। ਇਹ ਰਵਾਇਆ ਸਾਡੀ ਮਹਾਨ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਪ੍ਰਥਾ ਹੈ—ਦਾਨ ਕਰਨਾ, ਯਜਨਾ ਕਰਨਾ, ਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਦੇਣੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਮਿਤਰਾ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੀ ਹੋਈ ਕਿਹਾ, “ਜਾ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ, ਜਾ।” ਫਿਰ ਉਹ ਆਖਦੀ ਹੈ, “ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਸਮਝ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਂ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਸਮਝ। ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਸਮਝ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਤੂੰ ਚਲਾ ਜਾ।” ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਮਹਾਰਾਜ, ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹੋ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋਵੇ। ਜਿੱਥੇ ਰਾਮ ਆਖਣਗੇ, ਮੈਂ ਓਥੇ ਫੌਰਨ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ।” ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਲ ਹੁਣ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।” ਸੀਤਾ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਜਾ-ਸਵਾਰ ਕੇ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਨਿਕਾਸ ਦੇ ਸਾਲ ਗਿਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ, ਉਸਦੇ ਸੱਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਦਿੱਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ, ਬਰਚੀ ਤੇ ਢਾਲ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜੋ ਰਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਜਦ ਸੀਤਾ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਰਥ ਤੇ ਬੈਠ ਗਏ, ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਾਇਆ। ਜਦ ਰਾਘਵ ਲੰਮੇ ਵਾਸਤੇ ਮਹਾਨ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਅਯੋਧਿਆ ਤੇ ਉਸਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਉੱਤੇ ਮਾਝ ਆ ਗਿਆ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹਲਚਲ, ਹਥੀਆਂ ਦੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਚੀਕ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਹਿਨ੍ਹੀਂਕਾਰ—ਹਰ ਪਾਸੇ ਹਾਹਾਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬੱਚੇ, ਵਡੇਰੇ, ਸਭ ਰਾਮ ਵੱਲ ਵਧੇ, ਜਿਵੇਂ ਤਪਦੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ। ਹਰ ਪਾਸੇ, ਪਿੱਛੋਂ ਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ, ਹਰੇਕ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਜੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਰੋਦੇ-ਚੀਕਦੇ ਚਲੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਖਦੇ, “ਚਾਲਕ, ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚਲਾ; ਅਸੀਂ ਰਾਮ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਹੀ ਦਿਸੇਗਾ।” ਕੋਈ ਆਖਦਾ, “ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਲੋਹੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਟੁੱਟ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।” ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਨਿਭਾਇਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ, ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਾਂਗ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਰਹੀ। ਉਹ ਧਰਮ-ਪਰਾਇਣਤਾ ਵਿੱਚ, ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ। ਕੋਈ ਆਖਦਾ, “ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇਂਗਾ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਦਾ ਤੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਵੀ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਇਹ ਰਾਹ ਚੁਣਿਆ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕ ਰੋਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ, ਇਖ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਹੰਜੂਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਫਿਰ, ਰਾਜਾ, ਜੋ ਦੁੱਖੀ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਖੁਦ ਵੀ ਦੁਖੀ ਤੇ ਹੌਂਸਲਾ ਹਾਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਆਇਆ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ।” ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਚੀਕ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥਣੀਆਂ ਆਪਣੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਗੂ ਨੂੰ ਵਧੇ ਹੋਏ ਵੇਖ ਕੇ ਰੋ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਕਕੁਤਸਥ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਗ੍ਰਹਿ ਲੱਗਣ ਕਰਕੇ ਮੁਰਝਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇ ਅਥਾਹ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਰਥਬਾਨੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, “ਚਲ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਾ!” ਇਕ ਪਾਸੇ ਰਾਮ ਰਥਬਾਨੀ ਨੂੰ ਚਲਣ ਲਈ ਆਖਦਾ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਲੋਕ ਆਖਦੇ, “ਰੁਕ!” ਪਰ ਰਥਬਾਨੀ, ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ, ਨਾ ਚਲ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਰੁਕ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਮ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੰਜੂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਭਿੱਜਾ ਗਏ। ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਰੋਣ-ਧੋਣ, ਹੰਜੂਆਂ ਤੇ ਹਾਹਾਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਰਾਘਵ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਸੁਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਸਾਰੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ। ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਦੁੱਖ ਦੇ ਹੰਜੂ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਮੱਛੀਆਂ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਕਮਲਾਂ ਨੂੰ ਹਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਲਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਢਹਿ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਵੱਢਿਆ ਹੋਇਆ ਦਰੱਖਤ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਠੀ, ਜਿਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਡਿੱਗਦੇ ਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਵੇਖ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਸੋਗ ਮਨਾਇਆ।