ਮਾਤਾ ਕੌਸਲਿਆ, ਰੋਦੀ ਹੋਈ, ਮੈਥਿਲੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਗਾ ਕੇ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਸੁੰਘਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: "ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ, ਔਰਤਾਂ, ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਗਿਰੇ ਹੋਏ ਪਤੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ; ਉਹ ਅਵਫ਼ਾਦਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਫ਼ਿਤਰਤ ਐਸੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਸੁਖ ਭੋਗ ਲੈਣ, ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਮੁਸੀਬਤ ਆਉਣ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਪਣਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਸਤਿਆ, ਚੰਚਲ, ਸਖਤ-ਦਿਲ ਅਤੇ ਨਿਰਦਈ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਬੁਰਾਈ ਵਲ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਾ ਪਰਿਵਾਰ, ਨਾ ਕਰਮ, ਨਾ ਵਿਦਿਆ, ਨਾ ਦਾਨ, ਨਾ ਪਿਆਰ—ਕੁਝ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਾਂਧ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਅਸਥਿਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਹੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਧਰਮ, ਸਚ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਵਿਚ ਡਟੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਪਤੀ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਵਿਤਰਤਾ ਹੈ।" "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰੀਂ; ਚਾਹੇ ਉਹ ਧਨਵਾਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗਰੀਬ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ।" ਕੌਸਲਿਆ ਦੀਆਂ ਇਹ ਧਰਮਯੁਕਤ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮਾਤਾ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹੋਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: "ਮਹਾਨ ਮਾਤਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਹਰ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗੀ; ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਲੋਂ ਕਿਵੇਂ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ ਵੀ ਹਨ।" "ਮਹਾਨ ਮਾਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਅਣੁਚਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕਰੋ; ਮੈਂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਤੋਂ ਚਾਨਣ ਹਟ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਤੰਤੂਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਤੰਬੂਰਾ ਨਹੀਂ ਵੱਜ ਸਕਦਾ, ਜਾਂ ਪਹੀਏ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਰਥ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਸਕਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਇੱਕ ਔਰਤ, ਭਾਵੇਂ ਉਸਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ, ਪਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੀ। ਪਿਤਾ, ਭਰਾ, ਪੁੱਤ—all ਮਾਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਪਤੀ, ਜੋ ਅਣਮਾਪ ਦਾਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੌਣ ਨਾ ਕਰੇ?" "ਮੈਂ ਉੱਚਤ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ? ਔਰਤ ਲਈ ਪਤੀ ਹੀ ਦੇਵਤਾ ਹੈ।" ਸੀਤਾ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ, ਜੋ ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਸੁਣ ਕੇ, ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਮਨ ਵਿਚੋਂ ਦੁਖ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮਿਲੇ-ਝੁਲੇ ਅੰਸੂ ਵਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਮਾਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਾਨੀ ਜਾਂਦੀ, ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਧਰਮਵਾਨ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: "ਮਾਂ, ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋ; ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕਰ। ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਸਮਾਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਮੁਕ ਜਾਵੇਗਾ। ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਲੰਘ ਜਾਣਗੇ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮੁੜ ਇੱਥੇ, ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਵੇਖੇਗੀ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਵਲ ਆਪਣਾ ਮਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸੈਂਕੜੀਆਂ ਮਾਤਾਵਾਂ ਵਲ ਵੇਖਿਆ। ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤ ਨੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਧਰਮ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: "ਜੋ ਵੀ ਸਖ਼ਤੀ, ਚਾਹੇ ਅਣਜਾਣੇ ਹੀ, ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾਫੀ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" ਜਦ ਰਾਘਵ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਾਂਵਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਠੀ। ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਘਰ, ਡੋਲ, ਝੰਝਣ ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦਾ, ਦੁਖ ਤੇ ਹਾਨੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਚਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਹੋਏ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਧਰਮਵਾਨ ਰਾਘਵ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਦੁਖ ਵਿਚ ਪਰੀਸ਼ਾਨ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਸੁਮਿਤਰਾ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਰੋਦੀ ਹੋਈ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਚੁੰਮਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: "ਤੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵਾਸ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਵਲੋਂ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿ; ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਬੇਧਿਆਨ ਨਾ ਹੋ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ।" "ਸੰਕਟ ਜਾਂ ਸੁਖ, ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ, ਇਹ ਤੇਰਾ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਨਿਰਦੋਸ਼; ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਣਾ ਧਰਮਵਾਨ ਦਾ ਕਰਮ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਵਹਾਰ, ਇਸ ਮਹਾਨ ਵੰਸ਼ ਲਈ, ਸਦੀਵੀ ਹੈ: ਦਾਨ, ਯਜਨਾਂ ਵਿਚ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਟੀ, ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਨਿਓਂਦਣਾ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਸੁਮਿਤਰਾ, ਜੋ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਜਾ, ਜਾ।" "ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਮੰਨ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਤਾ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਾਂਗ; ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਾਂਗ ਸਮਝ, ਤੇ ਜਾ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ।" ਫਿਰ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਨੂੰ, ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮਾਤਲੀ ਵਾਂਗ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: "ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹੋ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ; ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਮ ਕਹੇ, ਤੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ।" "ਤੈਨੂੰ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਲਾਂ, ਰਾਣੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।" ਸੀਤਾ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਵਾਰ ਕੇ, ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ। ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਦੇ ਸਾਲ ਗਿਣਦਿਆਂ, ਅਤੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਣ ਲਈ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਸਸੁਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਗਹਿਣੇ ਦਿੱਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਬਕਤਰ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਢਾਲ ਸਮੇਤ, ਰਥ ਵਿਚ ਰੱਖੇ ਗਏ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰਥ ਤੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਘੋੜਿਆਂ, ਜੋ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹਨ, ਨਾਲ ਰਥ ਨੂੰ ਤੁਰਵਾ ਦਿੱਤਾ।